Lừa đảo công nghệ tinh vi
Tại toạ đàm trực tuyến với chủ đề "Lừa đảo công nghệ cao lan rộng từ thành thị đến nông thôn: Bảo vệ người dân ra sao?", ông Phan Trọng Quân - Giám đốc Trung tâm đánh giá An toàn thông tin VNPT dẫn thống kê sơ bộ năm 2025 cho thấy, Việt Nam có 4.200 vụ lừa đảo công nghệ, gây thiệt hại khoảng 8.000 tỷ đồng.
Những vụ lừa đảo công nghệ này đã và đang tạo bất ổn xã hội, tấn công Deepfake diễn ra không chỉ giả dạng người nổi tiếng, lãnh đạo các cơ quan chính quyền có thể tác động đến nhiều người.
"Hiện nay, những rào cản ngăn chặn lừa đảo công nghệ đang khó khăn hơn. Các đối tượng chỉ cần 3-5 giây đã tạo ra một giọng nói, hình ảnh giả mạo chính chủ, nhiều người dùng khó phân biệt để xác định đó là lừa đảo. Các đối tượng giờ rất tinh vi rồi và người bình thường rất khó để nhận biết được", ông Quân nói.
Tại tọa đàm, các chuyên gia thừa nhận, lừa đảo công nghệ cao ngày càng bùng phát với quy mô và mức độ tinh vi chưa từng có, lan rộng từ thành thị đến nông thôn, nhắm vào mọi nhóm người dùng.
Đáng chú ý, bên cạnh các hình thức quen thuộc như giả mạo link, chiếm quyền tài khoản hay deepfake, một làn sóng lừa đảo mới đang nổi lên với thủ đoạn bài bản hơn: lập các sàn giao dịch tài sản số, forex “ảo”, mô hình đa cấp biến tướng hay gian lận trên các nền tảng thương mại điện tử. Những lời mời gọi “lợi nhuận cao”, “đầu tư dễ dàng”, “kiếm tiền tại nhà” đã đánh trúng tâm lý người dùng, khiến không ít người mất trắng tài sản chỉ sau thời gian ngắn.
Trong bối cảnh tài sản ngày càng được số hóa, từ ví điện tử, tài khoản ngân hàng trực tuyến đến tiền điện tử hay dữ liệu cá nhân, các đối tượng lừa đảo đang chuyển hướng mạnh sang chiếm đoạt trực tiếp các giá trị này.
Khi tài sản không còn hữu hình, việc nhận diện rủi ro và thu hồi sau khi bị chiếm đoạt trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Đặc biệt, tại khu vực nông thôn, nơi kỹ năng số còn hạn chế, người dùng càng dễ trở thành “đích ngắm” của các đường dây lừa đảo có tổ chức.
Một thực tế đặt ra là khung pháp lý đối với tài sản số, giao dịch trực tuyến hay các mô hình đầu tư mới vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, chưa theo kịp tốc độ biến tướng của tội phạm công nghệ cao. Điều này khiến người dùng nhiều khi rơi vào trạng thái “tự bảo vệ” trong một môi trường đầy rủi ro.
Thông thường, những vụ lừa đảo này thuộc một trong ba nhóm: đầu tư, mua sắm trực tuyến, hoặc tình cảm.
Trái với quan niệm phổ biến, các âm mưu thâm độc này ảnh hưởng đến mọi nhóm tuổi ngoại trừ những người từ 80 tuổi trở lên (nhóm này có xu hướng sập bẫy các cuộc gọi lừa đảo nhiều hơn).
Dữ liệu của FTC (Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ) cho thấy 1,1 tỷ USD đã "bốc hơi" vì các vụ lừa đảo đầu tư giả mạo, trong đó nạn nhân bị lừa bởi các quảng cáo hoặc bài đăng cung cấp các khóa học hướng dẫn đầu tư.
Trong một số trường hợp, kẻ lừa đảo đóng giả làm "cố vấn thân thiện" hoặc tạo ra các hội nhóm giả mạo quy tụ toàn "nhà đầu tư thành công" để dụ dỗ người dân rót tiền vào các chương trình ảo.
Về mua sắm, 40% người được hỏi cho biết đã đặt hàng một món đồ họ thấy trong quảng cáo, từ quần áo, mỹ phẩm đến phụ tùng ô tô và thậm chí là thú cưng.
Các quảng cáo này sẽ dẫn người dùng đến những trang web lạ để đánh cắp thông tin cá nhân. Một số trang web giả mạo tung ra các ưu đãi giảm giá khủng cho các thương hiệu nổi tiếng.
Đối với lừa đảo tình cảm, 60% những người báo cáo mất tiền cho biết mọi chuyện bắt đầu từ mạng xã hội. Trong một chiêu trò kinh điển, kẻ gian sẽ tùy chỉnh hồ sơ cá nhân để phù hợp với sở thích của nạn nhân.
Dần dần, chúng sẽ thêu dệt nên một "cuộc khủng hoảng" để yêu cầu người bị nhắm mục tiêu chuyển tiền.
Cách nhận biết và phòng tránh
Thứ nhất, đừng bao giờ để một người mà bạn chỉ quen biết qua mạng xã hội can thiệp vào các quyết định đầu tư của bạn.
Thứ hai, trước khi trò chuyện với người lạ trên mạng xã hội, bạn nên giới hạn những ai có thể xem bài đăng và danh bạ của mình thông qua phần cài đặt quyền riêng tư. Hãy chắc chắn thiết lập các hạn chế để kẻ gian có ít thông tin để khai thác hơn.
Ngoài ra, trước khi mua một món hàng từ một quảng cáo trực tuyến, hãy tìm kiếm tên công ty kèm theo từ khóa lừa đảo hoặc khiếu nại để xem liệu họ có hợp pháp hay không.
Bên cạnh những mẹo trên, hãy tự xây dựng một hàng rào phòng thủ vững chắc bằng cách đầu tư vào một trong những dịch vụ bảo vệ chống đánh cắp danh tính tốt nhất.
Từ ngày 1/7, nhiều thủ tục hành chính trong lĩnh vực nhà ở, bất động sản được cắt giảmĐỌC NGAYViệc này có thể giúp bạn ổn định lại cuộc sống sau một cuộc tấn công, dù là mất tiền hay bị lộ số định danh cá nhân nhạy cảm.
Ngoài ra, bạn cũng cần bảo vệ thiết bị của mình bằng các phần mềm diệt virus tốt nhất và ứng dụng diệt virus tốt nhất cho điện thoại.
Cuối cùng, kiến thức luôn là công cụ hữu hiệu nhất. Hãy tự trang bị kiến thức bằng cách đọc thông tin về các vụ lừa đảo và chiến dịch phát tán mã độc mới nhất.
Việc này sẽ giúp bạn nhận biết các dấu hiệu cảnh báo, từ đó giảm thiểu nguy cơ trở thành nạn nhân. Đừng quên chia sẻ kiến thức của mình với bạn bè và người thân để giúp họ tránh rơi vào bẫy lừa đảo mạng xã hội tương tự.
Quỳnh Chi (t/h)
