Được thành lập doanh nghiệp nhưng chưa thể góp vốn?
Theo Điều 72 Nghị định 96/2026/NĐ-CP, nhà đầu tư nước ngoài được thành lập tổ chức kinh tế trước khi thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) nếu đáp ứng các điều kiện luật định. Đây là sự thay đổi đáng chú ý so với trình tự truyền thống, khi nhà đầu tư phải có IRC trước khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC).
Về lý thuyết, cơ chế mới giúp nhà đầu tư rút ngắn thời gian gia nhập thị trường, sớm xác lập tư cách pháp nhân và chủ động chuẩn bị các điều kiện triển khai dự án. Tuy nhiên, việc thay đổi trình tự thủ tục lại làm phát sinh một nghịch lý: doanh nghiệp đã được thành lập và có nghĩa vụ góp vốn điều lệ, nhưng ngân hàng có thể từ chối mở tài khoản vốn đầu tư vì chưa có IRC.
Vấn đề nằm ở sự khác biệt giữa hai thời hạn pháp lý. Theo Luật Doanh nghiệp, thành viên, chủ sở hữu hoặc cổ đông sáng lập về nguyên tắc phải góp đủ vốn điều lệ trong 90 ngày kể từ ngày được cấp ERC, trừ những trường hợp được pháp luật cho phép. Trong khi đó, theo Nghị định 96/2026/NĐ-CP, nhà đầu tư có thời hạn 12 tháng để hoàn tất thủ tục cấp IRC theo cơ chế thành lập doanh nghiệp trước khi thực hiện dự án.
Điều đáng nói là hai thời hạn này hoàn toàn độc lập. Thời hạn 12 tháng để hoàn tất thủ tục đầu tư không làm thay đổi nghĩa vụ góp vốn trong 90 ngày theo Luật Doanh nghiệp.
Như vậy, nếu ngân hàng yêu cầu phải có IRC mới được mở tài khoản vốn đầu tư, doanh nghiệp có thể rơi vào tình thế khó xử: chờ IRC thì có nguy cơ chậm góp vốn; chuyển tiền vào tài khoản thanh toán thông thường lại có thể vi phạm quy định quản lý ngoại hối.
Đây không đơn thuần là vướng mắc về thủ tục ngân hàng, mà là sự thiếu đồng bộ giữa quyền thành lập doanh nghiệp và khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính phát sinh từ chính việc thành lập đó.
Ảnh minh hoạ. Nguồn: Internet.
Thông tư 38 tháo gỡ điểm nghẽn như thế nào?
Vướng mắc này đã được doanh nghiệp phản ánh tới cơ quan quản lý[1]. Theo Bộ Tài Chính thời hạn góp vốn và mở tài khoản cho nhà đầu tư nước ngoài, theo quy định tại khoản 3 Điều 7 Thông tư 38/2026/TT-NHNN, có hiệu lực từ ngày 18/8/2026 (Thông tư 38) thì tổ chức kinh tế do nhà đầu tư nước ngoài thành lập trước khi thực hiện thủ tục cấp hoặc điều chỉnh IRC được mở tài khoản vốn đầu tư bằng ngoại tệ và/hoặc bằng đồng Việt Nam tại cùng một ngân hàng được phép trước khi được cấp hoặc điều chỉnh IRC. Điều này đồng nghĩa:
Thứ nhất, IRC không còn là điều kiện tiên quyết để mở tài khoản vốn đầu tư đối với doanh nghiệp được thành lập theo trình tự ERC trước, IRC sau. Nhà đầu tư có thể thực hiện nghĩa vụ góp vốn ngay sau khi doanh nghiệp được thành lập, mà không phải chờ hoàn tất thủ tục cấp IRC.
Thứ hai, quy định mới phân biệt rõ giữa việc tiếp nhận vốn và sử dụng vốn để triển khai dự án. Trước khi có IRC, tài khoản vốn đầu tư chỉ được sử dụng cho những giao dịch nhất định, bao gồm nhận vốn điều lệ, nhận lãi từ số dư tài khoản, thanh toán chi phí hợp pháp liên quan đến hoạt động chuẩn bị đầu tư và hoàn trả vốn nếu không được cấp hoặc điều chỉnh IRC.
Như vậy, việc cho phép mở tài khoản trước IRC không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được tự do sử dụng toàn bộ vốn góp để triển khai hoạt động đầu tư, kinh doanh. Nhà đầu tư có thể đưa vốn vào Việt Nam, nhưng việc sử dụng vốn vẫn phải phù hợp với tình trạng pháp lý của dự án. Đây là điểm cân bằng hợp lý giữa yêu cầu tạo thuận lợi cho đầu tư và quản lý dòng vốn nước ngoài.
Tuy nhiên, quy định mới cũng đặt ra yêu cầu đối với các ngân hàng thương mại. Dù ngân hàng có quyền yêu cầu hồ sơ nhận biết khách hàng, xác minh nguồn tiền và mục đích giao dịch, việc mặc nhiên từ chối mở tài khoản chỉ vì doanh nghiệp chưa có IRC là không phù hợp với cơ chế mới.
Góp vốn sai tài khoản: Rủi ro không chỉ là thủ tục
Một vấn đề doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là không phải cứ chuyển tiền vào tài khoản đứng tên doanh nghiệp thì đương nhiên được xem là đã góp vốn hợp lệ.
Theo Điều 4 Thông tư 38, giao dịch góp vốn bằng tiền thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định về đầu tư trực tiếp nước ngoài phải được thực hiện thông qua tài khoản vốn đầu tư theo quy định. Do đó, việc nhà đầu tư chuyển vốn vào tài khoản thanh toán thông thường của doanh nghiệp có thể làm phát sinh rủi ro vi phạm quy định quản lý ngoại hối, ngay cả khi khoản tiền đó có nguồn gốc hợp pháp và được các bên xác định là vốn góp điều lệ.
Đáng chú ý, Nghị định 340/2025/NĐ-CP quy định chế tài đối với một số hành vi mở, sử dụng tài khoản không đúng quy định trong hoạt động ngoại hối. Tùy hành vi cụ thể, mức xử phạt đối với tổ chức có thể lên đến 60 -100 triệu đồng.
Đối với các khoản vốn đã chuyển vào tài khoản thanh toán trước ngày Thông tư 38 có hiệu lực, doanh nghiệp cần xem xét áp dụng quy định chuyển tiếp tại Điều 19[2] để chuyển vốn sang tài khoản vốn đầu tư phù hợp. Ngược lại, với những giao dịch phát sinh sau ngày 18/8/2026, doanh nghiệp không nên mặc nhiên cho rằng việc chuyển tiền từ tài khoản thanh toán sang tài khoản vốn đầu tư có thể khắc phục toàn bộ rủi ro pháp lý. Cách xử lý cần được thống nhất với ngân hàng trên cơ sở thời điểm, bản chất và chứng từ của từng giao dịch.
Một điểm khác cũng dễ bị bỏ qua là chủ thể chuyển tiền. Trong các tập đoàn đa quốc gia, việc công ty mẹ, công ty liên kết hoặc một pháp nhân khác chuyển tiền thay nhà đầu tư đứng tên góp vốn không phải hiếm gặp. Tuy nhiên, nếu không có cơ sở pháp lý và chứng từ phù hợp, giao dịch có thể gặp khó khăn khi xác định người góp vốn thực tế, nguồn tiền và việc tuân thủ quy định ngoại hối. Vì vậy, quản lý vốn đầu tư nước ngoài không chỉ là câu chuyện mở đúng tài khoản, mà còn là bảo đảm sự thống nhất giữa chủ thể góp vốn, nguồn tiền, mục đích chuyển tiền và hồ sơ pháp lý của doanh nghiệp.
Rủi ro pháp lý vì vi phạm thời hạn góp vốn
Thông tư 38 đã tháo gỡ vướng mắc về khả năng mở tài khoản trước IRC, nhưng không giải quyết thay doanh nghiệp nghĩa vụ góp đủ vốn điều lệ trong thời hạn luật định.
Chẳng hạn, một doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được cấp ERC với vốn điều lệ 20 tỷ đồng, nhưng đến hết thời hạn 90 ngày chỉ góp được 12 tỷ đồng. Khi đó, doanh nghiệp phải xem xét nghĩa vụ đăng ký điều chỉnh vốn điều lệ và các nội dung liên quan theo Luật Doanh nghiệp.
Vấn đề có thể phức tạp hơn nếu hồ sơ đề nghị cấp IRC đang được chuẩn bị trên cơ sở phương án vốn ban đầu. Việc thay đổi vốn điều lệ có thể ảnh hưởng đến cơ cấu nguồn vốn, khả năng tài chính và tiến độ thực hiện dự án, dẫn đến yêu cầu rà soát, điều chỉnh hồ sơ đầu tư. Do đó, việc lựa chọn trình tự ERC trước, IRC sau cần đi kèm kế hoạch góp vốn khả thi ngay từ đầu.
Trước khi thành lập doanh nghiệp, nhà đầu tư cần xác định mức vốn điều lệ phù hợp với nhu cầu thực tế và khả năng chuyển vốn trong 90 ngày. Ngay sau khi được cấp ERC, doanh nghiệp nên chủ động mở tài khoản vốn đầu tư theo Thông tư 38, đồng thời chuẩn bị hồ sơ chuyển tiền, xác định rõ chủ thể góp vốn và thống nhất chứng từ với ngân hàng.
Đối với các khoản chi phát sinh trước IRC, doanh nghiệp cần phân biệt chi phí chuẩn bị đầu tư hợp pháp với chi phí triển khai dự án hoặc vận hành kinh doanh. Việc có tiền trong tài khoản không có nghĩa mọi khoản chi đều được phép thực hiện. Sau khi được cấp IRC, doanh nghiệp cần cập nhật hồ sơ với ngân hàng và bảo đảm tính thống nhất giữa vốn điều lệ đã đăng ký, vốn thực góp và nguồn vốn thực hiện dự án. Doanh nghiệp không nên coi thủ tục đầu tư và thủ tục góp vốn là hai công việc độc lập. Trên thực tế, chúng có quan hệ chặt chẽ và cần được xây dựng trong một kế hoạch pháp lý, tài chính thống nhất.
Cải cách phải đi đến khả năng thực thi
Việc cho phép thành lập doanh nghiệp trước khi cấp IRC là một thay đổi tích cực, nhưng trường hợp vướng mắc về tài khoản vốn đầu tư cho thấy một thực tế: cải cách ở khâu đăng ký doanh nghiệp chưa đủ nếu các thủ tục liên quan không được điều chỉnh đồng bộ.
Thông tư 38 đã xử lý một điểm nghẽn quan trọng, giúp nhà đầu tư có cơ sở pháp lý để góp vốn đúng hạn mà không phải chờ IRC. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào việc các ngân hàng áp dụng thống nhất quy định mới và doanh nghiệp chủ động tuân thủ các nghĩa vụ liên quan.
[1] https://chinhsachonline.chinhphu.vn/thoi-han-gop-von-va-mo-tai-khoan-cho-nha-dau-tu-nuoc-ngoai-92765.htm, truy cập ngày 20/10/2026.
[2] Trường hợp tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã mở tài khoản thanh toán để nhận tiền góp vốn điều lệ trước ngày Thông tư này có hiệu lực thi hành được chuyển số tiền góp vốn điều lệ nêu trên vào tài khoản vốn đầu tư của tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã được mở theo quy định tại Thông tư này.
Luật sư NGUYỄN VĂN PHÚC
NGUYỄN NHƯ HƯNG
Công ty Luật TNHH HM&P
