PGS.TS Nguyễn Tiến Quyết, Nguyên Giám đốc Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức - Ảnh: VGP/Trần Long
Nhân dịp kỷ niệm 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/2/1955-27/2/2026), phóng viên Báo Điện tử Chính phủ đã có cuộc phỏng vấn PGS.TS Nguyễn Tiến Quyết, Nguyên Giám đốc Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức - một trong những người tiên phong của lĩnh vực ghép tạng Việt Nam để nhìn lại chặng đường phát triển đầy gian nan nhưng cũng rất đỗi tự hào của ngành ngoại khoa nước nhà.
Tự hào nhất là xây dựng được một thế hệ kế cận vững vàng
PV: Nhìn lại hơn 40 năm gắn bó với ngoại khoa và gần 30 năm với ghép tạng, điều gì khiến ông tự hào nhất?
PGS.TS Nguyễn Tiến Quyết: Với hơn 40 năm gắn bó với ngành ngoại khoa và gần 30 năm gắn bó với ngành ghép tạng, điều tự hào nhất của chúng tôi, của bản thân tôi, là đã thực hiện được những lời dạy của các thầy, các bậc tiền bối đi trước. Và đã thực hiện được những ước nguyện của các thầy mà ngày xưa chưa làm được, chúng tôi thực hiện rất thành công. Cụ thể là đã xây dựng được một đội ngũ kế cận rất tốt trong chuyên ngành ghép tạng. Chúng tôi đã thực hiện ghép được những cơ quan trên người một cách rất hiệu quả và đến nay có thể nói chuyên ngành của chúng tôi đã thành công mỹ mãn tại Việt Nam.
Từ thực nghiệm năm 1966 đến bước ngoặt luật hóa năm 2006
PV: Ông có thể điểm lại những dấu mốc quan trọng của ngành ghép tạng Việt Nam?
PGS.TS Nguyễn Tiến Quyết: Thế giới ghép thận thành công năm 1954, đến 1967 mới thành công ghép gan và tim. Nhưng ngay từ năm 1966, Giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Tùng khi đó là Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã thực hiện thành công ghép tạng trên thực nghiệm, đặt nền móng nghiên cứu ghép tạng ở Việt Nam.
Trong điều kiện chiến tranh khốc liệt, cơ sở vật chất gần như không có, ông vẫn gửi học trò đi đào tạo ở nhiều nước để chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai.
Đến năm 1992, Giáo sư Lê Thế Trung cùng các cộng sự thực hiện ca ghép thận thành công đầu tiên tại Việt Nam; một cột mốc lịch sử.
Bước ngoặt quan trọng tiếp theo là năm 2006, khi Quốc hội thông qua Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác. Hành lang pháp lý này đã tạo nền tảng để ghép tạng từ người cho chết não phát triển mạnh mẽ.
Từ "không có thùng bảo quản tạng" đến mạng lưới ghép xuyên Việt trong ngày
PV: Hành trình ấy hẳn có nhiều câu chuyện đặc biệt?
PGS.TS Nguyễn Tiến Quyết: Có những khó khăn rất đời thường. Khi đó, chúng ta không có thiết bị bảo quản tạng để vận chuyển đường dài. Tôi nhớ mãi một hình ảnh lãnh đạo Bộ Công an đã hỗ trợ mua hai thiết bị chuyên dụng để bảo quản tạng. Nhờ đó, chúng tôi có thể vận chuyển tạng từ TPHCM ra Hà Nội, từ Hà Nội vào TPHCM hoặc Huế để thực hiện.
Câu chuyện nữa là về thiếu thuốc men. Những ca ghép gan từ năm 2010 lấy từ người cho chết não, chúng tôi thực hiện nhưng không có thuốc. Và phải cử người, nhờ cả người nhà bệnh nhân đi sang Hàn Quốc, Nhật Bản để mua thuốc đó về. Lúc bấy giờ, mới đề nghị Bộ Y tế và được nhập về Việt Nam để thực hiện. Cho đến bây giờ thì thực sự là đã trải qua một chặng đường rất dài, vượt qua những thách thức, khó khăn. Và đến bây giờ thì thực hiện công việc này một cách rất trôi chảy và thành công.
Ngoài ra, có thời điểm thiếu thuốc, những ca ghép gan từ năm 2010 lấy từ người cho chết não, chúng tôi thực hiện nhưng không có thuốc. Và phải cử người, nhờ cả người nhà bệnh nhân đi sang Hàn Quốc, Nhật Bản để mua thuốc đó về. Lúc bấy giờ, mới đề nghị Bộ Y tế và được nhập về Việt Nam để thực hiện. Trải qua một chặng đường dài, vượt qua những thách thức, khó khăn đó và đến nay quá trình thực hiện công việc ghép tạng Việt Nam có thể tổ chức lấy - vận chuyển - ghép trong ngày. Hiện Việt Nam có 30 trung tâm ghép thận ( trong đó 4-5 trung tâm của các bệnh bệnh viện ở các tỉnh), 9 trung tâm ghép gan, 5 trung tâm ghép tim và phổi.
Và thành công nữa là kết quả của chúng tôi sau ghép so với các nước tiên tiến trên thế giới như Mỹ, Anh, Pháp hay Trung Quốc thì tỷ lệ của chúng tôi hoàn toàn ngang bằng với những tỷ lệ của các nước tiên tiến trên thế giới. Thậm chí, kết quả sau 1 năm, 5 năm, 10 năm của chúng tôi có thể tốt hơn.
"Người thầy thuốc giỏi phải như người mẹ hiền"
PV: Nhân Ngày Thầy thuốc Việt Nam, ông muốn gửi gắm điều gì đến thế hệ trẻ?
PGS.TS Nguyễn Tiến Quyết: Thứ nhất, làm nghề y phải có tâm sáng. Tôi luôn nhắc học trò câu "Thương người như thể thương thân". Và lời Bác Hồ dạy: "Người thầy thuốc giỏi đồng thời phải như người mẹ hiền".
Thứ hai, phải say mê và chấp nhận hy sinh. Nghề y là nghề đặc biệt, học lâu, khó, vất vả nhưng rất vinh quang. Một cuộc gọi lúc 2 giờ sáng có thể quyết định sinh mạng một con người.
Thứ ba, phải học suốt đời. Ngày nay, tri thức y khoa cập nhật theo từng ngày. Nếu không học liên tục, sẽ tụt hậu ngay.
30 năm trước, ung thư gan mổ xong chỉ sống thêm 2-3 năm. Nay nhờ ghép tạng, bệnh nhân có thể sống 20-30 năm là chuyện bình thường. Những bệnh nhân ghép từ 2007, 2010 đến nay vẫn khỏe mạnh, lao động và cống hiến.
Kỳ vọng thế hệ trẻ làm chủ AI, robot và chuyển đổi số
PV: Ông kỳ vọng gì về tương lai ngoại khoa Việt Nam?
Kỳ vọng của chúng tôi, một người làm về ngoại khoa lớn nhất là thế hệ trẻ về sau này sẽ phát triển vượt chúng tôi, làm chủ khoa học tiên tiến như chuyển đổi số, AI, phẫu thuật robot.
Từ ca mổ nội soi đầu tiên năm 1998 của Philippe Mouret đến nay, nội soi đã trở thành thường quy, thậm chí triển khai tới tuyến huyện ở Việt Nam. Phẫu thuật robot cũng đang được thực hiện thành công.
Cuối cùng, kỳ vọng lớn nhất của tôi là người Việt Nam có thể chữa bệnh cho người Việt Nam ở trình độ cao nhất, để mỗi người dân đều được tiếp cận những kỹ thuật tiên tiến. Bởi phía sau mỗi ca ghép thành công không chỉ là thành tựu khoa học, mà là sự tận hiến thầm lặng của những thầy thuốc sẵn sàng thức trắng đêm, vượt qua áp lực ở ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết để giữ lại nhịp đập cho cuộc đời.
Trần Long
