Hoàng Thu Thủy (24 tuổi, nhân viên kế toán tại Hà Nội) từng là người có thể ngồi lì trong rạp phim hàng giờ liền. Khoảng một năm trở lại đây, cô không còn đủ kiên nhẫn để xem trọn vẹn một bộ phim kéo dài hai tiếng vì đã quen xem video ngắn trên mạng xã hội.
“Bây giờ tôi không thể xem nổi một bộ phim hay video dài quá 10 phút nếu không tua nhanh x1.5 hoặc x2. Cứ thấy nhân vật nói chậm hay cảnh quay kéo dài là tôi lại bứt rứt, phải tua qua ngay. Phim rạp không tua được nên giờ tôi bỏ hẳn, chỉ xem video ngắn trên TikTok, Facebook”, Thủy nói.
Không chỉ ảnh hưởng đến nhu cầu giải trí, thói quen này còn xâm nhập trực tiếp vào công việc hàng ngày của cô. Ngay cả khi đang lập báo cáo tài chính, cứ 3 đến 5 phút Thủy lại tự động cầm điện thoại lên vuốt vô thức. Sự ngắt quãng liên tục khiến một công việc vốn chỉ mất một giờ để hoàn thành bị kéo dài gấp đôi. Cuối ngày, công việc dồn đống khiến cô luôn trong trạng thái căng thẳng, uể oải.
Mất vài tiếng một ngày để xem video ngắn, hiệu suất làm việc của Thủy giảm rõ rệt.
Cùng chung hoàn cảnh, Trần Quốc Bảo (28 tuổi, lập trình viên tại Hà Nội) từng có khả năng ngồi hàng giờ lần theo từng đoạn mã phức tạp. Thời gian gần đây, khả năng làm việc tư duy sâu của anh suy giảm rõ rệt.
“Mỗi khi gặp thuật toán khó, tôi không còn kiên nhẫn ngồi tìm hiểu từ đầu như trước. Tôi thấy dễ nản, muốn tìm ngay công cụ hỗ trợ hoặc chuyển sang làm việc khác. Có những đoạn code đọc đi đọc lại vẫn không thể tiếp thu”, Bảo tâm sự.
Nguyên nhân chính đến từ thói quen lướt Reels mỗi đêm. Ban đầu Bảo chỉ định giải trí 15 phút trước khi đi ngủ, nhưng các video ngắn nối tiếp nhau kéo anh thức đến 2 - 3 giờ sáng. Thiếu ngủ khiến buổi sáng đi làm của anh luôn trong trạng thái sương mù não, vừa làm vừa nhớ đến các đoạn phim tối qua, hiệu suất làm việc giảm sút nghiêm trọng.
Báo động về hội chứng “Não bỏng ngô”
Theo báo cáo “Digital 2026 Vietnam”, Việt Nam hiện có khoảng 79 triệu người dùng mạng xã hội (chiếm hơn 77% dân số). Trong đó, nền tảng TikTok đạt khoảng 76,1 triệu người dùng từ 18 tuổi trở lên, tăng gần 10% so với năm trước. Sự bùng nổ của các định dạng video ngắn màn hình dọc từ 15 đến 60 giây trên TikTok, Facebook Reels và YouTube Shorts đang biến đây trở thành định dạng nội dung có sức hút mạnh mẽ nhất.
ThS.BSNT Nguyễn Trọng Quân - Khoa Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện E) cho biết, thói quen nghiện video ngắn thực chất là tình trạng người dùng tiếp nhận thông tin siêu ngắn liên tục và mất kiểm soát, dẫn đến sự lệ thuộc nặng nề về mặt tâm lý.
“Các video ngắn không đòi hỏi người xem phải nỗ lực tập trung tư duy. Thuật toán mạng xã hội vận hành theo cơ chế ‘phần thưởng biến đổi’ - tương tự như nguyên lý của máy đánh bạc. Việc không biết video tiếp theo có nội dung gì kích thích sự tò mò, khiến não bộ liên tục giải phóng Dopamine (chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hưng phấn).
Khi nồng độ Dopamine liên tục đạt đỉnh rồi hạ đột ngột, não bộ hình thành phản xạ đòi hỏi những cú kích thích nhanh hơn, mạnh hơn”, Bác sĩ Quân phân tích.
Hiện tượng này trong y khoa gọi là hội chứng “Popcorn Brain” (Não bộ bỏng ngô), diễn tả trạng thái não bộ quen với nhịp điệu kích thích cực nhanh, liên tục nhảy vọt từ thông tin này sang thông tin khác giống như những hạt ngô nổ tung trong nồi.
Lâu dần, vỏ não trước trán - cơ quan đảm nhận chức năng tư duy logic, phân tích sâu và duy trì sự chú ý bị “lười hóa” và suy giảm dung lượng hoạt động. Đó là lý do người trẻ ngày càng bứt rứt với các nội dung nhịp điệu chậm và không thể tập trung vào công việc chuyên môn.
Bên cạnh đó, việc lướt điện thoại ban đêm còn ức chế quá trình sản sinh Melatonin (hormone điều hòa giấc ngủ), đẩy người dùng vào vòng xoáy thiếu ngủ mạn tính, giảm trí nhớ ngắn hạn và kiệt sức về mặt tâm thần.
Cài đặt lại nhịp sinh học cho não bộ
Để thoát khỏi cái bẫy của các video ngắn và khôi phục khả năng tập trung, ThS.BSNT Nguyễn Trọng Quân khuyến cáo người dùng cần chủ động thực hiện quá trình “cai nghiện Dopamine nhanh” thông qua các biện pháp cụ thể.
Quen video vài chục giây, giật mình vì xem phim rạp 10 phút đã thấy chán.
Người dùng cần thiết lập ranh giới công nghệ bằng cách tắt toàn bộ thông báo không cần thiết trong giờ làm việc. Rèn luyện quy tắc không chạm vào điện thoại trong 30 phút đầu tiên sau khi thức dậy và 30 phút trước khi đi ngủ. Bạn có thể chuyển màn hình điện thoại sang chế độ màu đen trắng để giảm sự kích thích thị giác.
Bạn cũng có thể áp dụng phương pháp làm việc ngắt đoạn, làm việc tập trung tuyệt đối trong 25 phút, sau đó nghỉ 5 phút. Trong khoảng thời gian nghỉ, tuyệt đối không mở mạng xã hội mà chỉ vận động nhẹ nhàng, uống nước hoặc nhìn ra xa.
Bên cạnh đó, chúng ta cần rèn luyện lại khả năng chú ý với việc dành ít nhất 15 - 30 phút mỗi ngày để đọc sách giấy, nghe nhạc không lời hoặc xem các chương trình dài mà không tua nhanh. Khi xem một tác phẩm điện ảnh, hãy tập kiên nhẫn thưởng thức trọn vẹn nhịp điệu nguyên bản của phim.
Bạn nên tham gia các hoạt động thể thao, chạy bộ hoặc giao tiếp trực tiếp ngoài đời thực giúp não bộ giải phóng những chất tạo cảm giác hạnh phúc bền vững và lành mạnh hơn Dopamine ngắn hạn từ mạng xã hội.
