xuân

Lệnh báo động đỏ: Đêm nghẹt thở giữ hầm xuyên núi dài nhất cao tốc Bắc - Nam

Hầm Núi Vung dài 2,2 km trên cao tốc Cam Lâm – Vĩnh Hảo là hầm xuyên núi dài nhất của tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông, tổng vốn đầu tư khoảng 1.600 tỷ đồng, thời gian thi công 30 tháng. Ít ai biết, công trình từng đứng trước nguy cơ sập ngay chiều 30 Tết.

Chiều 30 Tết năm 2022, khi phần lớn công nhân đã chuẩn bị nghỉ ăn Tết, kỹ sư Ngô Hữu Khoa, khi đó là Giám đốc điều hành dự án hầm Núi Vung, vẫn vào hầm kiểm tra lần cuối. Đứng gần gương đào khoảng 30 phút, ông nhận thấy những viên đá nhỏ bắt đầu bong ra và rơi lả tả từ vòm hầm. Với người làm hầm, đó là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ sập.

Ngay lập tức, ông Khoa phát lệnh "báo động đỏ". Các tổ trắc đạc, kỹ thuật và máy móc được huy động vào hầm. Kết quả quan trắc cho thấy trong 8 điểm đo có 2 điểm chuyển vị ở mức nguy hiểm. Khoảng 15 phút sau, những xe bê tông đầu tiên đã có mặt tại gương hầm. Cả đêm hôm đó, công trường phun bê tông liên tục, đồng thời bổ sung neo gương và phun thêm bê tông ở những vị trí chưa đủ chiều dày.

"Đến khi máy toàn đạc báo chỉ số ổn định, tôi mới dám thở phào", ông Khoa, hiện là Giám đốc Ban điều hành gói thầu XL01, kể lại. Bữa cơm Tất niên năm ấy của anh em công trường vẫn còn vương mùi bê tông và bụi đá, nhưng theo ông, đó lại là bữa cơm vui nhất, vì hầm đã an toàn.

Đào đến mét thứ 300 thì gặp đới đất yếu

Hầm Núi Vung được thi công theo phương pháp NATM của Áo. Đây là phương pháp tận dụng tối đa khả năng tự chống đỡ của khối đất đá xung quanh, đào đến đâu gia cố đến đó bằng neo, lưới thép và bê tông phun, đồng thời theo dõi chuyển vị liên tục để điều chỉnh biện pháp chống đỡ. Công nghệ này từng được Tập đoàn Đèo Cả áp dụng tại các hầm Đèo Cả, Cổ Mã, Cù Mông, Hải Vân và Thung Thi.

Tuy vậy, địa chất Núi Vung phức tạp hơn nhiều so với khảo sát. Khi đào được khoảng 300 m, mũi thi công gặp một đới địa chất yếu kèm dòng nước ngầm chảy mạnh. Lớp bê tông phun bắt đầu nứt, hệ thống quan trắc liên tục phát cảnh báo ở mức rủi ro cao.

Đá rơi lả tả ngay trước giờ đón Tết, 2/8 điểm đo báo nguy hiểm: Đêm nghẹt thở giữ hầm xuyên núi dài nhất cao tốc Bắc – Nam - Ảnh 1.

Ban điều hành dự án phải tổ chức họp khẩn. Một loạt giải pháp được triển khai cùng lúc: khoan lỗ thoát nước để giảm áp lực nước ngầm, bổ sung neo gương và tăng cường bê tông phun, thu hẹp khoảng cách giữa các vì thép để hạn chế biến dạng, bơm vữa gia cố khối đất xung quanh khu vực đào và tăng thêm kết cấu chống đỡ tại gương hầm.

Tiến sĩ Nguyễn Thế Phùng cùng nhóm kỹ thuật đề xuất thêm phương án chống đỡ tăng cường. Tại những đoạn chưa có vòm ngược, hầm được chống bằng các cây thép hình H200 đặt trên bản bê tông cốt thép. Tại những đoạn đã có vòm ngược, bê tông được đổ và chống trực tiếp vào kết cấu. Cuộc họp kéo dài đến sau 14h mới kết thúc, khi phương án gia cố được chốt.

Những diễn biến bất thường về địa chất khiến tiến độ bị ảnh hưởng. Theo phía Đèo Cả, doanh nghiệp ban đầu lập tiến độ đào và gia cố hầm hoàn thành vào cuối tháng 3/2023 dựa trên số liệu khảo sát địa chất bước thiết kế kỹ thuật của TEDI. Đến ngày 28/3/2023, nhánh trái mới đào được 1.915/2.250 m, nhánh phải khoảng 1.610/2.250 m. Ông Lê Quỳnh Mai, Phó Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả, khi đó đề nghị các bên xác định công việc xử lý địa chất yếu bất thường tại hầm Núi Vung cùng các chi phí tăng thêm để làm cơ sở bổ sung phụ lục hợp đồng.

Thông hầm đúng hẹn

Do cửa nam bị chặn bởi đới đất yếu, ban điều hành quyết định điều chuyển máy móc và nhân lực sang ba mũi thi công còn lại, đồng thời đẩy nhanh phần đổ bê tông vỏ hầm phía bắc. Công trường tổ chức làm việc 3 ca mỗi ngày để bù lại thời gian bị chậm.

Ngày 3/7/2023, sau gần 20 tháng triển khai, hai mũi đào từ hướng bắc và hướng nam của hầm Núi Vung gặp nhau, đánh dấu việc thông hầm đúng tiến độ. Công trình do Công ty CP BOT Cam Lâm – Vĩnh Hảo và Tập đoàn Đèo Cả triển khai, nằm trên tuyến cao tốc Cam Lâm – Vĩnh Hảo dài 78,5 km được đầu tư theo hình thức BOT. Khi đưa vào khai thác, Núi Vung trở thành hầm đường bộ lớn thứ tư cả nước, sau Hải Vân, Đèo Cả và Cù Mông, và là hầm xuyên núi dài nhất trong 6 hầm thuộc dự án cao tốc Bắc – Nam giai đoạn 2017-2020.

Đá rơi lả tả ngay trước giờ đón Tết, 2/8 điểm đo báo nguy hiểm: Đêm nghẹt thở giữ hầm xuyên núi dài nhất cao tốc Bắc – Nam - Ảnh 2.

Ở giai đoạn 1, hầm được xây dựng hoàn chỉnh một ống (nhánh phải), khai thác với hai làn xe chạy ngược chiều. Ống còn lại đã được đào, gia cố và đổ lớp bê tông vỏ hầm để bảo vệ kết cấu. Năm 2025, dự án đầu tư hoàn thiện hầm Núi Vung được phê duyệt với chiều dài tuyến khoảng 5,4 km, gồm 2,287 km hầm và 3,093 km cầu, đường dẫn, kết nối cao tốc Cam Lâm – Vĩnh Hảo với cao tốc Vĩnh Hảo – Phan Thiết. Tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 1.160 tỷ đồng, trong đó 229 tỷ đồng từ ngân sách trung ương năm 2025 và 931 tỷ đồng từ kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026-2030. Theo kế hoạch, công trình hoàn thành năm 2026 và đưa vào khai thác từ năm 2027.

Doanh nghiệp sau những công trình hầm

Kinh nghiệm từ các hầm Đèo Cả, Hải Vân hay Núi Vung được Đèo Cả đúc kết thành phương pháp mà doanh nghiệp gọi là "NATM hệ Đèo Cả", tiếp tục được áp dụng tại các hầm trên cao tốc Quảng Ngãi – Hoài Nhơn, trong đó có hầm số 3 dài 3.200 m.

Về kinh doanh, tại Hội nghị nhà phân tích ngày 12/10/2026, Công ty CP Đầu tư Hạ tầng Giao thông Đèo Cả (HHV) công bố doanh thu hợp nhất ước tính 9 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 2.978 tỷ đồng, tăng 15% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt 564 tỷ đồng, tăng 18%. Riêng mảng thi công xây lắp ghi nhận doanh thu khoảng 893 tỷ đồng, tăng 7%, trong khi tổng giá trị hợp đồng xây lắp ký mới trong 9 tháng vượt 5.300 tỷ đồng.

Năm 2026, HHV đặt mục tiêu doanh thu 4.468 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 766 tỷ đồng. Sau 9 tháng, doanh nghiệp đã hoàn thành khoảng 67% kế hoạch doanh thu và 74% kế hoạch lợi nhuận. Theo báo cáo của Công ty Chứng khoán FPT (FPTS), mảng thu phí BOT đóng góp hơn 90% lợi nhuận gộp của HHV trong giai đoạn 2021-2025.

Với hầm Núi Vung, nhánh hầm thứ hai đang được hoàn thiện để nâng quy mô khai thác từ năm 2027. Đối với kỹ sư Ngô Hữu Khoa và đồng nghiệp, chiều 30 Tết năm 2022 vẫn là mốc nhớ nhất trong quãng đường xuyên qua lòng Núi Vung.