Hội thảo quy tụ khoảng 50–60 đại biểu từ các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp công nghệ và vận hành đường sắt đô thị, giới học thuật, truyền thông và sinh viên quan tâm đến lĩnh vực giao thông – đô thị thông minh. Thông qua đối thoại chính sách – công nghệ – đào tạo, sự kiện kỳ vọng góp phần hình thành nền tảng hợp tác dài hạn giữa nhà trường, chính quyền và doanh nghiệp, thúc đẩy nội địa hóa tri thức, phát triển nguồn nhân lực chiến lược và nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam.
Hội thảo tập trung làm rõ tầm nhìn phát triển đường sắt đô thị, giao thông thông minh và đô thị thông minh tại Việt Nam; đồng thời thảo luận nhu cầu nhân lực và các kỹ năng mới cần thiết cho lĩnh vực này. Chương trình bao gồm các tham luận về quy hoạch phát triển và vận hành hệ thống metro, ứng dụng Big Data và AI trong giao thông, cũng như phiên tọa đàm giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo về yêu cầu nguồn nhân lực trong tương lai.
Tại Hội thảo ông Nguyễn Duy Thạch, Giám đốc Ban chuẩn bị đầu tư thuộc Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM cho biết: Trên thế giới, các hệ thống metro ngày càng được xem là trụ cột của hệ sinh thái đô thị thông minh, nơi giao thông công cộng, quy hoạch đô thị và nền tảng dữ liệu số được tích hợp nhằm tối ưu vận hành, tối ưu sử dụng đất, giảm phát thải và nâng cao chất lượng cuộc sống. Nhiều đô thị đã phát triển theo mô hình TOD (Transit-Oriented Development), kết nối đa phương thức và ứng dụng các nền tảng số như MaaS (Mobility as a Service).
Tại Việt Nam, theo định hướng đến năm 2045, TP.HCM dự kiến phát triển khoảng 1.012 km đường sắt đô thị với tổng vốn đầu tư ước tính 103,4 tỷ USD, trong khi Hà Nội dự kiến xây dựng hơn 600 km với nhu cầu vốn khoảng 55,4 tỷ USD. Bên cạnh các thách thức về kỹ thuật và chính sách, nguồn nhân lực chất lượng cao đang là yếu tố then chốt. Việt Nam hiện còn thiếu đội ngũ chuyên gia trong quy hoạch, thiết kế, vận hành và bảo trì hệ thống metro, cũng như các chuyên gia về dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và nền tảng giao thông thông minh.
Theo ông Trần Võ Anh Minh - Phó trưởng Phòng Quản lý đường sắt đô thị, Sở Xây dựng TPHCM cho biết: Giai đoạn 2025 - 2030, TPHCM dự kiến đầu tư 6 tuyến metro với tổng chiều dài khoảng 18km; giai đoạn 2030 - 2035 tiếp tục triển khai thêm 8 tuyến để từng bước hoàn thiện mạng lưới. Metro không chỉ là phương tiện vận tải khối lượng lớn mà còn đóng vai trò quan trọng trong tái cấu trúc không gian đô thị, giảm ùn tắc giao thông và thúc đẩy phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng.
Tuy nhiên, theo ông Minh, thách thức lớn hiện nay là nguồn nhân lực cho lĩnh vực đường sắt đô thị còn rất hạn chế, phần lớn nhân sự tham gia dự án xuất thân từ các ngành kỹ thuật gần như cơ khí, đường sắt truyền thống hoặc ô tô.
Để chuẩn bị nguồn lực, hồi tháng 11/2025, UBND TPHCM đã ban hành đề án đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức phục vụ phát triển đường sắt đô thị giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến 2050. Tuy nhiên, chương trình này chủ yếu tập trung vào khu vực công, trong khi việc phát triển hệ sinh thái metro cần lực lượng nhân sự rộng hơn từ doanh nghiệp, đơn vị vận hành đến đội ngũ kỹ sư kỹ thuật.
Theo tính toán sơ bộ, đến năm 2045, TPHCM cần hơn 17.000 nhân sự cho vận hành, khai thác và trên 20.000 nhân lực phục vụ xây dựng hệ thống metro.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Anh Tuấn - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giao thông - Vận tải, Trường Đại học Việt Đức nhận định, theo quy hoạch đến năm 2060, TPHCM có thể phát triển hơn 1.000km đường sắt đô thị, trong đó giai đoạn 2035 - 2040 dự kiến triển khai khoảng 400 - 500km metro.
Quy mô này đồng nghĩa với nhu cầu rất lớn về nhân lực kỹ thuật. Dự báo trong 10 năm tới, TPHCM cần khoảng 20.000 - 30.000 kỹ sư chất lượng cao để phục vụ các khâu quy hoạch, thiết kế, xây dựng và vận hành hệ thống metro.
Ông cho rằng, đào tạo được lượng kỹ sư lớn trong thời gian ngắn là thách thức rất lớn đối với các trường đại học kỹ thuật. Vì vậy cần kết hợp các giải pháp ngắn hạn như đào tạo, bồi dưỡng cán bộ hiện hữu, đồng thời phát triển các chương trình đào tạo chuyên sâu về đường sắt đô thị trong dài hạn.
Từ góc nhìn doanh nghiệp công nghệ, ông Phan Thanh Sơn, Giám đốc chiến lược đường sắt FPT Công nghệ đường sắt cho rằng nguồn nhân lực trong lĩnh vực giao thông thông minh cần có tư duy liên ngành. Trong vòng 10–15 năm tới, khi mạng lưới metro tại Việt Nam phát triển mạnh, nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực này sẽ tăng nhanh, từ kỹ sư thiết kế, chuyên gia quy hoạch đến đội ngũ vận hành và bảo trì hệ thống.
Ngoài nền tảng kỹ thuật truyền thống, lực lượng lao động trong tương lai cần làm chủ các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an ninh mạng. Trong kỷ nguyên quản trị số, công nghệ không thay thế con người mà giúp tăng cường năng lực cho con người.
“Điều quan trọng là Việt Nam cần xây dựng chiến lược đào tạo để hình thành đội ngũ chuyên gia có khả năng làm chủ công nghệ, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà cung cấp nước ngoài”, ông chia sẻ.
Trong khuôn khổ sự kiện, Trường Đại học Việt Đức giới thiệu Chương trình Cử nhân Kỹ thuật Giao thông Thông minh (Smart Mobility Engineering – SME), được triển khai từ năm 2024 theo tiêu chuẩn giáo dục Đức. Chương trình tích hợp kỹ thuật giao thông – vận tải, công nghệ phương tiện tự động, khoa học dữ liệu và quy hoạch đô thị đa phương thức, nhằm đào tạo đội ngũ kỹ sư có tư duy liên ngành, đáp ứng nhu cầu phát triển hệ thống giao thông và đô thị thông minh tại Việt Nam.
PV
