 |
| Chi phí logistics và thời gian vận chuyển quốc tế có thể gia tăng, gây khó khăn đáng kể cho doanh nghiệp sản xuất của Việt Nam. (Nguồn: VnEconomy) |
Là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Dược thú y và phụ gia chăn nuôi, bà Lâm Thúy Ái, Tổng giám đốc Công ty CP Mebifarm cho biết, những ngày vừa qua, nhiều nguyên liệu nhập về liên tục tăng giá mạnh. Đơn cử như nguyên liệu kháng sinh Amoxicillin đã tăng lên khoảng 5 USD/kg so với trước đó, giá nhiều loại vitamin và phụ gia sản xuất biến động nhanh từ đầu tháng 3/2026. “Các nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi liên tục cập nhật thông báo tăng giá. Điều này cho thấy áp lực chi phí đang lan rộng trong chuỗi sản xuất”, bà Thúy Ái lo lắng.
Chật vật vì chi phí leo thang
Không chỉ ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi, kịch bản nguyên liệu đầu vào tăng giá đang lan rộng nhiều ngành nghề sản xuất khác.
Ông Trần Văn Lĩnh, Tổng giám đốc Công ty CP Thủy sản và thương mại Thuận Phước cho hay, doanh nghiệp đang chịu tác động đồng thời từ giá nhiên liệu và tỷ giá. Khi giá dầu tăng mạnh, chi phí logistics của ngành thủy sản lập tức bị đẩy lên ở nhiều khâu trong chuỗi vận chuyển và bảo quản. Ngoài chi phí vận chuyển, ông Lĩnh cho biết, doanh nghiệp còn chịu thêm áp lực từ biến động tỷ giá, khiến chi phí nhập khẩu thức ăn thủy sản, phụ gia chế biến, bao bì và một số nguyên liệu đầu vào trở nên đắt đỏ hơn.
Theo Ban quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP. Hồ Chí Minh, các ngành điện tử, may mặc, hóa chất và thủy sản sẽ là những ngành chịu nhiều tác động từ diễn biến căng thẳng tại Trung Đông.
Ngành điện tử - linh kiện đối mặt nguy cơ thiếu chip và bán dẫn nhập từ châu Âu, buộc phải chuyển sang vận chuyển hàng không với chi phí cao, khiến giá thành sản phẩm tăng. Ngành may mặc, giày da cũng đứng trước nguy cơ bị hủy đơn hàng mùa Hè từ Liên minh châu Âu (EU) do không bảo đảm tiến độ giao hàng. Trong khi đó, doanh nghiệp hóa chất ghi nhận giá nguyên liệu đầu vào như hạt nhựa, dung môi, phụ gia tăng theo giá dầu thế giới.
Tìm cơ hội trong biến động
Đánh giá về tác động của diễn biến xung đột Trung Đông đối với nền kinh tế Việt Nam, TS. Nguyễn Quốc Việt, Trưởng nhóm nghiên cứu vĩ mô, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, đối với một nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam, tăng trưởng GDP phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu và các dòng dịch chuyển xuyên biên giới như du lịch thì những cú sốc từ bên ngoài sẽ có tác động trực tiếp. Nếu xung đột kéo dài, hoạt động vận tải hàng không bị ảnh hưởng, du lịch quốc tế suy giảm, thì đây sẽ là một lực cản đáng kể. Từ đó, các động lực tăng trưởng của Việt Nam sẽ chịu tác động tiêu cực, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến triển vọng tăng trưởng kinh tế trong năm 2026.
Dù vậy, theo TS. Nguyễn Quốc Việt, trong rủi ro vẫn luôn có cơ hội. Những biến động địa chính trị hiện nay có thể thúc đẩy quá trình tái cơ cấu chuỗi thương mại và chuỗi đầu tư toàn cầu theo hướng tìm kiếm các điểm đến an toàn hơn. Trước đây, xu hướng dịch chuyển đã diễn ra nhằm giảm rủi ro phụ thuộc vào một số thị trường lớn như Trung Quốc. Nay, khi bất ổn lan rộng từ Trung Đông sang một phần Nam Á, thậm chí xuất hiện thêm các điểm nóng mới, thì xu hướng đa dạng hóa và phân tán rủi ro càng rõ nét hơn.
Trong bối cảnh đó, một số ngành hàng mà các quốc gia Trung Đông hoặc Nam Á từng cạnh tranh mạnh với Việt Nam như dệt may, da giày, có thể ghi nhận sự dịch chuyển đơn hàng trở lại. Dù tổng cầu thế giới có thể thu hẹp do lo ngại chiến tranh, nhưng “miếng bánh” thị trường sẽ được phân bổ lại, và các quốc gia được đánh giá là ổn định, an toàn có khả năng giành được thị phần lớn hơn.
“Việt Nam, với lợi thế ổn định chính trị, an ninh và đối ngoại cân bằng, có thể trở thành điểm đến của làn sóng dịch chuyển sản xuất và đầu tư mới. Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội này, cần có sự chuẩn bị chủ động, đặc biệt từ phía doanh nghiệp. Các đơn hàng dịch chuyển có thể không còn thuần túy là sản xuất khối lượng lớn như trước, mà mang tính đặc thù cao hơn, yêu cầu tiêu chuẩn riêng biệt nhưng đổi lại có giá trị gia tăng tốt hơn”, TS. Nguyễn Quốc Việt lưu ý.
Thị trường Halal phục vụ các nước Hồi giáo là một ví dụ. Nếu chuỗi cung ứng tại Trung Đông bị gián đoạn và Việt Nam phát triển được hệ sinh thái sản phẩm Halal đạt chuẩn, đây có thể trở thành một phân khúc tiềm năng. Những cơ hội như vậy có thể không tạo ra kim ngạch đột biến trong ngắn hạn, nhưng mở ra các thị trường ngách có giá trị, nếu doanh nghiệp đủ linh hoạt để thích ứng.
 |
| Kịch bản nguyên liệu đầu vào tăng giá đang lan rộng nhiều ngành nghề sản xuất của Việt Nam. (Nguồn: VnEconomy) |
Về đầu tư, xu hướng dịch chuyển cũng sẽ chịu tác động bởi cạnh tranh địa chính trị giữa các cường quốc. Nếu các nền kinh tế lớn tiếp tục áp dụng những biện pháp cứng rắn nhằm bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng, thì dòng vốn sẽ ưu tiên những quốc gia được coi là “thân thiện”, ổn định và ít rủi ro địa chính trị. Việc tái phân bổ sản xuất và vốn đầu tư sang những nền kinh tế ổn định như Việt Nam là kịch bản hoàn toàn có thể xảy ra. Cần chuẩn bị tốt về thể chế, hạ tầng và năng lực doanh nghiệp để đón nhận và tận dụng hiệu quả làn sóng dịch chuyển đó.
Ông Lê Trung Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính) khuyến nghị, doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần chủ động điều chỉnh kế hoạch logistics để thích ứng với tình hình mới. Các ngành hàng có tỷ trọng xuất khẩu lớn và phụ thuộc nhiều vào chuỗi cung ứng quốc tế như điện tử, dệt may, da giày có thể điều chỉnh tuyến vận chuyển hoặc phương thức giao nhận để hạn chế rủi ro. Ở góc độ khác, nếu nguồn cung một số mặt hàng nông sản, thực phẩm tại khu vực Trung Đông bị gián đoạn trong ngắn hạn, đây cũng có thể là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị phần tại một số thị trường khác.
Chủ động ứng phó
Để hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với bối cảnh mới, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã ban hành Văn bản số 229/ XNK-TLH về một số khuyến nghị nhằm giảm thiểu tác động của xung đột giữa Mỹ, Israel-Iran và khu vực Trung Đông.
Cục Xuất nhập khẩu đề nghị các Hiệp hội ngành hàng xuất nhập khẩu, Hiệp hội hoạt động trong lĩnh vực logistics theo dõi sát diễn biến tình hình, thường xuyên trao đổi với các cơ quan quản lý Nhà nước có liên quan để thông tin cập nhật đến các hội viên để chủ động kế hoạch sản xuất, phương án tổ chức xuất nhập khẩu và vận tải hàng hóa, tránh để phát sinh ùn tắc và giảm thiểu các tác động tiêu cực do căng thẳng từ cuộc xung đột giữa Israel, Mỹ và Iran hiện nay.
Cụ thể, thứ nhất, đa dạng nguồn cung ứng hàng hóa cũng như tìm kiếm các thị trường khác có nguồn cầu tương tự để lựa chọn phương án thay thế, giảm thiểu ảnh hưởng khi hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang Israel, Iran và khu vực Trung Đông gặp khó khăn, lâu dài có phương án chủ động ứng phó với sự cố tương tự trong tương lai.
Thứ hai, khi đàm phán, ký kết các hợp đồng mua bán cần quan tâm và chú trọng tới hợp đồng (hoặc điều khoản) về logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm nhằm bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro và tổn thất khi có sự cố, đảm bảo rằng các hợp đồng vận chuyển có điều khoản về tình huống bất khả kháng, bồi thường và phân chia chi phí khi hàng hóa gặp rủi ro, đồng thời, cần mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa để phòng ngừa rủi ro và giảm tổn thất khi phát sinh sự cố tại thị trường nhập khẩu.
Thứ ba, thường xuyên, chủ động phân tích, phối hợp trao đổi thông tin với các bộ, ngành có liên quan về số liệu xuất nhập khẩu hàng hóa; tình hình biến động địa chính trị có ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh, xuất nhập khẩu và vận tải của doanh nghiệp Việt Nam; tình hình vận tải hàng hóa, giá cước, chi phí, phụ phí... nhằm kịp thời thống nhất phương án ứng phó đối với các tình huống tương tự trong tương lai.
Thứ tư, chủ động xây dựng kế hoạch phòng ngừa, thích ứng để giảm thiểu nguy cơ, rủi ro, tổn thất từ các sự cố trong thương mại, vận chuyển quốc tế và các vấn đề liên quan, chuẩn bị phương án phản ứng kịp thời để hạn chế ảnh hưởng đối với chuỗi cung ứng.
Thứ năm, thường xuyên trao đổi với các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan như Cục Xuất nhập khẩu, Cục Xúc tiến thương mại, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, các Thương vụ, chi nhánh Thương vụ của Việt Nam tại nước ngoài để tìm kiếm những đơn hàng mới, thị trường mới có tiềm năng, từ đó có phương án thay thế hoặc ưu tiên khai thác, tận dụng tối đa các cơ hội.
