Các đại biểu Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) - Ảnh: VGP/Nhật Bắc
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 9/4, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, việc xây dựng Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) hướng đến hiện thực hóa phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, đồng thời nâng cao tính công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập.
Một điểm đáng chú ý là dự thảo Luật nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động cung cấp thông tin. Đây được xem là bước đi cần thiết trong bối cảnh Chính phủ đang thúc đẩy xây dựng Chính phủ số, xã hội số, qua đó giúp người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng, thuận tiện hơn.
Bên cạnh đó, việc sửa đổi Luật còn nhằm khắc phục những vướng mắc, bất cập phát sinh sau hơn 7 năm thi hành Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, đặc biệt trong điều kiện tổ chức bộ máy nhà nước được sắp xếp lại và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Điều chỉnh trách nhiệm cung cấp thông tin
Một trong những nội dung sửa đổi quan trọng là điều chỉnh phạm vi thông tin mà UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp. Theo đó, UBND cấp xã chỉ cung cấp thông tin do mình tạo ra; không cung cấp thông tin do mình nhận được (trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 10 Luật).
Việc điều chỉnh phạm vi thông tin mà UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp nhằm bảo đảm phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền, tăng cường trách nhiệm của cơ quan tạo ra thông tin. Hiện nay, khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, hàng nghìn nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện đã được chuyển cho chính quyền cấp xã, dẫn đến khối lượng công việc của UBND cấp xã rất lớn. Việc quy định UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình nhận được tạo áp lực lớn cho UBND cấp xã.
Dự thảo Luật không quy định cụ thể cơ quan đầu mối thực hiện cung cấp thông tin như Luật hiện hành, mà quy định UBND cấp tỉnh, UBND cấp xã xác định đơn vị đầu mối cung cấp thông tin cho công dân.
Mở rộng chủ thể cung cấp thông tin
Một điểm mới đáng chú ý khác là dự thảo Luật bổ sung chủ thể là đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu, bởi vì đây là chủ thể tạo ra những thông tin liên quan trực tiếp đến đời sống, sinh hoạt của người dân và phù hợp với quan điểm chỉ đạo "Nhà nước chăm lo, bảo đảm cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu, nâng cao khả năng tiếp cận và chất lượng dịch vụ sự nghiệp công cho mọi tầng lớp nhân dân..." tại Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 25/10/2017.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến phạm vi thông tin công dân được tiếp cận, thông tin không được tiếp cận và thông tin tiếp cận có điều kiện theo hướng rõ ràng, cụ thể hơn.
Đáng chú ý, dự thảo Luật mở rộng các thông tin công dân được tự do tiếp cận rộng rãi, đồng thời bảo đảm đồng bộ với các luật chuyên ngành trong các lĩnh vực (như y tế, giáo dục, văn hóa, an toàn thực phẩm, môi trường, tài chính, đất đai, xây dựng...), tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận các thông tin liên quan mật thiết đến đời sống, sản xuất, kinh doanh, lợi ích công cộng, sức khỏe của cộng đồng.
Một điểm nhấn quan trọng của dự thảo Luật là sửa đổi các hình thức cung cấp thông tin theo hướng đa dạng hóa, kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ số nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong tiếp cận thông tin nhanh chóng, kịp thời, tiết kiệm thời gian, chi phí.
Dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện quy định về các loại thông tin công dân không được tiếp cận, trong đó bao gồm các thông tin thuộc bí mật nhà nước hoặc có thể gây phương hại đến lợi ích quốc gia, an ninh, trật tự xã hội.
Đồng thời, cũng quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm, bảo đảm việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.
Bên cạnh đó, tăng cường các biện pháp hỗ trợ nhóm yếu thế trong xã hội. Theo đó, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sống ở vùng khó khăn, biên giới, hải đảo… sẽ được tạo điều kiện thuận lợi hơn trong tiếp cận thông tin. Dự thảo cũng nghiêm cấm các hành vi sử dụng thông tin để kỳ thị giới, chia rẽ dân tộc.
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân.
Cơ quan thẩm tra đánh giá, dự thảo Luật đã thể chế hóa đầy đủ các chủ trương lớn của Đảng về công khai, minh bạch, tăng cường trách nhiệm giải trình, đồng thời phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số quốc gia.
Bên cạnh đó, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục nghiên cứu việc mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các tổ chức khác có sử dụng ngân sách nhà nước, tài chính, tài sản công (như các tổ chức chính trị - xã hội; các hội quần chúng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ…) nhằm bảo đảm đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng cao của công dân.
Nghiên cứu bổ sung đối tượng yếu thế khác (như người cao tuổi, người nghèo, trẻ em, người có hoàn cảnh khó khăn…) cũng được áp dụng các quy định đặc thù, bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân.
Tiếp tục rà soát, nghiên cứu, bổ sung các thông tin bắt buộc phải công khai trên nền tảng số; các thông tin công dân không được tiếp cận và được tiếp cận có điều kiện để bảo đảm đồng bộ với pháp luật hiện hành và bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân.
Thu Giang
