Tại Hội nghị đối thoại giữa Bộ Tài chính với người nộp thuế về chính sách, thủ tục hành chính thuế và hải quan năm 2025, nhiều doanh nghiệp và hộ kinh doanh thu mua nông sản trực tiếp từ nông dân đã đặt câu hỏi về cách hạch toán chi phí sao cho đúng quy định, để được chấp nhận khấu trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Đồng thời, nhiều hộ cũng phản ánh vướng mắc khi giao dịch với nông dân, chủ vườn chưa có tài khoản ngân hàng, buộc phải thanh toán bằng tiền mặt.
Như trường hợp Công ty TNHH XNK SẦU RIÊNG Á TRINH (Krông Pắc - Đắk Lắk), đặt câu hỏi: "Công ty chúng tôi mua sầu riêng từ các chủ vườn sau đó xuất khẩu sang Trung Quốc. Công ty đã lập bảng kê thu mua hàng theo mẫu 01/TNDN, kèm hợp đồng mua bán với nông dân là chủ vườn. Tuy nhiên, một số chủ vườn không có số tài khoản ngân hàng, công ty buộc phải trả tiền mặt, vậy làm sao để ghi nhận chi phí hợp lệ?".
Tương tự, người nộp thuế Dung Hoàng cũng thắc mắc: "Công ty thu mua hàng là nông sản của cá nhân trực tiếp trồng và bán ra. Công ty đã lập bảng kê thu mua không có hóa đơn. Để được tính chi phí khấu trừ theo quy định hiện hành, quy định thanh toán không dùng tiền mặt đối với hàng hóa dịch vụ từ 5 triệu đồng trở lên có áp dụng đối với bảng kê thu mua không có hóa đơn hay không?"
Trả lời các vấn đề trên, Cục thuế cho biết:
Tại khoản 1 Điều 9 Nghị định số 320/2025/NĐ-CP về thuế TNDN quy định
“Điều 9. Các khoản chi được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế
1. Trừ các khoản chi không được trừ quy định tại Điều 10 của Nghị định này, doanh nghiệp được trừ các khoản chi khi xác định thu nhập chịu thuế nếu đáp ứng đủ điều kiện tại các điểm a, b và c sau đây:
a) Khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, bao gồm cả khoản chi phí bổ sung được trừ theo tỷ lệ phần trăm tính trên chi phí thực tế phát sinh trong kỳ tính thuế liên quan đến hoạt động nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp;
…
b) Khoản chi có đủ hoá đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật.
Đối với các trường hợp: Mua sản phẩm là nông, lâm, thủy sản của người sản xuất, đánh bắt trực tiếp bán ra; mua sản phẩm thủ công làm bằng đay, cói, tre, nứa, lá, song, mây, rơm, vỏ dừa, sọ dừa hoặc nguyên liệu tận dụng từ sản phẩm nông nghiệp của người sản xuất thủ công trực tiếp bán ra; mua phế liệu của người trực tiếp thu nhặt; mua đồ dùng, tài sản của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp bán ra; mua hàng hóa, dịch vụ của cá nhân, hộ kinh doanh (không bao gồm các trường hợp nêu trên) có mức doanh thu dưới ngưỡng doanh thu chịu thuế giá trị gia tăng phải có chứng từ chi trả tiền theo quy định của pháp luật về kế toán, hóa đơn, chứng từ cho người bán (đối với trường hợp giá trị mua hàng hóa, dịch vụ trong ngày của từng hộ, cá nhân từ 05 triệu đồng trở lên phải thanh toán không dùng tiền mặt) và Bảng kê thu mua hàng hóa, dịch vụ do người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền của doanh nghiệp ký và chịu trách nhiệm;
c) Khoản chi có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với trường hợp mua hàng hoá, dịch vụ và các khoản thanh toán khác từng lần có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên. Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thực hiện theo quy định của các văn bản pháp luật về thuế giá trị gia tăng.”
Căn cứ quy định nêu trên, Cục thuế cho biết, trường hợp doanh nghiệp mua nông sản trực tiếp từ nông dân được lập bảng kê; đơn vị thực hiện ghi đầy đủ các chỉ tiêu trên bảng kê mua hàng; đảm bảo chính xác các thông tin như người bán, thời gian, số lượng, giá bán; người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền của doanh nghiệp ký và kèm theo chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với trường hợp mua hàng hóa, dịch vụ có giá trị trong ngày của từng hộ, cá nhân từ 05 triệu đồng trở lên.
Nếu mua trong ngày của từng hộ, cá nhân từ 05 triệu đồng trở lên chi bằng tiền mặt sẽ không được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế.
Một trường hợp khác, một công ty ở Lâm Đồng thu mua nông sản là bắp khô và mì lát từ trực tiếp nông dân trồng, công ty chuyển khoản tiền vào tài khoản cho nhân viên để nhân viên thanh toán cho nông dân không có tài khoản, vậy khoản chi đó có được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp?
Cục Thuế trả lời như sau: Trường hợp doanh nghiệp ủy quyền/giao cho nhân viên trực tiếp mua hộ hàng hóa, dịch vụ để phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp từ 05 triệu đồng trở lên mà các khoản chi phí này được nhân viên thanh toán bằng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt thì tính vào chi phí được trừ nếu đáp ứng đủ các điều kiện sau: Có hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật về kế toán, hóa đơn, chứng từ và quy chế tài chính hoặc quy chế nội bộ hoặc quyết định của doanh nghiệp quy định việc ủy quyền hoặc cho phép nhân viên được phép thanh toán khoản mua hàng hóa, dịch vụ để phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và khoản chi này sau đó được doanh nghiệp thanh toán lại cho người lao động.
