Giữ trẻ ngoài giờ ở khu công nghiệp: Bài toán chưa có lời giải

Áp lực từ thực tiễn

Trong bối cảnh các khu công nghiệp phát triển nhanh, lực lượng lao động nhập cư, đặc biệt lao động nữ, ngày càng gia tăng, kéo theo nhu cầu gửi trẻ tăng cao. Tuy nhiên, thực tế cho thấy hệ thống dịch vụ chăm sóc trẻ, nhất là dịch vụ ngoài giờ chưa theo kịp nhịp sống và đặc thù làm việc theo ca của công nhân.

Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam hiện có hơn 4,8 triệu lao động nữ, chiếm 58% tổng số lao động đang làm việc tại các khu công nghiệp. Tổng số trẻ em là con công nhân đang làm việc tại các khu công nghiệp hơn 560.000 trẻ.

Sau khi sinh con, phần lớn lao động nữ gặp nhiều khó khăn như: 30% lao động giảm thu nhập hoặc mất việc do chăm sóc con cái; 43% lao động bị phân biệt đối xử vì có con nhỏ… Trong khi đó, hiện nay chỉ có 23% trường công lập nhận trẻ dưới 24 tháng tuổi, và 8% cơ sở giáo dục mầm non công lập hoạt động sau 16 giờ.

Bà Nguyễn Thị Yến Quyên - Chủ cơ sở Mầm non Chú Voi Con (phường Tân Đông Hiệp, TPHCM) cho biết, hiện đơn vị chăm sóc khoảng 60 trẻ, trong đó gần một nửa con công nhân trong khu công nghiệp. Đáng chú ý, nhu cầu gửi trẻ ngoài giờ đang gia tăng rõ rệt, nhất là vào những thời điểm tăng ca.

“Hiện nay, số trẻ ở lại sau 17 giờ 30 chiếm khoảng 15% tổng số trẻ. Có những ngày phụ huynh đón con rất chậm do tăng ca, nên chúng tôi buộc phải linh hoạt tổ chức thêm thời gian giữ trẻ”, bà Quyên chia sẻ.

Không chỉ dừng ở việc trông giữ, các cơ sở còn tổ chức những hoạt động phù hợp để trẻ không mệt mỏi hay căng thẳng khi ở lại muộn. Các hoạt động như đọc truyện, vẽ tranh, chơi đồ chơi sáng tạo hay nghe kể chuyện được duy trì nhằm giúp trẻ cảm thấy thoải mái trong thời gian chờ bố mẹ.

Tuy nhiên, phía sau sự linh hoạt ấy là hàng loạt khó khăn trong vận hành. Theo bà Quyên, chi phí duy trì dịch vụ ngoài giờ tăng đáng kể do phải chi thêm cho điện, nước, thực phẩm và phụ cấp cho giáo viên.

Trong khi đó, phần lớn phụ huynh là công nhân có thu nhập không cao, nên cơ sở không thể tăng học phí tương ứng. “Nếu giữ học phí thấp, nhà trường lại gặp khó khăn trong việc duy trì chất lượng giáo dục và chi trả lương cho giáo viên. Đây là bài toán cân đối rất khó”, bà Quyên lo lắng.

Không riêng cơ sở này, nhiều nhóm trẻ, trường mầm non tư thục tại khu vực có khu công nghiệp cũng gặp tình trạng tương tự. Bên cạnh áp lực chi phí là bài toán nhân sự, việc sắp xếp giáo viên làm việc ngoài giờ, đặc biệt buổi tối hoặc cuối tuần không hề dễ dàng khi chế độ đãi ngộ còn hạn chế.

Tại hội thảo “Hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục mầm non” diễn ra tại TPHCM mới đây, bà Helle Buchhave - Trưởng nhóm toàn cầu về giới của Ngân hàng Thế giới chia sẻ, có tới 75% bà mẹ chưa sử dụng dịch vụ trông giữ trẻ có đăng ký cho biết sẽ gửi con nếu có điều kiện phù hợp.

Tuy nhiên, hệ thống hiện nay chỉ đáp ứng được khoảng 25 - 30% nhu cầu, trong đó thiếu hụt lớn nhất thuộc về nhóm trẻ dưới 3 tuổi. Theo bà Helle Buchhave, một trong những rào cản lớn là thời gian hoạt động của các cơ sở mầm non chưa phù hợp với đặc thù làm việc theo ca của công nhân.

Tỷ lệ cơ sở công lập duy trì hoạt động sau 18 giờ hoặc vào cuối tuần còn hạn chế, trong khi đây là khung giờ có nhu cầu cao. Bên cạnh đó, chi phí dịch vụ, những lo ngại về chất lượng, cũng như các rào cản hành chính khiến nhiều gia đình, đặc biệt lao động nhập cư, khó tiếp cận các dịch vụ chăm sóc trẻ chính thức.

Trẻ tại Trường Mầm non Mặt Trời Nhỏ (phường Tân Tạo, TPHCM). Ảnh: INT

Từng bước lấp khoảng trống dịch vụ

Từ thực tiễn nhu cầu ngày càng lớn, ngành Giáo dục TPHCM đã và đang triển khai nhiều mô hình chăm sóc trẻ mầm non linh hoạt, phù hợp với đặc thù của khu đô thị và khu công nghiệp.

Tuy nhiên, bà Nguyễn Thị Ánh Tuyết - Chuyên viên Phòng Giáo dục mầm non, Sở GD&ĐT TPHCM nhìn nhận, các mô hình này hiện trong quá trình mở rộng, quy mô chưa lớn và cần thêm thời gian để phát huy hiệu quả. Một trong những mô hình được triển khai sớm là giữ trẻ ngoài giờ tại trường công lập.

Điển hình như Trường Mầm non 30 tháng 4 (phường Tân Tạo, TPHCM) thực hiện từ năm 2016 theo đề án của UBND TPHCM, tổ chức giữ trẻ thêm một giờ sau giờ học từ thứ hai đến thứ sáu, đồng thời nhận trẻ vào ngày thứ Bảy. Đây được xem là giải pháp bước đầu nhằm hỗ trợ phụ huynh có nhu cầu gửi con ngoài khung giờ hành chính.

Bên cạnh đó, mô hình nhóm trẻ tại khu lưu trú công nhân được triển khai với nhiều hình thức. Tại Trường Mầm non Thanh Bình (phường Tam Bình), cơ sở tận dụng tầng trệt của khu lưu trú trong khu công nghiệp Linh Trung II để tổ chức chăm sóc trẻ. Trong khi đó, tại Trường Mầm non Đồng Xanh (xã Hiệp Phước, TPHCM), mô hình tương tự được mở rộng với việc nhận chăm sóc trẻ từ 6 - 18 tháng tuổi - nhóm đối tượng có nhu cầu cao nhưng trước đây còn hạn chế về dịch vụ.

Theo bà Tuyết, việc chăm sóc trẻ từ 6 - 18 tháng đã được TPHCM triển khai từ năm 2013 và hiện nay không còn dừng ở thí điểm mà từng bước mở rộng. “Hầu như mỗi phường, xã có từ một đến hai cơ sở thực hiện nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ ở độ tuổi này”, bà cho biết.

Một hướng đi đáng chú ý khác là phát triển trường mầm non ngay trong khu công nghiệp, gắn với sự tham gia của doanh nghiệp. Tiêu biểu như Trường Mầm non Mặt Trời Nhỏ (phường Tân Tạo, TPHCM), do doanh nghiệp đầu tư và đặt ngay trong khu công nghiệp Tân Tạo, phục vụ con em công nhân. Tương tự, một số cơ sở tại khu vực Bình Dương cũ cũng triển khai mô hình chăm sóc trẻ cho con công nhân, trong đó có nơi hỗ trợ giảm học phí, gửi trẻ miễn phí.

Dù vậy, theo đánh giá, các mô hình này còn hạn chế về số lượng và chưa đáp ứng hết nhu cầu thực tế. Để mở rộng và nâng cao hiệu quả, TPHCM đã ban hành Kế hoạch số 1052 ngày 2/2/2026 về phát triển giáo dục mầm non tại khu đô thị, khu công nghiệp giai đoạn 2026 - 2035, định hướng đến năm 2045.

Bà Tuyết đánh giá, kế hoạch này đã xác định rõ các giai đoạn, mục tiêu và giải pháp cụ thể. Trong đó, yếu tố quan trọng hàng đầu là bảo đảm nguồn ngân sách để đầu tư cơ sở vật chất tại những khu vực còn thiếu trường lớp, đồng thời chi trả đầy đủ chế độ cho đội ngũ giáo viên. “Bên cạnh ngân sách nhà nước, thành phố cũng định hướng có các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế… nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư trường mầm non hoặc hỗ trợ chi phí học tập cho con em công nhân”, bà Tuyết cho biết.

Cùng đó, việc phát triển nguồn nhân lực được chú trọng thông qua đào tạo bài bản, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đặc biệt tại các khu vực khó khăn. Công tác rà soát, phân bổ nguồn lực được thực hiện để bảo đảm phù hợp với từng địa bàn, tránh tình trạng nơi thiếu, nơi thừa. Một trong những mục tiêu xuyên suốt là tăng cường sự kết nối giữa các khu vực đô thị và khu công nghiệp, qua đó bảo đảm mọi trẻ em có cơ hội đến trường trong môi trường an toàn, chất lượng và bình đẳng.