Ngày 18/9, tại Nhà Quốc hội, Hội đồng khoa học của Ủy ban Thường vụ Quốc hội phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội tổ chức Hội thảo góp ý kiến về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).
Toàn cảnh Hội thảo. Nguồn: Quochoi.vn.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Nguyễn Văn Hiển, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng khoa học của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho biết, theo chương trình xây dựng luật, 2 dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đã được trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất (tháng 8/2026) và dự kiến thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2026).
Hội thảo này nằm trong chuỗi các sự kiện liên quan đến quá trình xây dựng 2 dự án Bộ luật này, một mặt vừa phải đảm bảo việc thực hiện một cách khẩn trương, bảo đảm tính khoa học, một mặt phải thực hiện đúng quy định, trình tự, đầy đủ thủ tục và đảm bảo chất lượng cao. Qua đó, góp phần hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).
Với tinh thần đó, TS. Nguyễn Văn Hiển đề nghị các đại biểu, các chuyên gia, nhà khoa học góp ý tâm huyết, thẳng thắn, trách nhiệm về các nội dung lớn của 2 dự án Bộ luật và các điều khoản cụ thể, góp phần hoàn thiện và nâng cao chất lượng 2 dự án Bộ luật.
Giới thiệu tổng quan về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đại diện Ban soạn thảo, ông Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an) cho biết, hồ sơ dự án đã được Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất (tháng 8/2026). Hiện nay, cơ quan chủ trì soạn thảo đang tiếp tục hoàn thiện Hồ sơ dự án, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10 năm 2026).
Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) gồm 3 phần, 25 chương, 414 điều; so với Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025), đã bỏ 11 điều luật, bổ sung 16 điều luật mới, sửa đổi 313 điều luật, giữ nguyên 85 điều luật.
Về các nội dung cơ bản, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp Ngô Đức Thắng cho biết, dự thảo Bộ luật sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến tội phạm; sửa đổi, bổ sung các quy định về hình phạt; sửa đổi, bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự; sửa đổi các quy định của Bộ luật để đảm bảo đồng bộ, thống nhất, khả thi và kỹ thuật lập pháp.
Theo đại diện Ban soạn thảo, Hồ sơ dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026), có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027. Do đây là dự án Bộ luật có nội dung phức tạp, tác động trực tiếp đến quyền cơ bản của con người, cần thiết ban hành Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật sau khi được thông qua.
Qua thảo luận, các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học góp ý về việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội; góp ý về việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).
Đồng thời, góp ý vào Chương các Tội xâm phạm về trật tự quản lý kinh tế (Chương XVIII) của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) về các nội dung: (i) bổ sung tội danh mới; (ii) bổ sung hành vi khách quan mới tại các tội danh; (iii) bổ sung hình phạt mới.
Các ý kiến nhận thấy, dự thảo mới nhất đã tiếp thu nhiều nội dung quan trọng theo hướng mở rộng có kiểm soát trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại; đồng thời, cập nhật các tội danh mới, bổ sung hành vi khách quan mới tại các tội danh hiện có trong Chương XVIII như bổ sung tội danh về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa; bổ sung nhiều hành vi mới trong lĩnh vực ngân hàng, thanh toán; duy trì tách biệt tội buôn lậu với tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới; và tiếp tục hoàn thiện các cấu thành liên quan đến tội danh về cạnh tranh, kế toán, vốn đầu tư công.
Những nội dung đã được Ban soạn thảo tiếp thu như duy trì Điều 188 và Điều 189 độc lập, bổ sung hành vi mới tại Điều 206, hình thành Điều 206a, giữ điều kiện thời gian tại Điều 216.
Tuy nhiên, các ý kiến đề nghị Điều 75 của dự thảo Bộ luật cần làm rõ căn cứ quy kết hành vi của cá nhân cho pháp nhân thương mại và mở rộng Điều 76 đồng bộ với các tội có thể được pháp nhân tổ chức thực hiện; thu hẹp điểm đ Điều 206a để không trở thành điều khoản bao quát; ưu tiên nghiên cứu thể chế hóa Điều 221a về hành vi cố ý làm sai lệch kết quả thẩm định giá, kiểm toán; bổ sung các hành vi khách quan còn thiếu tại Điều 206, Điều 220, Điều 221, Điều 222; giữ ranh giới rõ giữa Điều 217 và Điều 222...
Các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học đề nghị Ban soạn thảo rà soát kỹ lưỡng các nội dung sửa đổi, bổ sung, xem xét thấu đáo các góp ý của các chuyên gia, từ đó đảm bảo chất lượng dự thảo ở mức tốt nhất.
Kết luận nội dung này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Thị Thủy cho biết, các ý kiến phát biểu cụ thể, có giá trị, mang tính thực tiễn, đóng góp thêm thông tin cho cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan chủ trì thẩm tra. Cơ quan chủ trì thẩm tra sẽ tổng hợp đầy đủ, tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng, tiếp thu ý kiến của các đại biểu để hoàn thiện dự thảo Bộ luật, góp phần vào công tác đấu tranh, phòng ngừa tội phạm trong thời gian tới.
Giới thiệu tổng quan về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Phó Viện trưởng Viện Khoa học kiểm sát (VKSNDTC) Nguyễn Xuân Hưởng cho biết, dự án Bộ luật được xây dựng trên 6 định hướng chính sách lớn: Đổi mới thủ tục tố tụng theo hướng tinh gọn, hiệu quả; Bảo đảm phân hóa và khoan hồng trong xử lý tội phạm; Hoàn thiện thẩm quyền tố tụng, tăng cường kiểm soát quyền lực và bảo đảm tốt hơn quyền con người; Đổi mới phương thức hoạt động tố tụng theo hướng tố tụng điện tử; Hoàn thiện thủ tục đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế; đồng thời luật hóa các chế định đã được thí điểm và khắc phục những vướng mắc, bất cập qua tổng kết thực tiễn.
Phạm vi sửa đổi lần này là toàn diện nhưng có kế thừa. Theo bản dự thảo hiện đang phối hợp chỉnh lý, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội cập nhật đến ngày 14/9/2026, dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) gồm 522 điều; trong đó 336 điều cơ bản giữ nguyên nội dung, 151 điều được sửa đổi, bổ sung, 35 điều bổ sung mới và bỏ 05 điều.
Về các nguyên tắc mới tại các Điều 17, 18, 21 và 22, dự thảo Bộ luật đã bổ sung 4 nguyên tắc mới, đó là nguyên tắc bảo vệ người có thẩm quyền tiến hành tố tụng; hoạt động tố tụng điện tử; bổ sung nguyên tắc lựa chọn cách hiểu, áp dụng pháp luật có lợi hơn cho người bị buộc tội sau khi đã áp dụng đầy đủ các biện pháp cần thiết mà vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau; nguyên tắc phân hóa thủ tục tố tụng và thực hiện chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt.
Dự thảo Bộ luật đã thiết kế một thủ tục đặc biệt riêng (Chương XXXII) về chế định bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt để được hưởng khoan hồng. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện chế định thủ tục rút gọn hiện hành tại Chương XXXI, trong đó đáng chú ý là việc:
Thứ nhất, mở rộng phạm vì áp dụng thủ tục bắt buộc hiện hành (áp dụng đối với cả trường hợp đầu thú và tội phạm nghiêm trọng);
Thứ hai, bổ sung thủ tục rút gọn đối với trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt khi có đủ điều kiện;
Thứ ba, mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục phúc thẩm rút gọn.
Theo Phó Viện trưởng Viện Khoa học kiểm sát (VKSNDTC) Nguyễn Xuân Hưởng, điều này có ý nghĩa rất lớn trong việc vừa đảm bảo tính nhân đạo, vừa đảm bảo tính phân hóa thủ tục; đồng thời giải quyết vụ án nhanh chóng, kịp thời, tiết kiệm, hiệu quả mà vẫn đảm bảo trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng.
Cũng tại Hội thảo, các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học góp ý những nội dung sửa đổi, bổ sung trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) liên quan đến các nguyên tắc của tố tụng hình sự tại các Điều 17, 18, 21 và 22.
Một số ý kiến quan tâm góp ý về các nội dung liên quan đến: (1) Nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của Thủ trưởng, Phó thủ trưởng Cơ quan điều tra; Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát; Chánh án, Phó Chánh án Tòa án, Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán tại các Điều 38, 40, 41, 45, 46, 48 và 49; (2) Biện pháp tạm giam tại Điều 125; (3) Xử lý vật chứng, tài sản tại Điều 111 và Điều 112. Ngoài ra, các chuyên gia, nhà khoa học cũng tham gia đóng góp ý kiến về thủ tục rút gọn tại Chương XXXI của dự thảo Bộ luật.
Kết luận Hội thảo, TS. Nguyễn Văn Hiển, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng khoa học ghi nhận, những ý kiến tại Hội thảo đã làm rõ thêm nhiều vấn đề cả về mặt chính sách lập pháp lẫn kỹ thuật xây dựng pháp luật, góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện hai dự thảo Bộ luật trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026).
Các ý kiến sẽ được Văn phòng Quốc hội, Cơ quan thường trực của Hội đồng Khoa học tổng hợp, chuyển đến cơ quan chủ trì soạn thảo và các cơ quan có liên quan để nghiên cứu, tiếp thu một cách kỹ lưỡng, nghiêm túc.
