Giáo dục đại học Việt Nam đang trải qua giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ, với trọng tâm đặt vào công tác đổi mới khảo thí nhằm đáp ứng các yêu cầu phát triển của xã hội. Việc xác lập thước đo chuẩn xác giúp đánh giá năng lực thực chất của người học và bảo đảm sự minh bạch trở thành ưu tiên hàng đầu của toàn hệ thống trong kỷ nguyên số.
Nhằm làm rõ các bước đi chiến lược này, PGS. Vũ Duy Hải - Trưởng Ban Tuyển sinh - Hướng nghiệp, Đại học Bách khoa Hà Nội - đã dành thời gian trao đổi về giá trị chuyên biệt của kỳ thi Đánh giá tư duy (TSA) cùng lộ trình số hóa khảo thí đang được triển khai quyết liệt.
Đề thi phân hóa tốt, nâng độ tin cậy tuyển sinh
- Thưa PGS. Vũ Duy Hải, hiện nay các phương thức xét tuyển đang rất đa dạng. Thầy nhìn nhận thế nào về vị trí của điểm thi tốt nghiệp THPT trong việc tuyển sinh của Đại học Bách khoa Hà Nội?
- Dựa trên các số liệu thống kê được thực hiện hàng năm, chúng tôi nhận thấy trên 50% sinh viên trúng tuyển vào Đại học Bách khoa Hà Nội hiện vẫn đang sử dụng kết quả từ kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đây cũng là con số phản ánh thực trạng chung của toàn bộ hệ thống giáo dục đại học khi tỷ lệ thí sinh trúng tuyển bằng điểm thi này chiếm hơn một nửa tổng số.
Tôi cho rằng kết quả thi tốt nghiệp vẫn giữ một vai trò hết sức quan trọng trong công tác tuyển sinh của toàn bộ hệ thống. Điều này bảo đảm tính ổn định, tạo ra cơ hội tiếp cận giáo dục đại học cho số đông học sinh trên cả nước.
- Nhiều ý kiến cho rằng đề thi tốt nghiệp hiện nay đã có những bước tiến mới. PGS đánh giá thế nào về tính thực tiễn và sự phân hóa của đề thi này trong việc hỗ trợ các trường đại học tuyển chọn nhân tài?
- Qua quá trình theo dõi từ công tác tuyển sinh, tôi thấy kết quả của Kỳ thi tốt nghiệp THPT trong vài năm trở lại đây đã ngày càng thể hiện rõ rệt các yếu tố về tính phân hóa trong điểm bài thi. Đây là một trong những yếu tố mang tính quyết định nhằm phục vụ công tác tuyển sinh đại học, đặc biệt dành cho những ngành học đang sở hữu mức độ cạnh tranh cao.
Đây là một tín hiệu tốt giúp các trường đại học, nhất là những đơn vị có các ngành học thuộc nhóm đông thí sinh đăng ký, có thể sử dụng điểm thi tốt nghiệp để xét tuyển một cách tin cậy.
Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính - bước phát triển tất yếu
- Theo lộ trình của Bộ GD&ĐT, hình thức thi trên máy tính sẽ được triển khai mạnh mẽ từ năm 2026. Với kinh nghiệm từ Đại học Bách khoa Hà Nội, PGS nhìn nhận thế nào về hiệu quả của giải pháp này?
- Theo lộ trình đề xuất, từ năm 2027 dự kiến triển khai thi tốt nghiệp THPT trên máy tính tại một số điểm thi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định. Với tư cách cá nhân cùng kinh nghiệm của một đơn vị đã triển khai thi trên máy tính trong nhiều năm, tôi đánh giá đây là giải pháp tốt và khả thi, phù hợp với yêu cầu về chuyển đổi số toàn diện của xã hội.
Việc thay đổi này đem lại nhiều hiệu quả cho cả việc tổ chức lẫn phía thí sinh dự thi.
Thứ nhất, nó giúp công tác tổ chức thi trở nên hiện đại, thuận lợi, chặt chẽ, bảo đảm các yếu tố về sự công bằng cùng tính khách quan.
Thứ hai, việc ứng dụng công nghệ khảo thí hiện đại vào công tác tổ chức thi giúp giảm thiểu các hành vi gian lận trong thi cử.
Vì vậy, tôi tin rằng kế hoạch chuyển đổi này là bước phát triển tất yếu mang lại một kỳ thi chất lượng, sự công bằng cùng tính minh bạch cho toàn bộ thí sinh, phục vụ hiệu quả cho việc tuyển sinh của cả hệ thống.
- Tuy nhiên, vẫn tồn tại những nghi ngại về việc hệ thống máy tính có thể bị can thiệp kỹ thuật trái phép. PGS có thể cho biết việc bảo mật hệ thống dựa thực tế vận hành kỳ thi TSA tại Bách khoa?
- Vấn đề bảo mật cùng công tác phòng chống gian lận nằm ở mức độ công nghệ khảo thí ứng dụng cho kỳ thi. Nếu kỳ thi sử dụng những công nghệ khảo thí tiên tiến hiện nay, việc can thiệp trái phép vào kết quả của kỳ thi là điều sẽ rất khó có thể xảy ra.
Trong các mùa tổ chức bài thi TSA vừa qua, chúng tôi chưa ghi nhận có bất kỳ sự cố tấn công nào từ phía bên ngoài gây ảnh hưởng đến tính an toàn của kỳ thi. Khi các hệ thống bảo vệ đa tầng được thiết lập chặt chẽ, khả năng xâm nhập vào ngân hàng câu hỏi hay ngân hàng dữ liệu thi là vô cùng thấp. Các tiêu chuẩn bảo mật hiện nay được xây dựng với mức độ an toàn rất cao, khiến các rủi ro có thể can thiệp gần như không thể xuất hiện trong thực tế.
Thí sinh làm thủ tục dự thi TSA 2026 đợt 3 tại một điểm thi.
- Một chủ đề thường xuyên gây tranh luận là hình thức thi trắc nghiệm. Làm sao để bảo đảm thí sinh không thể đạt điểm cao nhờ sự may mắn hơn là tư duy thực chất, thưa PGS?
- Phương pháp thi trắc nghiệm hiện đang được toàn thế giới sử dụng rộng rãi. Chúng ta cũng đã xác định rõ ràng môn học nào áp dụng hình thức trắc nghiệm và môn học nào cần duy trì tự luận nhằm bảo đảm tính logic cùng các yêu cầu về chuyên môn riêng biệt của từng môn học.
Công nghệ khảo thí hiện đại cũng đưa ra thêm nhiều loại hình đặt câu hỏi trắc nghiệm mới làm tỉ lệ thí sinh chọn ngẫu nhiên mà vẫn có đáp án đúng đang giảm xuống rõ rệt. Thậm chí, có những định dạng câu hỏi trắc nghiệm khiến thí sinh gần như không thể dựa vào sự may mắn, điển hình như câu hỏi trắc nghiệm dạng kéo thả, dạng ghép nối hay dạng điền khuyết.
Kỳ thi riêng đóng vai trò quan trọng giảm bớt áp lực thi cử
- Bên cạnh kỳ thi tốt nghiệp THPT, Đại học Bách khoa Hà Nội đã tổ chức kỳ thi Đánh giá tư duy (TSA). PGS có thể phân tích về sự tồn tại song song của các kỳ thi này cùng sứ mệnh cụ thể mà TSA hướng tới?
- Trên thế giới, việc tồn tại song song giữa các kỳ thi quốc gia cùng các kỳ thi riêng biệt để phục vụ công tác tuyển sinh đại học là khá phổ biến nhằm bảo đảm cả mục tiêu chung của hệ thống và mục tiêu riêng của từng đơn vị. Theo đó, mỗi kỳ thi sẽ có một sứ mệnh cùng những ý nghĩa riêng để phục vụ việc chọn lọc người học vào các nhóm ngành đào tạo theo các tiêu chí phù hợp nhất.
Với kỳ thi Đánh giá tư duy (TSA) của Đại học Bách khoa Hà Nội, chúng tôi tập trung hướng trọng tâm vào những thí sinh có xu hướng lựa chọn các ngành học liên quan chặt chẽ với khối ngành khoa học STEM, bao gồm khoa học công nghệ và kỹ thuật. Vì lý do đó, cấu trúc bài thi cũng như cách thức xây dựng các câu hỏi thi sẽ tập trung sâu vào việc đánh giá năng lực tư duy và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh liên quan tới các lĩnh vực về khoa học tự nhiên.
Thêm vào đó, các kỳ thi riêng còn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm bớt áp lực thi cử cũng như rủi ro mà thí sinh có thể gặp phải. Thay vì việc các em dồn toàn bộ nỗ lực vào một kỳ thi duy nhất trong năm sau khi kết thúc chương trình lớp 12, học sinh sẽ có thêm nhiều lựa chọn tham gia thi hơn cho bản thân. Các em có thể sở hữu thêm cơ hội tham dự kỳ thi tuyển sinh đại học 2-3 lần trong một năm nhằm hạn chế tối đa các yếu tố rủi ro phát sinh trong quá trình thi cử.
Hiện nay, mạng lưới điểm thi TSA đã được chúng tôi bố trí rộng khắp, từ miền Trung trở ra miền Bắc, hầu hết mỗi tỉnh đều có 1-2 địa điểm thi. Việc này bảo đảm độ bao phủ của kỳ thi lớn, giúp thí sinh ở các khu vực vùng sâu, vùng xa hay miền núi đều có cơ hội tham dự kỳ thi riêng và sử dụng kết quả này để đăng ký xét tuyển vào các trường đại học hoặc ngành học mà các em hằng mong ước.
- Xin cảm ơn PGS!
