Quy định tiêu chuẩn người dạy nghề: Gỡ nút thắt bằng cấp

Đồng thời, việc chuẩn hóa năng lực thực hành theo từng trình độ đào tạo được xác định là nền tảng nâng cao chất lượng, bảo đảm tính liên thông và đáp ứng sát hơn nhu cầu thị trường lao động.

Nhu cầu thực tiễn

Đầu năm 2026, Trường Cao đẳng Việt – Đức Nghệ An ký kết hợp tác với Công ty TNHH Sản xuất và Kinh doanh VinFast triển khai chương trình đào tạo kỹ thuật viên nguồn. Hai bên phối hợp xây dựng chương trình, tổ chức giảng dạy gắn với thực tiễn sản xuất; đồng thời tạo điều kiện để học sinh, sinh viên thực tập trong môi trường làm việc thực tế. Doanh nghiệp cũng tham gia góp ý, cập nhật nội dung, nhất là các học phần liên quan công nghệ ô tô điện.

Ông Nguyễn Hữu Hằng – Hiệu trưởng nhà trường cho biết, sự hợp tác này thể hiện mối liên kết thực chất giữa nhà trường và doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình xây dựng chương trình đào tạo. Nhờ đó, nội dung được chuẩn hóa theo công nghệ, quy trình sản xuất, giúp chương trình bám sát nhu cầu thị trường lao động.

Không chỉ tham gia xây dựng chương trình, doanh nghiệp còn hỗ trợ thiết bị thực hành hiện đại như ô tô điện và các hệ thống kỹ thuật tiên tiến. Sinh viên được trực tiếp thực hành tháo lắp, đo kiểm, chẩn đoán, xử lý sự cố dưới sự hướng dẫn của chuyên gia. Theo ông Hằng, mô hình này giúp người học không chỉ nắm kiến thức nền tảng mà còn nâng cao năng lực thực hành, khả năng làm việc độc lập và tư duy giải quyết vấn đề.

Tuy nhiên, quy định cứng về văn bằng đối với người dạy nghề đang là rào cản. Nhiều chuyên gia giỏi trong doanh nghiệp, dù có tay nghề cao, vẫn không thể tham gia giảng dạy do thiếu chứng chỉ sư phạm. Vì vậy, dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn người dạy nghề của Bộ GD&ĐT, chuyển từ quản lý văn bằng sang đánh giá năng lực thực tế, được xem là bước đổi mới quan trọng.

Ông Hằng nhận định, cách tiếp cận dựa trên năng lực thực tế phù hợp trong bối cảnh các cơ sở giáo dục thực hiện tự chủ, tạo điều kiện để nhà trường linh hoạt phối hợp với doanh nghiệp trong sử dụng đội ngũ giảng dạy.

Cùng quan điểm, ông Phan Xuân Dũng – Hiệu trưởng Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Hồng Lam nhấn mạnh, người dạy nghề không chỉ cần kiến thức mà còn phải thành thạo kỹ năng và có khả năng truyền đạt.

Dẫn chứng trong nghề nấu ăn, ông Dũng cho biết nhà trường mong muốn mời các đầu bếp giỏi tham gia giảng dạy nhưng không phải ai cũng đáp ứng yêu cầu về bằng cấp. Nếu áp dụng cứng nhắc tiêu chuẩn chứng chỉ sẽ bỏ lỡ nguồn nhân lực chất lượng. Dự thảo với cơ chế linh hoạt được kỳ vọng tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp bổ sung đội ngũ từ chuyên gia, nghệ nhân, kỹ thuật viên lành nghề.​

Ảnh minh họa INT.

Linh hoạt nhưng không buông lỏng quản lý

Tại Trường Trung cấp Dân tộc nội trú Nghệ An, thiếu giáo viên vẫn là thách thức lớn. Nhà trường hiện chỉ có khoảng 30 giáo viên, trong khi nhu cầu cao hơn nhiều, đặc biệt ở các ngành may thời trang, hàn, thú y, điện dân dụng.

Nguy cơ “chảy máu chất xám” khi giáo viên giỏi chuyển sang doanh nghiệp với thu nhập hấp dẫn cũng gia tăng áp lực. Trong bối cảnh đó, việc mở rộng nguồn lực giảng dạy từ doanh nghiệp trở thành xu hướng tất yếu. Dự thảo Thông tư cho phép người dạy chứng minh năng lực thực tiễn và khả năng truyền đạt, không nhất thiết phải có chứng chỉ sư phạm.

Ông Phan Xuân Dũng cho biết, hiện khoảng 70% đội ngũ là giáo viên cơ hữu, còn lại là giảng viên thỉnh giảng. Để bảo đảm chất lượng, nhà trường hợp tác với các giảng viên, giáo viên đã nghỉ hưu từ các trường đại học, cao đẳng uy tín. Tuy nhiên, yêu cầu hội nhập theo chuẩn khu vực ASEAN và quốc tế đang đặt ra thách thức lớn về ngoại ngữ, trong khi nhiều giáo viên dạy nghề tại địa phương còn hạn chế ở kỹ năng này.

Dự thảo tiếp cận theo hướng mở về năng lực sư phạm, không áp dụng cứng nhắc tiêu chuẩn của nhà giáo cơ hữu. Người dạy nghề có thể không cần chứng chỉ sư phạm, nhưng phải chứng minh năng lực thực hành, khả năng hướng dẫn và truyền đạt. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm chất lượng, vừa tạo điều kiện thu hút chuyên gia thực tiễn tham gia giảng dạy.

Ông Nguyễn Hữu Hằng cho rằng, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần được trao quyền tự chủ trong đánh giá, công nhận người dạy nghề dựa trên chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia, thâm niên, vị trí công tác và năng lực đào tạo. Theo ông, nhà trường đã phối hợp với nhiều doanh nghiệp trong đào tạo, thậm chí tổ chức thi tốt nghiệp ngay tại xưởng sản xuất. Sự tham gia của doanh nghiệp giúp sinh viên tiếp cận công nghệ mới, rèn luyện tác phong công nghiệp, nâng cao năng lực thực hành.

Tuy nhiên, ông Hằng cũng thẳng thắn nhìn nhận, sự tham gia của doanh nghiệp chưa thực sự sâu sắc. “Thực tế, doanh nghiệp tuyển dụng lao động có tay nghề từ nhà trường nhưng chưa có đóng góp tương xứng cho quá trình đào tạo. Cần có cơ chế ràng buộc: doanh nghiệp muốn tuyển dụng phải tham gia thực chất vào chương trình đào tạo, từ cơ sở vật chất, thiết bị đến đội ngũ chuyên gia giảng dạy”, ông đề xuất.

Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Việt – Đức cho rằng, việc nới lỏng tiêu chuẩn người dạy nghề không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý, mà đòi hỏi kiểm soát chất lượng chặt chẽ hơn. Một điểm cốt lõi của dự thảo là quy định rõ năng lực thực hành theo từng trình độ đào tạo, từ sơ cấp đến cao đẳng, qua đó thiết lập chuẩn đầu ra minh bạch.

Theo đó, mỗi trình độ có yêu cầu cụ thể về kỹ năng, từ thực hiện thao tác cơ bản, làm việc theo quy trình, đến xử lý tình huống và cập nhật công nghệ mới. Ở trình độ cao hơn, người học phải có khả năng làm việc độc lập, tổ chức công việc và hướng dẫn người khác. Việc chuẩn hóa này góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời tạo điều kiện liên thông giữa các trình độ.

Các chuyên gia đề xuất cần xây dựng khung năng lực nghề chi tiết theo từng ngành, nghề làm căn cứ đánh giá thống nhất. Đồng thời, áp dụng cơ chế công nhận năng lực giảng dạy có thời hạn, yêu cầu người dạy thường xuyên cập nhật công nghệ và thực tiễn sản xuất.