Trong đó, điểm học bạ chỉ tính từ năm lớp 12, không sử dụng kết quả học tập ở lớp 10 và lớp 11. Với tỷ lệ này, có thể thấy vai trò chi phối của điểm thi tốt nghiệp; tương ứng là vai trò thứ yếu của điểm ghi nhận quá trình học trong suốt 3 năm THPT.
Sau nhiều năm triển khai, việc để điểm học bạ chỉ chiếm 30% trong xét tốt nghiệp THPT đã bộc lộ nhiều hạn chế. Rõ nhất là làm giảm vai trò của quá trình học tập ở THPT, khiến không ít học sinh có tâm lý “dồn sức cho kỳ thi cuối”, học lệch, học tủ. Khi kết quả cả chặng đường dài chỉ đóng vai trò thứ yếu, động lực học tập thường xuyên, bền bỉ, đều đặn giảm đi. Điều này chưa đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện và chú trọng đánh giá quá trình, đánh giá vì sự tiến bộ của người học.
Quá phụ thuộc vào một kỳ thi duy nhất còn tạo ra áp lực lớn cho học sinh, gia đình và xã hội. Sự cố, rủi ro ngoài ý muốn về sức khỏe, tâm lý… trong vài ngày thi có thể ảnh hưởng đến kết quả cả 12 năm đèn sách. Tính nhân văn và công bằng vì thế chưa được bảo đảm trọn vẹn.
Từ Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 - Kỳ thi tốt nghiệp THPT đầu tiên theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 - một thay đổi quan trọng là điều chỉnh công thức tính điểm xét tốt nghiệp THPT với việc tăng trọng số điểm học bạ lên 50%.
Điều này phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy đánh giá kết quả học tập của học sinh; cụ thể là coi trọng hơn quá trình học tập lâu dài, toàn diện, ghi nhận nỗ lực phấn đấu thường xuyên, liên tục. Khi học sinh hiểu rằng, sự cố gắng để tiến bộ mỗi ngày, mỗi bài kiểm tra trong quá trình học đều có ý nghĩa thực chất đối với kết quả cuối cùng, động lực học tập sẽ được duy trì.
Tuy nhiên, việc tăng trọng số, vai trò điểm học bạ cũng đặt ra những vấn đề cần hết sức lưu ý; trước hết là tính khách quan và độ tin cậy của điểm học bạ. Nếu không có cơ chế kiểm soát hiệu quả, nguy cơ “làm đẹp học bạ”, nới lỏng khâu đánh giá nhằm nâng tỷ lệ tốt nghiệp có thể xảy ra, qua đó làm sai lệch mục tiêu và ý nghĩa ban đầu của chính sách.
Để khắc phục điều này, giải pháp then chốt là chuẩn hóa, minh bạch, giám sát chặt chẽ, đề cao đạo đức nghề nghiệp. Trong đó, ứng dụng công nghệ giúp các nhà trường minh bạch hóa điểm số, nâng cao tính khách quan trong đánh giá học sinh.
Cụ thể, khi số hóa toàn bộ quy trình quản lý điểm và học bạ, mỗi thao tác nhập điểm, sửa và duyệt điểm đều được ghi nhận nhật ký về thời gian, người thực hiện; từ đó giảm can thiệp chủ quan, tăng khả năng truy vết và giải trình. Công nghệ không thay thế con người, nhưng buộc con người tuân thủ quy trình, giảm “vùng mờ” trong đánh giá.
Khi mọi khâu đánh giá đều có quy trình, minh chứng và trách nhiệm giải trình rõ ràng, điểm học bạ sẽ phản ánh đúng thực chất năng lực học sinh, góp phần xây dựng uy tín bền vững cho nhà trường. Khi đó, tấm bằng tốt nghiệp THPT không chỉ là kết quả của một kỳ thi, mà là sự ghi nhận xứng đáng cho cả hành trình học tập và trưởng thành của mỗi học sinh.
