Bản Quy hoạch tổng thể TP.HCM - tầm nhìn 100 năm, do Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia, Bộ Xây dựng (VIUP), phối hợp Công ty Tư vấn Boston (BCG) thực hiện, đặt ra những cột mốc tăng trưởng đầy tham vọng của Thành phố thế hệ mới.
Quy hoạch xác định tầm nhìn 100 năm, TP.HCM là siêu đô thị toàn cầu có năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo, chất lượng sống cao và khả năng thích ứng dài hạn. Mục tiêu phát triển được xác lập theo 3 mốc.
Đến năm 2030, quy mô kinh tế của TP.HCM đạt khoảng 120 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng GRDP trên 10%; dân số 16 triệu người.
Quy hoạch TP.HCM đến 2050, tầm nhìn 100 năm gắn với các mục tiêu tăng trưởng kinh tế của Nghị quyết 09 về phát triển TP.HCM.
Đến năm 2035, kinh tế số trở thành mũi nhọn chiếm 60% GRDP và GRDP bình quân đầu người 25.000 USD.
Đến năm 2050, quy mô kinh tế dự kiến đạt 800 tỷ USD, dân số từ 22-25 triệu người. Ở giai đoạn này, GRDP bình quân đầu người được kỳ vọng đạt 75.000 USD và đạt đến 100.000 USD vào năm 2075.
Đô thị "15 phút" và thành phố đa tầng "30 phút"
Báo cáo tóm tắt quy hoạch, ông Sầm Minh Tuấn, Phó Giám đốc Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia - Bộ Xây dựng (VIUP), nhấn mạnh điểm cốt lõi của quy hoạch lần này là chuyển từ tư duy phát triển mở rộng cơ học từ lõi trung tâm sang mô hình siêu đô thị đa cực.
Không gian khu lõi trung tâm TP.HCM theo quy hoạch mới tập trung quản trị và di sản, định hướng tái thiết đô thị, tài chính, dịch vụ cao cấp, văn hóa, đối ngoại...
Mô hình này không mở rộng cơ học từ lõi trung tâm ra ngoại vi, mà phân vai chức năng, bố trí nguồn lực theo lợi thế từng khu vực, kết nối bằng hạ tầng chiến lược, giao thông công cộng, logistics, hạ tầng số, năng lượng và hành lang sinh thái.
TP.HCM sẽ vận hành theo mô hình "5-5-10", gồm 5 cực động lực, 5 trục chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Hệ thống này được liên kết bằng mạng lưới hạ tầng đô thị đa tầng gồm metro, TOD, không gian ngầm và trên cao đóng vai trò xương sống.
Theo ông Tuấn, mô hình này dựa trên hai nguyên tắc cốt lõi.
Thứ nhất là “đô thị 15 phút”, nơi người dân có thể tiếp cận các dịch vụ thiết yếu trong phạm vi đi bộ hoặc di chuyển ngắn. Thứ hai là “thành phố đa tầng 30 phút”, bảo đảm kết nối nhanh giữa các cực phát triển thông qua hệ thống giao thông hiện đại và hạ tầng số.
Cấu trúc tổng thể gồm 1 tâm lõi, 2 tâm động lực lớn, 1 không gian đặc thù và các kết nối vùng.
Tâm lõi là khu trung tâm TP.HCM cũ với Sài Gòn, Chợ Lớn, Bến Thành, Thủ Thiêm và hai bờ sông Sài Gòn. Đây là nơi tập trung tài chính, quản trị, dịch vụ toàn cầu, kinh tế tri thức, văn hóa sáng tạo và các hoạt động đối ngoại.
Sơ đồ mô hình siêu đô thị thế hệ mới TP.HCM. (Nguồn: VIUP)
Tâm Bình Dương giữ vai trò trung tâm công nghiệp, chế biến chế tạo, logistics công nghiệp và đô thị công nghiệp thông minh. Tâm Bà Rịa và Vũng Tàu giữ vai trò trung tâm công nghiệp năng lượng, kinh tế biển, cảng biển quốc tế, logistics toàn cầu và du lịch biển.
Côn Đảo giữ vai trò đặc khu sinh thái, di sản, du lịch nghỉ dưỡng, tâm linh và quốc phòng. Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp và các địa phương lân cận tạo không gian liên kết vùng trực tiếp.
Theo đơn vị tư vấn, cực động lực là nơi hội tụ nguồn lực và đầu kéo tăng trưởng. Trục chiến lược là không gian liên kết dòng hàng hóa, vốn, tri thức, du khách, dữ liệu, năng lượng, nước và sinh thái.
Vùng quản trị phát triển là không gian chức năng được kiểm soát theo điều kiện đất đai, hạ tầng, môi trường, bản sắc và yêu cầu phát triển riêng.
Mô hình siêu đô thị thế hệ mới với 5 cực động lực, 5 trục chiến lược tích hợp và 10 vùng quản trị phát triển giúp chuyển không gian TP.HCM từ mở rộng cơ học sang cấu trúc đa cực có tổ chức.
Trọng tâm của quy hoạch không đặt vào tăng diện tích đô thị bằng mọi giá, mà vào phân bổ lại nguồn lực, giảm áp lực lên lõi trung tâm, phát triển các trung tâm kinh tế chuyên biệt, tăng kết nối vùng, bảo vệ hệ sinh thái và nâng chất lượng sống.
5 cực động lực, 10 vùng quản trị phát triển
Cực lõi trung tâm quốc tế gồm Sài Gòn, Chợ Lớn, Thủ Thiêm và hai bờ sông Sài Gòn, tập trung tài chính, quản trị, dịch vụ toàn cầu, kinh tế tri thức, văn hóa sáng tạo và hình ảnh đối ngoại. Định hướng cực này là tái thiết đô thị, bảo tồn di sản, nâng cấp không gian công cộng ven sông, giảm áp lực giao thông cá nhân và tăng giá trị không gian, thay vì tăng tải dân số cơ học.
Cực đổi mới sáng tạo phía Đông gồm Thủ Đức, Dĩ An, Thuận An và kết nối Long Thành, chức năng chính là AI, bán dẫn, R&D, đại học, startup, công nghệ cao, kinh tế số, tài chính mới và sản xuất công nghệ cao.
Cực công nghiệp và logistics phía Bắc gồm Bình Dương, Thủ Dầu Một, Bến Cát, Bàu Bàng cùng các khu sản xuất, dịch vụ phụ trợ.
Cực cảng biển, thương mại tự do phía Nam và năng lượng gồm Cần Giờ, Cái Mép, Thị Vải, Phú Mỹ, Long Sơn và các đầu mối cảng biển, logistics liên quan.
Cực biển và du lịch gồm Vũng Tàu, Long Hải, Hồ Tràm và các dải du lịch biển phát triển nghỉ dưỡng, thể thao biển, chăm sóc sức khỏe, kinh tế đêm, năng lượng tái tạo ven biển...
5 trục chiến lược tích hợp tạo khung liên kết giữa các cực. Trong đó trục công nghiệp và logistics đa phương thức kết nối lớp sản xuất phía Bắc với lớp cảng biển và logistics Đông Nam thông qua Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc, đường thủy, ICD, trung tâm logistics, đường sắt hàng hóa và sân bay Long Thành.
Trục kinh tế Bắc Nam kết nối Mộc Bài, Củ Chi, Hóc Môn, lõi trung tâm, Thủ Đức, Dĩ An, Thuận An, Biên Hòa, Nhơn Trạch, Phú Mỹ, Cái Mép và vịnh Gành Rái.
Trục này dựa trên hệ sông Sài Gòn và Đồng Nai, kết hợp đường bộ, đường thủy, đường sắt đô thị, vành đai, cầu vượt sông và trung tâm dịch vụ ven sông, kết nối thương mại biên giới, sản xuất công nghiệp, dịch vụ đô thị, logistics, cảng biển...
Cần Giờ luôn là lá chắn bảo vệ môi trường sinh thái cho TP.HCM.
Trục kinh tế Đông Tây kết nối Đồng bằng sông Cửu Long, trung tâm Thành phố, hệ thống cảng biển và không gian biển Đông Nam Bộ; hình thành chuỗi cảng biển, du lịch và sinh thái từ Cần Giờ, Vũng Tàu, Long Hải, Hồ Tràm, Bình Châu đến Côn Đảo.
Trục hạ tầng sinh thái nền gồm sông Sài Gòn, Đồng Nai, Nhà Bè, Soài Rạp, Thị Vải, rừng Cần Giờ , hồ Dầu Tiếng, vùng trũng, vùng ngập nước, vùng nông nghiệp sinh thái, rừng và dải ven biển. Có vai trò điều tiết nước, giảm ngập, bảo vệ đa dạng sinh học, tạo không gian công cộng và kiểm soát giới hạn phát triển.
Bên cạnh đó, 10 vùng quản trị chiến lược sẽ cụ thể hóa cấu trúc không gian. Như vùng lõi đô thị, vùng đổi mới sáng tạo; vùng Tây và Tây Nam là cửa ngõ Đồng bằng sông Cửu Long; vùng đô thị công nghiệp và dịch vụ Bình Dương; vùng sinh thái và dự trữ phát triển ở Bắc - Tây Bắc Bình Dương và một phần Đông Nam Vũng Tàu.
Vùng phía Nam, Nhà Bè và Hiệp Phước là không gian đô thị, cảng, logistics, công nghiệp sạch và kết nối Cần Giờ. Vùng sinh thái biển Cần Giờ là lá chắn sinh thái và khu dự trữ sinh quyển, phát triển kinh tế biển xanh, du lịch sinh thái có kiểm soát và cảng trung chuyển trong giới hạn môi trường.
Vùng cảng biển, logistics, công nghiệp và năng lượng Cái Mép, Thị Vải tập trung cảng nước sâu, khu thương mại tự do, đường sắt kết nối cảng và công nghiệp năng lượng.
Vùng du lịch biển Vũng Tàu, Long Hải, Hồ Tràm và đặc khu Côn Đảo.
Côn Đảo là cực giữ vai trò đặc khu sinh thái, di sản, du lịch nghỉ dưỡng, tâm linh và quốc phòng.
Thách thức lớn nhất của TP.HCM hiện nay, theo đơn vị tư vấn, không nằm ở việc thiếu tiềm năng phát triển, mà nằm ở khả năng tổ chức lại không gian và các nguồn lực thành một cấu trúc thống nhất, đa cực và vận hành hiệu quả.
"TP.HCM cần lựa chọn không gian mũi nhọn để triển khai trước, gồm Trung tâm tài chính quốc tế, hành lang đổi mới sáng tạo phía Đông, khu thương mại tự do gắn với Cái Mép, Thị Vải và Cần Giờ, vùng công nghiệp công nghệ cao phía Bắc, trục hạ tầng đô thị đa tầng, hệ thống chống ngập và hạ tầng số", đại diện tư vấn kiến nghị.
Sơ đồ 5 cực động lực của TP.HCM theo quy hoạch. (Nguồn: VIUP)
Theo đề cương quy hoạch, phạm vi lập quy hoạch TP.HCM gồm toàn bộ ranh giới hành chính TP.HCM với diện tích khoảng 6.772,59 km²; với 168 phường, xã và đặc khu Côn Đảo; phần khai thác lấn biển.
Phía Đông giáp TP Đồng Nai và tỉnh Lâm Đồng. Phía Tây giáp tỉnh Tây Ninh và Đồng Tháp. Phía Bắc giáp tỉnh Tây Ninh và TP Đồng Nai. Phía Nam giáp tỉnh Đồng Tháp và Biển Đông.
Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ TP.HCM và các tỉnh Tây Ninh, Đồng Tháp, Lâm Đồng, TP Đồng Nai và các khu vực không gian biển liên quan.
Thời kỳ quy hoạch từ năm 2025 đến năm 2050, định hướng chiến lược dài hạn hướng tới tầm nhìn 100 năm.
TP.HCM xác định mốc thời gian cụ thể để hoàn thành quy hoạch tổng thể tối đa 10 tháng.
