Nhưng để “đánh thức” những lớp học nơi đại ngàn, hành trình ấy còn nhiều gian nan, đòi hỏi sự bền bỉ của cả hệ thống và những người thầy nhiệt huyết bám bản.
“Con chữ” chật vật giữ mình
Tại nhiều bản làng vùng sâu của Hà Tĩnh, việc duy trì con chữ vẫn là hành trình nhiều gian nan. Ở bản Phú Lâm (xã Hương Khê), những lớp học nhỏ đều đặn sáng đèn giữa núi rừng, bất chấp điều kiện cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn.
Con đường dẫn vào điểm trường Phú Lâm thuộc Trường Tiểu học Phú Gia (xã Hương Khê) ngoằn ngoèo, dốc cao, nhiều đoạn chỉ là lối mòn bám sườn núi. Mùa nắng đã khó đi, mùa mưa càng trở nên trơn trượt, có đoạn phải bám vào cây mới có thể vượt qua. Với nhiều người, đó là hành trình gian nan, nhưng với thầy giáo Nguyễn Đình Chung, đó là con đường quen thuộc suốt nhiều năm qua.
Sáu năm cắm bản tại điểm trường Phú Lâm, thầy Chung đã quen với nhịp sống nơi vùng sâu. Lớp học của thầy dạy là ghép lớp 4 và 5, nơi giáo viên phải đảm nhiệm nhiều trình độ khác nhau trong cùng một không gian chật hẹp. “Dạy lớp ghép phải chia nhỏ từng phút. Đang giảng cho lớp này lại quay sang lớp khác, cứ xoay như chong chóng”, thầy Chung chia sẻ.
Không chỉ áp lực về chuyên môn, những khó khăn về cơ sở vật chất luôn hiện hữu. Phòng học chật chội, thiết bị dạy học không đầy đủ. Mọi phương pháp giảng dạy đều phụ thuộc vào sự linh hoạt và tâm huyết của giáo viên. Nhưng thử thách lớn nhất không nằm ở lớp học, mà nằm trên chính con đường đến trường của học sinh.
Có em phải đi bộ hàng giờ, băng qua suối, vượt những con dốc dựng đứng. Mùa mưa, nước dâng cao, đường trơn trượt, việc đến lớp trở thành thử thách. Không ít em buộc phải nghỉ học khi thời tiết khắc nghiệt. Trong những gia đình còn nhiều khó khăn, câu chuyện cho con nghỉ học sớm để phụ giúp cha mẹ không phải điều hiếm gặp.
Ở một góc khác của vùng núi Hà Tĩnh, tại xã Vũ Quang, hành trình gieo chữ cũng không kém phần gian nan. Mỗi buổi sáng, cô giáo Bùi Thị Nhung vượt hơn 20km từ trung tâm xã để vào Trường Tiểu học Hương Quang. Con đường dài, nhiều đoạn hiểm trở, nhưng đều đặn ngày này qua ngày khác, cô vẫn bền bỉ đến lớp.
Những học trò nơi đây phần lớn có hoàn cảnh khó khăn. Cuộc sống thiếu thốn khiến việc học không được đặt lên hàng đầu. Nhiều em đến lớp với bộ quần áo đã sờn cũ, bữa ăn chưa đủ no, nhưng ánh mắt vẫn sáng lên khi được cầm sách vở.
Cô Nhung tâm sự: “Có hôm trời mưa lớn, đường đi rất nguy hiểm, nhưng nghĩ đến học trò đang chờ, mình lại cố gắng. Chỉ mong các em không bỏ học giữa chừng”.
Chị Nguyễn Thị Cương (thôn Hương Quang, xã Vũ Quang) chia sẻ: “Không có thầy cô, con em chúng tôi khó mà học được. Đường xa, điều kiện khó khăn, nếu không có người kiên trì bám bản thì các cháu khó có tương lai”.
Những lớp học nơi cuối dốc, cuối rừng ấy đang phản ánh một thực tế: Con chữ ở vùng khó còn “chật vật” để tồn tại. Giữa muôn vàn trở ngại, việc duy trì sĩ số, nâng cao chất lượng dạy và học vẫn là bài toán chưa có lời giải trọn vẹn.
Tại bản Phú Lâm (xã Phú Gia), thầy Nguyễn Đình Chung phụ trách 2 lớp ghép 4 và 5. Ảnh: T.H
Hành trình “đánh thức”
Ở những vùng đất gian khó, giáo viên chính là “cầu nối” đưa chính sách đến gần cuộc sống. Một nghị quyết dù ý nghĩa đến đâu cũng cần được hiện thực hóa bằng những bước chân cụ thể, sự bền bỉ của nhiều người đang ngày ngày bám bản.
Và thực tế, những chuyển động đầu tiên đã bắt đầu. Nghị quyết 71 về phát triển giáo dục được kỳ vọng tạo ra bước đột phá cho các vùng khó như: Hương Khê, Vũ Quang, Hương Liên… Không còn dừng lại ở định hướng, nghị quyết đang dần được cụ thể hóa bằng các dự án đầu tư quy mô lớn.
Tại Hà Tĩnh, 7 dự án trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở đang được triển khai tại các xã biên giới như: Sơn Kim 1, Sơn Kim 2, Sơn Hồng, Vũ Quang, Hương Xuân, Hương Bình, Hương Khê.
Các công trình được xây dựng đồng bộ với khu học tập, khu nội trú, nhà ăn và khu sinh hoạt. Đây không chỉ là sự đầu tư về hạ tầng, mà còn là giải pháp căn cơ nhằm tạo điều kiện học tập ổn định, lâu dài cho học sinh vùng xa.
Tại xã Hương Khê, dự án Trường Phổ thông nội trú liên cấp được triển khai trên diện tích hơn 5ha, quy mô 35 lớp học, đáp ứng nhu cầu học tập cho khoảng 1.200 học sinh, với tổng mức đầu tư khoảng 154 tỷ đồng. Đây được xem là một trong những công trình trọng điểm, góp phần thay đổi diện mạo giáo dục vùng biên.
Theo thầy Lê Ánh Dương – Hiệu trưởng Trường Tiểu học Phú Gia, nhiều năm qua, nhà trường gặp không ít khó khăn cả về cơ sở vật chất lẫn đội ngũ giáo viên. Nhiều điểm trường lẻ xuống cấp, thiếu phòng chức năng, thiết bị dạy học còn hạn chế. “Khoảng cách giữa yêu cầu đổi mới giáo dục và thực tế còn khá xa”, thầy Dương thẳng thắn nhìn nhận.
Tuy nhiên, với việc các dự án nội trú liên cấp đang được đẩy nhanh tiến độ, nhiều kỳ vọng mới đã được mở ra. “Khi trường nội trú hoàn thành, học sinh sẽ có điều kiện học tập tốt hơn, giáo viên cũng được bố trí hợp lý hơn. Những môn học còn thiếu như Tin học sẽ được bổ sung, nâng cao chất lượng dạy học”, thầy Dương cho biết.
Dẫu vậy, hành trình đưa nghị quyết vào cuộc sống còn không ít trăn trở. Khoảng cách địa lý vẫn là rào cản lớn. Việc vận động học sinh từ các bản làng xa xôi đến trường nội trú cần thời gian và sự đồng thuận của phụ huynh. Đặc biệt, với học sinh tiểu học, việc ở nội trú khi còn quá nhỏ cũng là điều khiến nhiều gia đình băn khoăn.
Trường Phổ thông nội trú liên cấp Hương Khê được xây dựng trên diện tích 5ha. Ảnh: T.H
Các nhà thầu đẩy nhanh tiến độ xây dựng Trường Phổ thông nội trú liên cấp ở Hà Tĩnh. Ảnh: H.T
Thầy Dương chia sẻ thêm: “Đường từ bản ra trung tâm đang được cải tạo nhưng chưa hoàn thiện. Việc đưa đón học sinh vẫn gặp khó khăn. Còn với các cháu nhỏ, việc sinh hoạt nội trú cũng cần có lộ trình phù hợp”.
Ở cấp chính quyền cơ sở, bà Phan Hồng Yến – Chủ tịch UBND xã Vũ Quang, đánh giá đây là bước ngoặt quan trọng. Theo bà, khi có hệ thống trường nội trú, học sinh sẽ không còn phải đi học xa, giảm nguy cơ bỏ học, đồng thời tạo nền tảng nâng cao chất lượng giáo dục.
Không chỉ dừng lại ở đầu tư cơ sở vật chất, Nghị quyết 71 còn góp phần thay đổi nhận thức của người dân. Ông Hoàng Trung – Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội xã Hương Xuân, cho biết: “Người dân đã quan tâm hơn đến việc học của con em. Đó là chuyển biến đáng ghi nhận”.
Tuy nhiên, để nghị quyết thực sự “đánh thức” giáo dục vùng khó vẫn cần thêm thời gian và nguồn lực. Đó là chính sách thu hút, giữ chân giáo viên có chất lượng về vùng sâu, xa; đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất, không chỉ ở trường chính mà cả các điểm trường lẻ; sự vào cuộc của hệ thống chính trị và đồng hành của cộng đồng.
Hành trình “đánh thức” giáo dục vùng khó Hà Tĩnh có thể còn dài, nhưng những chuyển động đã bắt đầu. Và từ những lớp học nhỏ giữa đại ngàn, có thể tin rằng: Khi chính sách thực sự chạm thực tế, tương lai sẽ dần mở ra.
Cô Bùi Thị Nhung (giáo viên Trường Tiểu học Hương Quang, xã Vũ Quang), chia sẻ: “Nghị quyết 71 đã mang lại sự quan tâm rõ rệt hơn đối với giáo dục vùng khó. Chúng tôi cảm nhận được sự thay đổi, có thêm động lực để tiếp tục gắn bó với nghề và với học trò”.
