Hiện nay, kỹ năng sống, giáo dục STEM/STEAM, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lực ngoại ngữ, tin học, nghệ thuật, thể dục thể thao… ngày càng trở thành những năng lực thiết yếu đối với thế hệ trẻ. Tuy nhiên, tổ chức các hoạt động giáo dục đáp ứng những nhu cầu này trong nhà trường lại chưa có một hành lang pháp lý đầy đủ, thống nhất.
Thực tế cho thấy, nhiều cơ sở giáo dục đã chủ động triển khai các câu lạc bộ, lớp tăng cường, hoạt động trải nghiệm hoặc chương trình phối hợp với đơn vị ngoài nhà trường. Dù mang lại lợi ích cho học sinh, các hoạt động này vẫn tồn tại không ít băn khoăn về cơ sở pháp lý, cơ chế quản lý, trách nhiệm của các bên tham gia, chất lượng học liệu, mức thu và việc bảo đảm quyền lựa chọn của người học.
Ở một số nơi, ranh giới giữa hoạt động giáo dục bổ trợ và dạy thêm, học thêm còn chưa thật rõ ràng. Điều này khiến nhà trường lúng túng khi triển khai, phụ huynh băn khoăn khi lựa chọn, còn cơ quan quản lý gặp khó trong công tác giám sát. Không ít hoạt động có ý nghĩa tích cực nhưng vẫn phải thực hiện trong tâm thế dè dặt vì thiếu quy định cụ thể.
Trong bối cảnh đó, việc Bộ GD&ĐT xây dựng Thông tư quy định về tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên là hết sức cần thiết. Các quy định trong Thông tư này được Bộ GD&ĐT khẳng định không phải quy định về dạy thêm, học thêm.
Điểm nổi bật của dự thảo Thông tư là thiết lập ranh giới rõ ràng, minh bạch giữa hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học với các hoạt động giáo dục trong nhà trường, nhằm tránh hiểu sai hoặc cố tình làm sai trong thực tiễn.
Cụ thể, các hoạt động tăng cường tập trung vào phát triển năng lực, kỹ năng như ngoại ngữ, tin học, STEM/STEAM, AI, robot, nghệ thuật, thể thao, kỹ năng sống..., không thay thế chương trình chính khóa, không dạy trước chương trình, ôn luyện hay luyện thi. Việc tham gia hoàn toàn dựa trên nhu cầu và sự tự nguyện của học sinh, phụ huynh; kết quả tham gia không được sử dụng để đánh giá, xếp loại học lực hay thi đua.
Dự thảo cũng siết chặt các điều kiện tổ chức nhằm bảo đảm chất lượng và tính minh bạch. Học liệu, tài liệu phải được thẩm định trước khi sử dụng; nhân sự giảng dạy phải đáp ứng yêu cầu về trình độ chuyên môn; các tổ chức, cá nhân tham gia phối hợp với nhà trường phải được kiểm tra, quản lý theo quy định. Điều kiện về cơ sở vật chất, tài chính cũng được quy định cụ thể, trong đó mức thu phải bảo đảm công khai, minh bạch và không vượt khung do địa phương quy định.
Đáng chú ý, dự thảo quy định rõ trách nhiệm của UBND các cấp, Sở GD&ĐT và người đứng đầu cơ sở giáo dục trong quản lý, giám sát, thanh tra, kiểm tra việc triển khai. Đây là cơ sở quan trọng để ngăn ngừa tình trạng biến tướng, bảo đảm các hoạt động giáo dục ngoài giờ chính khóa thực sự phục vụ nhu cầu phát triển năng lực, phẩm chất của người học, đồng thời tạo điều kiện để nhà trường chủ động triển khai các hoạt động giáo dục phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Có thể nói, dự thảo Thông tư đang đi đúng hướng khi vừa tạo không gian cho các nhà trường chủ động đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của học sinh, vừa đặt ra những yêu cầu về trách nhiệm, chất lượng và minh bạch. Nếu được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, đây sẽ là một bước tiến quan trọng trong việc xây dựng môi trường giáo dục linh hoạt hơn, hiện đại hơn và gần hơn với nhu cầu phát triển của người học trong thời đại số.
