 |
| (Nguồn: Getty Images) |
Hành trình chuyển đổi xanh của Trung Quốc đã ghi nhận những bước tiến thần tốc: từ quy mô thị trường sơ khai đầu những năm 2010 với chỉ vài nghìn chiếc, đến cuối năm 2025, Trung Quốc đã có hơn 40 triệu EV lưu thông trên toàn quốc. Đặc biệt, tỷ lệ xe năng lượng mới (NEV) trong tổng doanh số bán ra đã đạt mốc 40,9% sớm hơn 5 năm so với dự kiến, khẳng định hiệu quả của một chiến lược được triển khai bài bản, theo từng giai đoạn.
Trong dự thảo Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030) vừa được công bố tại kỳ họp Lưỡng hội đầu tháng 3/2026, chính phủ Trung Quốc tiếp tục xác định chuyển đổi xanh là trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia. Với mục tiêu đạt đỉnh phát thải CO2 trước năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060, Bắc Kinh đang nỗ lực tách tăng trưởng kinh tế khỏi phát thải thông qua việc xây dựng một hệ thống năng lượng sạch, an toàn và hiệu quả.
Sạc điện dễ như "mua một ly trà"
Nỗi lo "hết pin dọc đường" và tình trạng thiếu trạm sạc vốn là một rào cản lớn, không kém yếu tố giá cả - vốn khiến người tiêu dùng còn e ngại khi chuyển sang xe điện. Tại thị trường lớn nhất thế giới, các nhà quản lý đã giải bài toán này bằng cách chủ động đi trước một bước, ưu tiên đầu tư quyết liệt vào hạ tầng sạc trước khi thúc đẩy phổ cập phương tiện, mở rộng thị trường.
Theo Cục Quản lý năng lượng quốc gia Trung Quốc (NEA), số lượng trạm sạc tại nước này đã vượt mốc 20 triệu trong năm 2025. Trong đó bao gồm khoảng 4,7 triệu trạm sạc công cộng và 15,35 triệu trụ sạc tại gia, đáp ứng đầy đủ cho nhu cầu sạc điện của 40 triệu xe điện đang lưu thông và hơn nữa.
Sự bùng nổ này bắt nguồn từ việc chính phủ đã đơn giản hóa thủ tục quy hoạch và đưa ra các gói hỗ trợ tài chính trực tiếp cho đơn vị vận hành. Tại các siêu đô thị như Thượng Hải, việc tích hợp mạng lưới sạc vào các cụm dân cư và bãi đỗ xe công cộng được quản lý như một dịch vụ hạ tầng thiết yếu.
Đặc biệt, trong giai đoạn 2026-2030, hạ tầng xe điện được củng cố bởi chiến lược "Tây điện Đông tải" - các căn cứ năng lượng sạch quy mô lớn được xây dựng tại khu vực phía Tây, sau đó truyền tải về các trung tâm tiêu thụ ở phía Đông thông qua hệ thống đường dây siêu cao áp (UHV).
Dự kiến đến năm 2030, hệ thống này có khả năng vận chuyển khoảng 420 GW điện năng, đảm bảo nguồn cung điện sạch ổn định cho mạng lưới trạm sạc khổng lồ trên toàn quốc. Khi mạng lưới sạc đủ dày, ổn định và việc tiếp cận điện năng trở nên dễ dàng như "mua một ly trà", rào cản tâm lý của người dân tự khắc được tháo gỡ, biến xe điện thành một phần của lối sống hiện đại.
"Cơ chế tín dụng kép" điều tiết thị trường
Điểm đáng chú ý trong quá trình chuyển dịch sang xe điện thần tốc của Trung Quốc không chỉ nằm ở đầu tư hạ tầng, mà còn ở cách "thiết kế" cơ chế buộc các hãng xe truyền thống phải tự thay đổi theo hướng thị trường, mà không tiêu tốn quá nhiều ngân sách trợ cấp trực tiếp.
Cụ thể, từ năm 2017, nước này áp dụng “cơ chế tín dụng kép”, theo đó mỗi nhà sản xuất ô tô phải đảm bảo một tỷ lệ tối thiểu xe điện trong tổng sản lượng. Nếu không đạt yêu cầu, doanh nghiệp buộc phải mua lại tín dụng từ các hãng có thành tích tốt hơn. Ngược lại, những hãng vượt chỉ tiêu không chỉ tuân thủ quy định mà còn có thể tạo thêm nguồn thu bằng cách bán tín dụng trên thị trường.
Cơ chế này về thực chất đã biến nghĩa vụ môi trường thành một áp lực tài chính trực tiếp, khiến các hãng xe truyền thống phải chủ động chuyển đổi nếu không muốn chịu chi phí ngày càng lớn.
Chính sách quản lý này cũng đã tạo ra một "thị trường trong thị trường", khiến các hãng xe truyền thống phải chủ động đổi mới công nghệ để giảm giá thành. Sự cạnh tranh nội khối khốc liệt cũng lọc ra những doanh nghiệp ưu tú nhất, giúp xe điện nước này đạt được mức giá cạnh tranh và sớm tiếp cận thị trường quốc tế. Thay vì chỉ dừng lại ở lắp ráp, Trung Quốc tập trung kiểm soát các thành phần giá trị cao như pin và động cơ điện, giúp các tập đoàn nội địa làm chủ chuỗi cung ứng và hạn chế sự phụ thuộc vào bên ngoài.
Định hướng hành vi tiêu dùng
Bên cạn phát triển hạ tầng và thiết lập cơ chế quản lý sản xuất mới, Bắc Kinh còn triển khai các chính sách kích cầu nhằm trực tiếp định hướng hành vi tiêu dùng. Một ví dụ điển hình là chính sách cấp miễn phí biển số cho người mua xe điện tại Thượng Hải - vừa được gia hạn đến hết năm 2026.
Trong khi đó, với xe sử dụng động cơ đốt trong, người dân phải tham gia đấu giá biển số với chi phí có thể vượt 12.000 USD, kèm theo thời gian chờ đợi kéo dài. Sự chênh lệch lớn về chi phí và thời gian này khiến việc được cấp biển số ngay khi mua xe điện trở thành một lợi thế kinh tế rõ rệt, qua đó tác động trực tiếp đến quyết định mua sắm của người dân tại các siêu đô thị.
Đồng thời, chính phủ Trung Quốc đã thành công trong việc tuyên truyền xe điện như một biểu tượng của công nghệ và sự đổi mới. Các ngành công nghệ sạch như xe điện và pin lưu trữ đã đóng góp hơn 1/3 vào tăng trưởng GDP của nước này trong năm 2025. Việc gắn liền chuyển đổi xanh với lợi ích thực tế giúp người dân và doanh nghiệp trong nước tích cực tham gia phát triển hạ tầng.
Sự kết hợp đồng bộ giữa mạng lưới trạm sạc tiện lợi, chính sách quản lý sản xuất minh bạch và các đòn bẩy kinh tế thông minh đã hình thành nên một hệ sinh thái xe điện toàn diện, phục vụ mục tiêu an ninh năng lượng và phát triển bền vững của quốc gia tỷ dân.
