Mong muốn chung là xây dựng môi trường nội trú an toàn, ổn định, giàu tính gắn kết. Tuy nhiên, để “ngôi nhà thứ hai” thực sự trọn vẹn, vẫn cần tháo gỡ những điểm nghẽn về đội ngũ, cơ chế và tổ chức đời sống.
Gỡ bất cập chính sách, ổn định đội ngũ
Ông Bùi Ngọc Luận - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS&THPT Nam Trà My (TP Đà Nẵng), cho biết theo quy định, định mức giáo viên đối với trường nội trú là 2,3 giáo viên/lớp. Với quy mô 10 lớp, nhà trường cần 23 giáo viên, song thực tế chỉ được giao 21 biên chế.
Sự thiếu hụt này khiến nhà trường thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu giáo viên cục bộ. Những năm trước, khi chưa được ký hợp đồng giáo viên hưởng lương từ ngân sách, trường phải linh hoạt thuê giáo viên thỉnh giảng hoặc bố trí giáo viên dạy tăng tiết. Đặc biệt, với các môn đặc thù như Mỹ thuật, Âm nhạc ở khối lớp 9, việc tìm giáo viên tại vùng núi gặp nhiều khó khăn.
Giải pháp dạy tăng tiết không chỉ tạo áp lực cho đội ngũ, mà còn làm gia tăng gánh nặng tài chính. Theo ông Luận, toàn bộ chi phí trả thù lao cho giáo viên thỉnh giảng và dạy vượt giờ đều phải trích từ nguồn kinh phí hoạt động. “Năm vừa qua, kinh phí chi trả dạy tăng tiết lên tới hơn 100 triệu đồng. Đáng lẽ khoản này được dùng để cải thiện thu nhập cho cán bộ, giáo viên, nhưng buộc phải dành để bù đắp thiếu hụt nhân lực”, ông chia sẻ.
Trong khi đó, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú (Hàm Thắng, Lâm Đồng) lại đối diện nghịch lý “vừa thừa, vừa thiếu” giáo viên trong năm học 2025 - 2026. Các môn Âm nhạc, Mỹ thuật, Kỹ năng sống thiếu giáo viên, gây khó khăn cho việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, thì ở một số môn khác như Giáo dục Quốc phòng - An ninh, Vật lí, Sinh học, Công nghệ lại dư 4 nhân sự. Thực tế này cho thấy, bài toán nhân sự không chỉ nằm ở số lượng biên chế, mà còn ở cơ chế điều tiết, sử dụng đội ngũ một cách linh hoạt, hiệu quả.
Ngoài ra, sự chênh lệch về chế độ, chính sách giữa hai mô hình nội trú và bán trú cũng đặt ra nhiều trăn trở. Ông Võ Đăng Chín – Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Trà Nam (Trà Linh, TP Đà Nẵng), cho biết dù khối lượng công việc và trách nhiệm quản lý, tổ chức đời sống học sinh tương đương, giáo viên trường nội trú được hưởng phụ cấp ưu đãi tới 100%, trong khi tại trường bán trú chỉ ở mức 70%. Điều này phần nào ảnh hưởng đến động lực và sự ổn định của đội ngũ tại các trường bán trú.
Ảnh minh họa INT.
Gỡ khó bài toán nhân viên cấp dưỡng
Đối với đội ngũ cấp dưỡng - lực lượng trực tiếp chăm lo bữa ăn cho học sinh - những thay đổi trong chính sách hiện hành đang đặt ra không ít khó khăn cho các trường nội trú. Ông Bùi Ngọc Luận cho biết, trước đây, nhân viên cấp dưỡng được hưởng lương theo ngạch bậc và tham gia bảo hiểm xã hội quanh năm, bảo đảm sự ổn định trong đời sống. Tuy nhiên, theo quy định mới tại Nghị định 66/2025, nhóm lao động này chỉ làm việc và hưởng lương trong 9 tháng của năm học.
Mức thu nhập khoảng 7,2 triệu đồng/tháng (đã tính hệ số 200%) có thể bảo đảm đời sống trong thời gian làm việc. Song, theo ông Luận, khoảng thời gian 3 tháng nghỉ hè lại trở thành bài toán sinh kế khó giải. “Không có việc làm, không có thu nhập, việc đóng bảo hiểm cũng bị gián đoạn. Khi tìm được công việc ổn định hơn, họ có thể không quay lại trường”, ông chia sẻ.
Sự thiếu ổn định này khiến các nhà trường gặp khó trong việc giữ chân nhân viên có kinh nghiệm, trong khi chất lượng bữa ăn - yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe học sinh - lại phụ thuộc lớn vào đội ngũ cấp dưỡng.
Từ thực tế trên, ông Luận đề xuất cần có cơ chế hợp đồng dài hạn, tương tự các vị trí hành chính trong trường nội trú, nhằm bảo đảm thu nhập và chế độ bảo hiểm xuyên suốt năm, qua đó ổn định đội ngũ và nâng cao chất lượng chăm sóc học sinh.
Ảnh minh họa INT.
Để ngôi nhà thứ hai trở thành mái ấm
Nếu đội ngũ là điều kiện cần, thì tổ chức đời sống nội trú chính là yếu tố quyết định để giữ chân học sinh. Với đặc thù sinh hoạt 24/24 giờ, môi trường nội trú phải bảo đảm hài hòa giữa học tập, nghỉ ngơi và phát triển tinh thần.
Tại các trường nội trú, bán trú vùng cao, nhiều hoạt động văn hóa gắn với bản sắc dân tộc được duy trì thường xuyên. Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Trà Nam đưa cồng chiêng vào giảng dạy; Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS&THPT Nam Trà My tổ chức Ngày hội “Văn hóa - Ẩm thực Tết Mùa” với các nội dung như trò chơi dân gian, dân vũ, trình diễn cồng chiêng, thi ẩm thực truyền thống. Những hoạt động này không chỉ tạo sân chơi lành mạnh, mà còn góp phần gìn giữ bản sắc, nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc cho học sinh.
Tuy nhiên, yêu cầu đối với giáo viên nội trú cũng cao hơn khi ngoài nhiệm vụ giảng dạy còn phải tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu, hướng dẫn tự học, chăm lo đời sống sinh hoạt…
Ông Bùi Thế Giới – Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THPT tỉnh Quảng Ngãi, cho rằng dù đội ngũ đã được bồi dưỡng về dạy học liên môn, STEM, nhưng vẫn khó đáp ứng yêu cầu chuyên sâu. Vì vậy, cần tổ chức các khóa tập huấn bài bản hơn, giúp giáo viên triển khai hiệu quả các nội dung này, qua đó nâng cao chất lượng hướng nghiệp và đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực cho vùng cao.
Cần có cách tiếp cận chính sách thấu đáo, đồng bộ hơn đối với mô hình bán trú khi đảm nhiệm vai trò tương tự trường nội trú. Với học sinh vùng dân tộc thiểu số, trường học không chỉ là nơi học chữ, mà còn bảo đảm các nhu cầu thiết yếu về ăn, ở, sinh hoạt. Vì vậy, cơ chế hỗ trợ cần đủ mạnh, rõ ràng, sát thực tiễn, để nhà trường yên tâm chăm lo cả việc học lẫn đời sống cho học sinh vùng cao. - Ông Võ Đăng Chín.
