'Luồng sinh khí' mới cho hệ sinh thái giáo dục

Những lợi ích hiện hữu

Ngày 2/3, Chính phủ ban hành Nghị định 66/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Giáo dục với nhiều điểm mới; trong đó hướng dẫn chi tiết về hồ sơ và thủ tục chuyển đổi cơ sở giáo dục tư thục sang mô hình không vì lợi nhuận. Điều này yêu cầu các nhà đầu tư cam kết không rút vốn và tái đầu tư toàn bộ lợi nhuận, góp phần định vị lại giá trị cốt lõi của đầu tư giáo dục tại Việt Nam.

TS Phan Thị Hằng Hải – thành viên Mạng lưới Quản lý Giáo dục không biên giới cho biết, trong nhiều năm qua, khái niệm “giáo dục không vì lợi nhuận” (non-profit education) xuất hiện trong nhiều văn bản luật, nhưng việc triển khai thực tế gặp không ít rào cản do thiếu các hướng dẫn cụ thể. Các nhà đầu tư tâm huyết muốn cống hiến cho giáo dục thường rơi vào cảnh “có tâm nhưng thiếu đường dẫn”.

Nghị định 66/2026/NĐ-CP ra đời không chỉ đơn thuần là quy định về thủ tục hành chính, mà là lời khẳng định về mặt tư duy: Giáo dục là loại hình dịch vụ đặc biệt, nơi lợi nhuận không phải đích đến cuối cùng. Việc yêu cầu nhà đầu tư cam kết không rút vốn và tái đầu tư 100% lợi nhuận vào cơ sở giáo dục nhằm làm sạch môi trường học thuật, tách bạch giữa kinh doanh và sứ mệnh “trồng người”.

Ý nghĩa lớn nhất của Nghị định này là tạo ra phân khúc giáo dục đẳng cấp và uy tín. Khi một trường tư thục tuyên bố chuyển đổi sang mô hình không vì lợi nhuận theo Nghị định 66, đồng nghĩa việc họ đang gửi đi thông điệp mạnh mẽ đến xã hội rằng: “Mọi đồng tiền học phí của phụ huynh sẽ được quay trở lại phục vụ chính con em họ”.

“Điều này tạo ra sự minh bạch hóa tài chính khi các nguồn thu từ học phí, thay vì chảy vào túi các cổ đông dưới dạng cổ tức sẽ được dùng để nâng cấp, mua sắm tài liệu trang thiết bị, tăng lương cho giáo viên hoặc cấp học bổng cho học sinh. Đây chính là cách để các trường tư xây dựng thương hiệu bền vững dựa trên chất lượng đào tạo và trách nhiệm xã hội”, TS Phan Thị Hằng Hải nhìn nhận.

Dưới góc nhìn của ThS Lê Trung Kiên - Trung tâm Bồi dưỡng Kiến thức Phù Đổng, Phó Viện trưởng Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET), theo lộ trình của Nghị định, các cơ sở không vì lợi nhuận sẽ được hưởng những đặc quyền về thuế thu nhập doanh nghiệp, ưu đãi về đất đai và tiếp cận các gói hỗ trợ nghiên cứu của Nhà nước dễ dàng hơn.

Những giáo viên và nhà khoa học hàng đầu thường có xu hướng muốn cống hiến cho các tổ chức coi trọng tri thức hơn lợi nhuận. Mô hình này giúp các trường xây dựng được đội ngũ trí thức gắn kết, tâm huyết. Với các đối tác nước ngoài, mô hình không vì lợi nhuận là bảo chứng cho chất lượng và đạo đức nghề nghiệp, giúp nhà trường dễ dàng thực hiện các chương trình liên kết, trao đổi quốc tế.

“Đối với người học, khi lợi nhuận không còn là áp lực, nhà trường có thể tối ưu hóa học phí hoặc dùng lợi nhuận thặng dư để tái đầu tư, giúp học sinh được hưởng điều kiện học tập tốt hơn mà không bị tăng gánh nặng tài chính quá mức. Sự ưu tiên cho nghiên cứu và trải nghiệm người học thay vì các chiến dịch marketing rầm rộ để thu lợi nhuận sẽ giúp các em phát triển toàn diện”, Thạc sĩ Lê Trung Kiên nhận định.

Ảnh minh họa INT.

Thách thức phải đối mặt

Bên cạnh những yếu tố tích cực, Nghị định 66/2026/NĐ-CP cũng đặt ra những thách thức không nhỏ khi triển khai, đòi hỏi nhà đầu tư phải có sự chuẩn bị tâm lý và tài chính vững vàng.

PGS.TS Đặng Thị Thanh Huyền – nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Quản lý giáo dục (Học viện Quản lý giáo dục) cho hay, thách thức lớn nhất chính là cam kết không rút vốn. Đối với các nhà đầu tư coi giáo dục là một mảng trong hệ sinh thái kinh doanh để lấy dòng tiền, Nghị định này là “rào cản” lớn.

Việc chôn vốn vào một thực thể mà từ đó không bao giờ được rút ra (trừ khi giải thể và hoàn trả theo quy định) đòi hỏi sự hy sinh tài chính khổng lồ. Điều này có thể khiến dòng vốn đầu tư vào giáo dục tư thục sụt giảm trong ngắn hạn khi các nhà đầu tư “lướt sóng” sẽ rút lui.

Chuyển đổi sang không vì lợi nhuận đòi hỏi một hệ thống quản trị hoàn toàn khác. Quyền lực của chủ đầu tư bị hạn chế bởi Hội đồng trường và các quy định về giám sát tài chính chặt chẽ của cơ quan quản lý. Nếu không thích nghi kịp, các trường có thể rơi vào tình trạng trì trệ trong quyết định hoặc mâu thuẫn nội bộ giữa nhóm muốn giữ nguyên mô hình cũ và nhóm muốn đổi mới.

Theo nhiều chuyên gia, một tác động tiêu cực tiềm ẩn là việc một số cơ sở thực hiện chuyển đổi trên danh nghĩa để hưởng ưu đãi thuế, nhưng thực tế vẫn tìm cách “rút ruột” thông qua các hợp đồng dịch vụ bên ngoài (thuê mặt bằng, cung cấp suất ăn, xây dựng...) với các doanh nghiệp ‘sân sau’. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng phải có cơ chế hậu kiểm cực kỳ sát sao.

ThS Lê Trung Kiên cho biết, người học là đối tượng hưởng lợi cuối cùng nhưng cũng đối mặt với những rủi ro nhất định trong giai đoạn chuyển đổi. Nếu một ngôi trường chuyển đổi không thành công do mâu thuẫn cổ đông trong quá trình thực hiện Nghị định 66. Để bù đắp cho việc không được chia lợi nhuận, một số trường có thể tăng các loại phí dịch vụ ngoài học phí, tạo áp lực lên phụ huynh.

Nghị định 66/2026/NĐ-CP không phải “cây gậy” để ép buộc, mà là “thước đo” để phân loại. Nó giúp xã hội nhận diện rõ đâu là nhà giáo dục thực thụ và những doanh nhân làm giáo dục. Con đường chuyển đổi sang mô hình không vì lợi nhuận chắc chắn sẽ còn những chông gai, đòi hỏi sự dũng cảm của nhà đầu tư và sự giám sát minh bạch từ phía Nhà nước.