Người đàn ông 52 tuổi, nghi ngờ bệnh máu sau phẫu thuật tán sỏi từ bệnh viện tuyến trước. Anh chuyển về Bệnh viện Bạch Mai, được chẩn đoán ung thư máu (bệnh bạch cầu cấp dòng tủy), có chỉ định truyền chế khối hồng cầu, huyết tương tươi đông lạnh trong quá trình điều trị.
Anh không có tiền sử suy tim hay suy thận, kết quả siêu âm tim cho thấy chức năng co bóp thất trái vẫn hoạt động tốt. Tuy nhiên, các thăm dò ghi nhận tràn dịch màng phổi hai bên, tràn dịch màng tim và tình trạng viêm toàn thân.
Khi đang truyền huyết tương, người bệnh bất ngờ khó thở tăng nhanh, tim đập nhanh, huyết áp tăng; độ bão hòa oxy trong máu giảm xuống 81% dù đang được hỗ trợ oxy. Các bác sĩ lập tức ngừng truyền, tăng cường hỗ trợ oxy và siêu âm tại giường, bù lợi tiểu.
Người đàn ông 52 tuổi phù phổi cấp khi đang truyền máu tại BV Bạch Mai (Ảnh: BV Bạch Mai)
Sau xử trí, tình trạng hô hấp được cải thiện. Chẩn đoán hình ảnh sau biến cố ghi nhận phù phổi cấp. Chỉ số NT-proBNP, dấu ấn sinh học hỗ trợ đánh giá tình trạng căng giãn và quá tải tim, tăng khoảng 2,2 lần.
Từ diễn biến lâm sàng, xét nghiệm, hình ảnh và đáp ứng điều trị, căn cứ vào các tiêu chuẩn quốc tế, các bác sĩ xác định bệnh nhân bị quá tải tuần hoàn liên quan truyền máu là chẩn đoán phù hợp nhất. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng thận trọng lưu ý một số nguyên nhân phối hợp chưa thể loại trừ hoàn toàn.
Tai biến truyền máu nguy hiểm nhưng dễ bị bỏ sót
PGS.TS Nguyễn Tuấn Tùng, Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, Viện trưởng Viện Huyết học và Truyền máu Bạch Mai cho biết, truyền máu là phương pháp điều trị thiết yếu trong cấp cứu, phẫu thuật, ung thư và các bệnh lý huyết học. Tuy nhiên, bên cạnh lợi ích cứu sống người bệnh, truyền máu cũng tiềm ẩn những phản ứng bất lợi. Một trong số đó là quá tải tuần hoàn liên quan truyền máu, gọi tắt là TACO.
TACO xảy ra khi cơ thể không dung nạp được gánh nặng dịch liên quan đến truyền máu, gây ứ dịch trong tuần hoàn, phù phổi và suy hô hấp cấp. Đây là tai biến có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Theo các báo cáo cảnh giác truyền máu quốc tế, TACO là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến truyền máu.
Tại Anh, báo cáo năm 2025 ghi nhận 24 trường hợp tử vong liên quan TACO trong tổng số 54 ca tử vong liên quan truyền máu, chiếm 44,4%. Tại Mỹ, thống kê của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) giai đoạn 2018-2022 cho thấy TACO chiếm 34% số trường hợp tử vong liên quan truyền máu được báo cáo, với 60/176 ca.
Tai biến này có thể bị bỏ sót do biểu hiện khó thở, suy hô hấp dễ bị nhầm với diễn biến của bệnh lý sẵn có, đặc biệt ở người bệnh nặng hoặc có nhiều bệnh phối hợp.
Ghi nhận bệnh nhân bị phù phổi tại thời điểm xuất hiện tai biến khi truyền huyết tương (Ảnh: BV Bạch Mai)
Nguy cơ TACO thường được nhắc đến ở người cao tuổi, người mắc suy tim, suy thận hoặc phải truyền nhiều chế phẩm máu. Tuy nhiên, ca bệnh do các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai phân tích cho thấy tai biến cũng có thể xuất hiện khi người bệnh không có tiền sử suy tim hay suy thận.
Từ ca bệnh, nhóm nghiên cứu đề xuất xem truyền máu là một can thiệp cần được đánh giá liên tục, thay vì chỉ thực hiện đủ số đơn vị chế phẩm đã chỉ định. Trước mỗi lần truyền, nhân viên y tế cần xem xét lại sự cần thiết của chế phẩm, tình trạng hô hấp, huyết áp, lượng dịch đã đưa vào và khả năng dung nạp của người bệnh.
Với những trường hợp nguy cơ cao, bác sĩ có thể cá thể hóa tốc độ, thể tích truyền, lựa chọn biện pháp theo dõi và dự phòng phù hợp. Việc bàn giao giữa các ca trực cần thể hiện rõ lượng dịch tích lũy, diễn biến lâm sàng và lý do tiếp tục truyền.
Khi xuất hiện khó thở, tăng nhu cầu oxy, tim đập nhanh, tăng huyết áp hoặc dấu hiệu ứ dịch trong lúc truyền, nhân viên y tế cần nhanh chóng ngừng truyền để đánh giá và xử trí theo quy trình.
Theo PGS.TS Nguyễn Tuấn Tùng, tại Việt Nam, số công bố khoa học cũng như nhận thức về tai biến này còn khá hạn chế. “Chúng tôi mong rằng công tác cảnh giác, phòng ngừa và xử trí đúng tai biến này sẽ góp phần bảo đảm an toàn truyền máu cho người bệnh ngày càng tốt hơn”, PGS.TS Nguyễn Tuấn Tùng chia sẻ.
