Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 282/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam. Một trong những nội dung đáng chú ý là quy định các tiêu chí lựa chọn địa phương thí điểm mô hình đô thị di sản văn hóa.
Theo Nghị định, địa phương được lựa chọn phải là đô thị có di sản văn hóa hình thành trong quá trình phát triển, trong đó di sản gắn bó mật thiết và góp phần tạo nên bản sắc, giá trị đặc trưng của đô thị.
Đáng chú ý, địa phương phải có ít nhất hai di sản văn hóa vật thể, di sản văn hóa phi vật thể hoặc di sản tư liệu trên địa bàn đã được Việt Nam hoặc UNESCO công nhận, xếp hạng hoặc ghi danh.
Đồng thời, phải thực hiện hiệu quả công tác bảo vệ và phát huy giá trị di sản, gắn với giáo dục truyền thống, phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và quảng bá hình ảnh địa phương.
Nghị định cũng yêu cầu địa phương đã ban hành và thực hiện hiệu quả quy chế quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa; bảo đảm gìn giữ yếu tố gốc của di sản, không gian văn hóa, cảnh quan và kiến trúc.
Việc quản lý phải kiểm soát chặt chẽ mật độ xây dựng, chiều cao công trình, hạ tầng kỹ thuật và các hoạt động dịch vụ trong khu vực di sản. Bên cạnh đó, cần có các chương trình, dự án bảo tồn được triển khai hiệu quả và chính sách phù hợp đối với đội ngũ nghệ nhân.
Một tiêu chí khác là địa phương phải có kinh nghiệm trong đầu tư, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản theo hướng phát triển bền vững. Đối với các địa phương sở hữu di sản thế giới, việc định giá tổng thể giá trị kinh tế của di sản và công bố quốc tế là một lợi thế. Ngoài ra, địa phương phải có bảo tàng đạt tiêu chuẩn hạng II trở lên.
Các địa phương được lựa chọn thí điểm sẽ được ưu tiên đầu tư, hỗ trợ bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích; triển khai các chương trình, dự án bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời được áp dụng các cơ chế, chính sách ưu đãi để xây dựng mô hình đô thị di sản văn hóa.
Mô hình này hướng tới bảo tồn đồng bộ quần thể kiến trúc, không gian lịch sử - văn hóa, cảnh quan thiên nhiên, các địa điểm khảo cổ và không gian thực hành di sản của cộng đồng, qua đó gắn kết bảo tồn di sản với phát triển bền vững kinh tế, xã hội và công nghiệp văn hóa.
