Lừa đảo qua mạng ngày càng gia tăng với thủ đoạn tinh vi, trở thành một thách thức nghiêm trọng đối với an ninh tài chính, tiền tệ, trật tự an toàn xã hội… Đây là nhận định của Bộ Công an trước tình hình tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng đang ngày càng phức tạp.
Thiệt hại rất lớn
Theo thống kê của Bộ Công an, từ năm 2020 đến 2025, tại Việt Nam đã xảy ra 24.295 vụ lừa đảo qua mạng, gây thiệt hại gần 40.000 tỉ đồng.
Riêng 8 tháng đầu năm 2025, cả nước ghi nhận hơn 1.500 vụ lừa đảo qua mạng, tăng 65% so với cùng kỳ năm 2024, gây thiệt hại hơn 1.660 tỉ đồng. Hơn 4.000 tên miền độc hại bị phát hiện với các thủ đoạn tinh vi như: công nghệ giả mạo hình ảnh (deepfake), lừa đảo qua tiền ảo, chiếm đoạt mã OTP, giả danh cơ quan công an hoặc ngân hàng, lừa đảo việc làm, tuyển dụng việc làm tại nhà, đầu tư tiền ảo, "người tình online"...
Điển hình, ngày 10-11-2025, anh P. (18 tuổi, trú tại Hà Nội) nhận cuộc gọi của một người tự xưng là công an, thông báo anh liên quan đến hành vi rửa tiền và yêu cầu "chứng minh tài sản trong sạch". Lo sợ, anh P. đã bán gần 30 lượng vàng, gom tiền chuyển khoản 4 tỉ đồng cho đối tượng giả danh công an.
Chị T. (44 tuổi; ở quận Hà Đông, TP Hà Nội) quen biết một người đàn ông qua mạng xã hội rồi bị người này lôi kéo đầu tư tiền ảo. Ban đầu, chị T. đầu tư số tiền nhỏ và nhận được lãi. Đến ngày 25-3-2025, hệ thống thông báo khoản lãi lên tới 19 tỉ đồng nhưng khi rút tiền, chị bị yêu cầu nộp thêm 5% giá trị tài khoản. Kết cục, chị T. bị lừa đảo gần 9 tỉ đồng.
Theo đại tá Nguyễn Thanh Hà, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự (C02) - Bộ Công an, dù lực lượng công an đã thực hiện nhiều giải pháp phòng ngừa, đấu tranh với loại tội phạm này nhưng tình hình tội phạm lừa đảo trực tuyến vẫn diễn biến phức tạp do nhiều nguyên nhân. Trong đó, do lợi nhuận siêu lớn, rủi ro thấp nên các đối tượng bất chấp pháp luật, ngày càng mở rộng hoạt động, hình thành các "tập đoàn lừa đảo" vươn tới nhiều quốc gia trên thế giới.
Ngoài ra, một phần nguyên nhân xuất phát từ công tác quản lý nhà nước còn sơ hở, thiếu sót, nhất là trong việc quản lý chính chủ các thuê bao điện thoại, mạng internet, tài khoản ngân hàng, ví điện tử, tài khoản mạng xã hội. Trình độ công nghệ của một bộ phận lãnh đạo, cán bộ trực tiếp tham gia phòng ngừa, đấu tranh với loại tội phạm này cũng chưa tương xứng với sự phát triển nhanh của công nghệ.
Các đối tượng liên quan đường dây lừa đảo xuyên quốc gia với 3.000 bị hại, tổng số tiền giao dịch trên 7.500 tỉ đồng do Công an tỉnh Lạng Sơn vừa triệt phá . Ảnh: Bộ Công an
Lọc tin nhắn, cuộc gọi rác
Theo ông Phạm Gia Bảo, Phó Cục trưởng Cục Phòng chống rửa tiền - Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, trong thời gian tới, để nâng cao hiệu quả phòng chống lừa đảo và rửa tiền trên không gian mạng, cần tăng cường công tác quản lý nhà nước; hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến lĩnh vực viễn thông, tài chính, tiền ảo, tài sản ảo theo kịp sự phát triển của công nghệ. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ trong phòng ngừa, đấu tranh và chia sẻ thông tin đối với các vụ việc liên quan đến lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, đặc biệt là lừa đảo trên không gian mạng.
Khuyến cáo được ông Phạm Gia Bảo đưa ra là người dân tuyệt đối không thực hiện theo yêu cầu của đối tượng dưới bất cứ hình thức nào; không truy cập, đăng nhập các đường dẫn, liên kết, website, ứng dụng hoặc mở tệp đính kèm đến từ người gửi không xác định, không rõ nguồn gốc; không kết bạn và trò chuyện với người lạ, đặc biệt là các tài khoản có hình ảnh bắt mắt.
Ở góc độ quản lý viễn thông, ông Nguyễn Anh Cương, Phó Cục trưởng Cục Viễn thông - Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết Cục Viễn thông đã chỉ đạo các doanh nghiệp (DN) viễn thông thường xuyên rà soát, nâng cấp hệ thống chặn, lọc tin nhắn rác, cuộc gọi rác, cuộc gọi có dấu hiệu lừa đảo; đồng thời chủ động cảnh báo người dân qua tin nhắn, tổng đài chăm sóc khách hàng về các chiêu thức lừa đảo mới.
Cục Viễn thông cũng phối hợp với Bộ Công an tổ chức các đoàn kiểm tra liên ngành tại các DN viễn thông di động, tập trung vào quản lý thông tin thuê bao, xử lý sim rác, thuê bao chưa xác thực eKYC. Qua đó, làm rõ trách nhiệm của DN và người sử dụng, xử lý nghiêm các vi phạm theo quy định, kể cả đình chỉ phát triển thuê bao mới.
Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) - Bộ Công an, nêu rõ trong đấu tranh phòng chống tội phạm mạng nói chung, nhất là phòng chống tội phạm lừa đảo trên không gian mạng, yếu tố quản lý dòng tiền giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Về vấn đề này, Bộ Công an sẽ tiếp tục phối hợp với Ngân hàng Nhà nước thực hiện các biện pháp quản lý chặt chẽ, nhằm hạn chế tối đa việc sử dụng tài khoản "ảo" phục vụ hoạt động phạm tội.
Chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC):
Cần giữ "cái đầu lạnh"
Để tự bảo vệ mình trước "ma trận" lừa đảo, người dân cần tuân thủ nghiêm các nguyên tắc an toàn cơ bản. Quan trọng nhất là giữ "cái đầu lạnh", tuyệt đối không tin vào những ưu đãi quá rẻ hoặc phi lý. Trước hết, không cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng cho bất kỳ ai, kể cả những người tự xưng là công an hay nhân viên ngân hàng. Đồng thời, việc chuyển khoản cho cá nhân khi mua sắm qua mạng chỉ nên thực hiện khi đã xác thực kỹ uy tín của người bán và chỉ tin tưởng thông tin được đăng tải trên các kênh báo chí chính thống hoặc trang web chính thức. Trong trường hợp nghi ngờ mình đã trở thành nạn nhân, nên liên hệ ngay với ngân hàng để yêu cầu đóng băng tài khoản, sau đó thu thập toàn bộ bằng chứng như ghi âm cuộc gọi, hình ảnh tin nhắn, biên lai chuyển tiền để trình báo cơ quan chức năng.
Đặc biệt, người dân tuyệt đối không tin vào các dịch vụ "lấy lại tiền lừa đảo" trên mạng xã hội, vì đây thực chất là một cái bẫy thứ hai nhắm vào sự hoảng loạn của người bị hại. Ngoài ra, việc chia sẻ câu chuyện của bản thân cũng là cách tốt để cảnh báo cộng đồng, giúp ngăn chặn các vụ việc tương tự tái diễn. Quan trọng là không tin vào các trang dịch vụ, luật sư, chuyên gia an ninh mạng, công an, viện kiểm sát... lên tiếng bảo là có thể lấy lại được tiền khi đã bị lừa ở các app…, vì đó là mạo danh, lừa đảo.
S.Nhung ghi
Luật sư Trần Tuấn Anh, Công ty Luật Minh Bạch:
Trách nhiệm lớn của ngân hàng và nhà mạng
Ngân hàng và nhà mạng là 2 chủ thể giữ vai trò then chốt trong hệ sinh thái số, trực tiếp nắm giữ dữ liệu, kết nối và giao dịch của người dùng, nên không thể né tránh trách nhiệm.
Về phía ngân hàng, trách nhiệm lớn nhất là định danh khách hàng chính xác và bảo mật thông tin. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều tài khoản vẫn được mở bằng giấy tờ giả hoặc qua trung gian, thậm chí mua bán công khai trên mạng xã hội. Khi các tài khoản này bị sử dụng để nhận tiền lừa đảo, ngân hàng phải chịu trách nhiệm liên đới nếu quy trình xác thực không bảo đảm. Việc rà soát, thu hồi tài khoản "ảo" cần được đẩy mạnh hơn nữa.
Đối với nhà mạng viễn thông, trách nhiệm cốt lõi là quản lý chặt thông tin thuê bao và kiểm soát việc đăng ký sim. Tình trạng sim rác tồn tại dai dẳng tạo điều kiện cho các đối tượng giả danh cơ quan chức năng, ngân hàng để lừa đảo cho thấy sự lỏng lẻo trong khâu quản lý. Nhà mạng và ngân hàng đều có nghĩa vụ truyền thông, cảnh báo sớm cho người dùng; đây không chỉ là đạo đức kinh doanh mà còn là nghĩa vụ pháp lý.
Ông Nguyễn Hữu Nguyên, chuyên gia an ninh mạng:
Truy vết giao dịch bất thường
Trước thực tế tội phạm mạng ngày càng gia tăng mức độ ẩn danh, sử dụng VPN, che giấu IP và chuyển hướng hoạt động qua nhiều quốc gia, việc truy vết trên không gian mạng đơn thuần là chưa đủ. Các đối tượng có thể ẩn danh về mặt kỹ thuật nhưng không thể ẩn danh tuyệt đối về mặt tài chính.
Do vậy, cơ quan nhà nước cần tập trung trọng tâm vào truy vết và kiểm soát dòng tiền thông qua việc vận hành hiệu quả hệ thống phòng chống rửa tiền; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu, phân tích giao dịch bất thường và phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng chức năng, đặc biệt là với các dòng tiền có yếu tố xuyên biên giới. Khi cơ chế kiểm soát dòng tiền được siết chặt, dù tội phạm có ẩn danh trên không gian mạng đến đâu thì sớm muộn cũng sẽ bị phát hiện và xử lý.
N.Hưởng - L.Tỉnh ghi
