Ông Lê Vệ Quốc, Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước, Bộ Tư pháp. Ảnh: BTP
Phóng viên Báo điện tử Chính phủ đã trao đổi với ông Lê Vệ Quốc, Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước, Bộ Tư pháp về những định hướng lớn trong xây dựng dự thảo Nghị định về đăng ký biện pháp bảo đảm (thay thế Nghị định số 99/2022/NĐ-CP ngày 30/11/2022 của Chính phủ về đăng ký biện pháp bảo đảm) và những tác động thiết thực mang lại cho người dân, doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng sau khi được ban hành.
Thưa ông, năm 2026, Bộ Tư pháp được Chính phủ giao nhiệm vụ xây dựng Nghị định mới thay thế Nghị định số 99/2022/NĐ-CP ngày 30/11/2022 của Chính phủ về đăng ký biện pháp bảo đảm. Xin ông cho biết, lý do và sự cần thiết của việc xây dựng Nghị định?
Cục trưởng Lê Vệ Quốc: Thời gian qua, Đảng và Chính phủ đã có những chủ trương, chính sách mới về hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, về đổi mới toàn diện việc giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công không phụ thuộc địa giới hành chính; hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cá nhân hóa và dựa trên dữ liệu.
Bên cạnh đó, những thay đổi của pháp luật liên quan và xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng với sự tham gia ngày càng nhiều các định chế tài chính quốc tế tại Việt Nam đã tác động đến sự điều chỉnh của pháp luật về đăng ký biện pháp bảo đảm. Điều này đặt ra yêu cầu phải sửa đổi toàn diện Nghị định số 99/2022/NĐ-CP để kịp thời thể chế hóa những chủ trương, chính sách mới của Đảng, Chính phủ, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, sự thích ứng của pháp luật về đăng ký biện pháp bảo đảm với thực tiễn phát triển kinh tế-xã hội trong bối cảnh thúc đẩy chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Mặc dù, Nghị định số 99/2022/NĐ-CP đã hoàn thiện khuôn khổ pháp lý quan trọng cho hoạt động đăng ký biện pháp bảo đảm, tuy nhiên, sau gần 4 năm thực hiện, cùng với sự thay đổi nhanh chóng của pháp luật, phương thức giao dịch và yêu cầu chuyển đổi số, một số quy định của Nghị định đã bộc lộ những điểm cần tiếp tục hoàn thiện như: Chưa tạo đầy đủ cơ chế pháp lý cho việc cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cho việc kết nối, chia sẻ dữ liệu về đăng ký biện pháp bảo đảm, cho việc đổi mới toàn diện việc giải quyết thủ tục hành chính trong bối cảnh thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo; một số quy định của Nghị định số 99/2022/NĐ-CP chưa đầy đủ, chưa cụ thể nên trong thực tiễn còn gặp vướng mắc, khó khăn, còn có cách hiểu, áp dụng chưa thống nhất;
Bên cạnh đó, thực tiễn thi hành Nghị định số 99/2022/NĐ-CP cho thấy, việc phân tán thông tin, dữ liệu đăng ký biện pháp bảo đảm tại các cơ quan đăng ký, việc thiếu dữ liệu tập trung, thống nhất về đăng ký biện pháp bảo đảm, việc thiếu cơ chế về kết nối, chia sẻ dữ liệu về đăng ký biện pháp bảo đảm giữa các cơ quan liên quan dẫn đến những vướng mắc trong quản lý nhà nước cũng như trong tiếp cận, khai thác thông tin, dữ liệu về đăng ký biện pháp bảo đảm của người dân, doanh nghiệp.
Vì vậy, việc xây dựng Nghị định mới về đăng ký biện pháp bảo đảm thay thế Nghị định số 99/2022/NĐ-CP là cần thiết xuất phát từ cả yêu cầu hoàn thiện thể chế và thực tiễn thi hành.
Quan điểm cũng như định hướng lớn được xác định trong quá trình xây dựng dự thảo Nghị định về đăng ký biện pháp đăng ký lần này là gì, thưa ông?
Cục trưởng Lê Vệ Quốc: Dự thảo Nghị định về đăng ký biện pháp bảo đảm được xây dựng trên cơ sở các quan điểm lớn:
Một là, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước; đồng thời bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất với hệ thống pháp luật và tính tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên.
Hai là, bám sát yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, cung cấp dịch vụ công thuận tiện cho người dân, doanh nghiệp, qua đó tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, thuận lợi hơn và góp phần bảo đảm an toàn, ổn định các chuỗi cung ứng vốn cho nền kinh tế.
Ba là, bảo đảm đúng thẩm quyền của Chính phủ trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, phù hợp với pháp luật về thực hiện thủ tục hành chính và kế thừa những quy định của Nghị định số 99/2022/NĐ-CP còn phù hợp với thực tiễn.
Bốn là, xuất phát từ thực tiễn, bám sát kết quả sơ kết thi hành pháp luật và thực tiễn quản lý nhà nước về đăng ký biện pháp bảo đảm để kịp thời nhận diện, xử lý những vấn đề phát sinh.
Năm là, chú trọng chất lượng thể chế, bảo đảm các quy định trong dự thảo Nghị định có tính minh bạch, cụ thể, thống nhất, dễ hiểu, đồng thời bảo đảm yêu cầu về ngôn ngữ và kỹ thuật xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.
Những quan điểm này được quán triệt xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự thảo, vừa bảo đảm tính kế thừa, ổn định của pháp luật hiện hành, vừa đáp ứng yêu cầu cải cách, chuyển đổi số và những vấn đề mới đặt ra từ thực tiễn.
Về định hướng, dự thảo Nghị định tập trung vào 3 nhóm nội dung lớn gồm:
Cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số. Dự thảo Nghị định tập trung hoàn thiện cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu và đẩy mạnh số hóa toàn bộ quy trình đăng ký biện pháp bảo đảm, hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình.
Theo đó, hồ sơ đăng ký có thể được nộp dưới dạng bản điện tử; người yêu cầu đăng ký có thể kê khai Phiếu yêu cầu đăng ký trên biểu mẫu điện tử tương tác; kết quả đăng ký được trả bằng bản điện tử; cơ quan đăng ký cập nhật nội dung đăng ký vào cơ sở dữ liệu và cấp Văn bản chứng nhận đăng ký bằng bản điện tử, có chữ ký điện tử.
Đồng thời, dự thảo Nghị định tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, trong đó quy định cụ thể một số trường hợp được kéo dài thời hạn giải quyết hồ sơ không quá 3 ngày làm việc để xác minh thông tin hoặc phối hợp, luân chuyển hồ sơ với cơ quan, đơn vị có liên quan.
Khắc phục các vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành Nghị định số 99/2022/NĐ-CP. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, dự thảo Nghị định đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định để xử lý những tình huống phát sinh trong quá trình đăng ký.
Chẳng hạn, bổ sung trường hợp từ chối đăng ký khi phát hiện hồ sơ đăng ký trùng lặp; hoàn thiện quy định về đăng ký thay đổi khi tài sản hình thành trong tương lai đã hình thành, không giới hạn ở trường hợp tài sản được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu; bổ sung quy định hướng dẫn đăng ký đối với trường hợp thay đổi thông tin về chi nhánh của pháp nhân; hoàn thiện quy định về xóa đăng ký theo yêu cầu của bên nhận bảo đảm hoặc trong trường hợp tài sản không còn đủ điều kiện dùng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.
Bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với pháp luật có liên quan và đáp ứng yêu cầu của các mô hình kinh tế, kinh doanh mới dựa trên công nghệ và nền tảng số. Dự thảo Nghị định đã cập nhật một số quy định để phù hợp với những yêu cầu mới của pháp luật, nhất là quy định pháp luật về giao dịch điện tử, chuyển đổi số, dữ liệu; về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.
Đáng chú ý, dự thảo Nghị định quy định về ngôn ngữ sử dụng trong đăng ký, cung cấp thông tin đối với Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam là tiếng Anh hoặc tiếng Anh kèm bản dịch tiếng Việt; hoàn thiện các biểu mẫu theo hướng song ngữ Việt - Anh; hoàn thiện cơ chế cập nhật thông tin đăng ký vào cơ sở dữ liệu đối với quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất.
Dự thảo Nghị định cũng bổ sung yêu cầu về thông tin mô tả đối với một số loại tài sản mới hoặc có đặc thù như xe máy chuyên dùng, tàu bay không người lái, phương tiện bay khác và quyền tài sản đối với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ.
Theo ông, Nghị định mới về đăng ký biện pháp bảo đảm được ban hành dự kiến sẽ mang lại những lợi ích gì cho người dân và doanh nghiệp?
Cục trưởng Lê Vệ Quốc: Tôi cho rằng, việc ban hành Nghị định mới sẽ mang lại những lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp, tạo thuận lợi hơn trong quá trình thực hiện thủ tục đăng ký biện pháp bảo đảm.
Trước tiên, việc đẩy mạnh đăng ký trên môi trường điện tử, tăng cường khai thác dữ liệu và cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình sẽ giúp thủ tục đăng ký biện pháp bảo đảm được thực hiện nhanh chóng, thuận lợi hơn, giảm sự phụ thuộc vào hồ sơ giấy và việc đi lại của người dân, doanh nghiệp.
Việc cắt giảm, đơn giản hóa thành phần hồ sơ, khai thác thông tin từ các cơ sở dữ liệu và tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu sẽ góp phần giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục hành chính, qua đó hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn và phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh nhanh chóng, hiệu quả hơn.
Đối với các tổ chức tín dụng, Nghị định mới về đăng ký biện pháp bảo đảm được ban hành sẽ tiếp tục góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch của thông tin về đăng ký biện pháp biện pháp bảo đảm, hỗ trợ kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn pháp lý trong hoạt động cấp tín dụng.
Ở tầm rộng hơn, những cải cách này góp phần đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công trong lĩnh vực đăng ký biện pháp bảo đảm. Qua đó, góp phần xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia của Việt Nam.
Diệu Anh
