Kiến tạo hệ giá trị con người thời đại mới: Bồi đắp cho người trẻ

Đồng thời, cần xây dựng hệ thống đánh giá toàn diện, cùng với sự chung tay của toàn xã hội nhằm bồi đắp lý tưởng sống và hình thành hệ giá trị chuẩn mực cho thế hệ trẻ.

Giáo dục toàn diện - yêu cầu tất yếu

Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, việc tổ chức cho học sinh, sinh viên tham gia các hoạt động trải nghiệm thực tiễn như về nguồn, tri ân Mẹ Việt Nam Anh hùng, thăm hỏi người có công với cách mạng… đang trở thành một phương thức giáo dục hiệu quả. Những hoạt động này góp phần nuôi dưỡng lý tưởng sống, bồi đắp lòng biết ơn và ý thức trách nhiệm công dân cho thế hệ trẻ.

Nghị quyết 71-NQ/TW khẳng định, giáo dục không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt tri thức mà phải hướng tới phát triển con người toàn diện, hình thành nhân cách, bản lĩnh, trách nhiệm xã hội và khát vọng cống hiến. Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực của đất nước trong giai đoạn mới.

Thời gian qua, nhiều cơ sở giáo dục đã nỗ lực đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng đào tạo và từng bước tiếp cận các mô hình giáo dục hiện đại. Tuy nhiên, tại không ít nơi, hoạt động giáo dục vẫn thiên về truyền thụ kiến thức chuyên môn, trong khi giáo dục đạo đức, văn hóa, kỹ năng sống và trách nhiệm xã hội chưa được quan tâm tương xứng.

Thực tế cho thấy có những học sinh, sinh viên đạt thành tích học tập tốt nhưng lại thiếu kỹ năng xã hội và trải nghiệm thực tiễn, đồng thời chưa có nhiều cơ hội tiếp cận sâu sắc với các giá trị truyền thống của dân tộc. Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới cách tiếp cận giáo dục, trong đó trải nghiệm thực tiễn cần trở thành một thành tố quan trọng của quá trình đào tạo.

Giáo dục toàn diện vì vậy không thể chỉ dừng lại ở khẩu hiệu mà cần được cụ thể hóa bằng những hoạt động thiết thực, giúp người học phát triển đồng thời tri thức, nhân cách, sức khỏe, thẩm mỹ và trách nhiệm công dân. Tuy nhiên, ở nhiều cấp học hiện nay, chương trình đào tạo vẫn còn nặng về lý thuyết; cấp học càng cao, lịch học càng dày đặc, khiến quỹ thời gian dành cho các hoạt động trải nghiệm xã hội, hoạt động cộng đồng hay giáo dục truyền thống của học sinh, sinh viên bị thu hẹp.

Trong khi đó, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và mạng xã hội đang tác động sâu sắc đến đời sống của người trẻ. Bên cạnh những lợi ích trong việc tiếp cận tri thức, môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức liên quan đến định hướng giá trị, chuẩn mực đạo đức và lối sống.

Nếu thiếu các hoạt động trải nghiệm thực tiễn, người học dễ rơi vào tình trạng tiếp thu kiến thức thiên về lý thuyết, thiếu sự gắn kết với đời sống xã hội. Những bài học về lòng biết ơn, tinh thần trách nhiệm hay ý thức công dân nếu chỉ tồn tại trong sách vở sẽ khó tạo được tác động sâu sắc.

Vì vậy, tăng cường các hoạt động học tập gắn với trải nghiệm là yêu cầu cần thiết để học sinh, sinh viên không chỉ “học bằng trí óc” mà còn “học bằng trái tim”. Những chuyến về nguồn, thăm các địa chỉ đỏ, tri ân các Mẹ Việt Nam Anh hùng hay gặp gỡ các cựu chiến binh thường để lại dấu ấn sâu đậm, trở thành những bài học đạo đức sống động mà không một bài giảng lý thuyết nào có thể thay thế.

Ảnh minh họa INT.

Hình thành hệ giá trị cho người trẻ

Một trong những yêu cầu quan trọng mà Nghị quyết 71-NQ/TW đặt ra là xây dựng hệ giá trị và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Đối với học sinh, sinh viên - lực lượng trí thức trẻ của đất nước - hệ giá trị này cần được hình thành thông qua sự kết hợp hài hòa giữa giáo dục học thuật và giáo dục đạo đức.

Những giá trị cốt lõi như lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm xã hội, trung thực, nhân ái, sáng tạo và khát vọng cống hiến cần được bồi đắp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Các hoạt động trải nghiệm cộng đồng là môi trường quan trọng để những giá trị ấy được hình thành một cách tự nhiên. Khi học sinh, sinh viên tham gia các chương trình tình nguyện, chăm sóc gia đình chính sách hay hỗ trợ cộng đồng khó khăn, các em không chỉ rèn luyện kỹ năng mà còn học cách sẻ chia, cảm thông và sống có trách nhiệm hơn với xã hội.

Qua đó, nhà trường không chỉ đào tạo những cử nhân giỏi chuyên môn mà còn góp phần hình thành những công dân có trách nhiệm, có lý tưởng và khát vọng phụng sự đất nước.

Để giáo dục toàn diện thực sự đi vào thực chất, việc hoàn thiện cơ chế và khung pháp lý cho các hoạt động giáo dục đạo đức và trải nghiệm trong nhà trường là yêu cầu cấp thiết. Trước hết, các cơ quan quản lý giáo dục cần ban hành quy định rõ ràng nhằm đưa hoạt động trải nghiệm xã hội trở thành một phần chính thức của chương trình đào tạo, thay vì chỉ dừng lại ở các phong trào ngắn hạn.

Các trường đại học có thể tích hợp mô hình học tập phục vụ cộng đồng (service learning), trong đó sinh viên vừa học chuyên môn vừa tham gia giải quyết các vấn đề xã hội. Đây là cách tiếp cận giáo dục đang được nhiều quốc gia áp dụng nhằm gắn kết tri thức với trách nhiệm cộng đồng.

Bên cạnh đó, cần khuyến khích các cơ sở giáo dục tổ chức thường xuyên các hoạt động về nguồn, tri ân lịch sử, giáo dục truyền thống, coi đây là nội dung quan trọng trong quá trình hình thành bản lĩnh và nhân cách cho sinh viên. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống đánh giá toàn diện, ghi nhận không chỉ thành tích học tập mà còn những đóng góp xã hội, hoạt động cộng đồng và phẩm chất đạo đức của người học.

Giáo dục đạo đức không chỉ là nhiệm vụ của nhà trường mà cần sự tham gia của gia đình, xã hội và các tổ chức đoàn thể. Các tổ chức Đoàn - Hội Sinh viên giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức hoạt động trải nghiệm, chương trình tình nguyện và giáo dục truyền thống. Đây là môi trường thiết thực giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng, hình thành lý tưởng sống và phát triển tinh thần trách nhiệm.

Ngoài ra, sự phối hợp giữa nhà trường với các địa phương, tổ chức xã hội và các cơ sở văn hóa - lịch sử sẽ tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận nhiều hoạt động trải nghiệm phong phú, đa dạng hơn. Khi giáo dục gắn với đời sống xã hội, sinh viên không chỉ học để thi cử mà còn học để trở thành những công dân có ích cho cộng đồng.