Erick Thohir và giới hạn của cuộc cách mạng bóng đá Indonesia

Erick Thohir trở thành Chủ tịch PSSI tháng 2/2023, khi bóng đá Indonesia đã có những bước phục hồi dưới thời HLV Shin Tae-yong.

Tháng 2/2023, Erick Thohir trở thành Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Indonesia (PSSI), mang theo kỳ vọng cải tổ nền bóng đá vừa trải qua thảm kịch Kanjuruhan khiến 135 người thiệt mạng. Kinh nghiệm sở hữu Inter Milan, quan hệ quốc tế và vị thế chính trị giúp ông có nhiều lợi thế mà những người tiền nhiệm không sở hữu.

Gần bốn năm sau, Indonesia đã tiến xa hơn trên bản đồ bóng đá châu Á, có thêm danh hiệu và nguồn lực tài chính. Tuy nhiên, thất bại tại vòng loại World Cup 2026, thành tích thiếu ổn định của các đội trẻ cùng những bất cập ở giải quốc nội cho thấy khoảng cách giữa tham vọng và năng lực thực tế.

Indonesia đã có gì trước thời Erick Thohir?

Trước tháng 2/2023, Indonesia chưa từng vô địch AFF Cup dù sáu lần vào chung kết. Trong bốn lần dự Asian Cup từ năm 1996 đến 2007, đội tuyển đều dừng bước ở vòng bảng. Hai HCV bóng đá nam SEA Games vào năm 1987 và 1991 cũng là những danh hiệu hiếm hoi.

Tuy nhiên, quá trình phục hồi đã bắt đầu trước khi Thohir xuất hiện. HLV Shin Tae-yong được bổ nhiệm cuối năm 2019, từng bước trẻ hóa đội tuyển và cải thiện khả năng cạnh tranh.

Dưới thời Shin, Indonesia vào chung kết AFF Cup 2020, giành HCĐ SEA Games 31 và vượt qua vòng loại Asian Cup 2023. Tháng 6/2022, đội bóng đánh bại Kuwait 2-1 rồi thắng Nepal 7-0, giành quyền dự giải vô địch châu Á lần đầu sau 16 năm.

Điều này cần được nhấn mạnh khi đánh giá thành tựu của Thohir. Tấm vé Asian Cup được giành từ tám tháng trước khi ông nhậm chức, trong khi nền tảng lực lượng đã được Shin xây dựng suốt ba năm.

Ngay cả HCV SEA Games 32 vào tháng 5/2023 cũng không hoàn toàn bắt nguồn từ chính sách của Thohir. Indonesia thắng Việt Nam 3-2 ở bán kết, rồi đánh bại Thái Lan 5-2 trong trận chung kết, chấm dứt 32 năm chờ đợi. Khi ấy, Thohir mới giữ chức Chủ tịch PSSI được ba tháng, còn đội hình vô địch dưới quyền Indra Sjafri được chuẩn bị từ trước.

Indonesia lần đầu vào vòng 16 đội Asian Cup và tiến sâu tại vòng loại World Cup 2026 trong nhiệm kỳ Erick Thohir.

Dù vậy, những bước tiến tiếp theo rất đáng ghi nhận. Indonesia lần đầu vượt qua vòng bảng Asian Cup 2023, diễn ra đầu năm 2024. Đội U23 tiếp tục gây tiếng vang khi đánh bại Hàn Quốc, lọt vào bán kết U23 châu Á 2024 và kết thúc giải ở vị trí thứ tư.

Ở vòng loại World Cup 2026, Indonesia tiến đến vòng đấu thứ tư, nằm trong nhóm sáu đội cuối cùng còn tranh vé của châu Á. Đội tuyển từng đánh bại Saudi Arabia 2-0, cầm hòa Australia và cải thiện đáng kể khả năng cạnh tranh với những đối thủ mạnh.

Thứ hạng FIFA phản ánh sự tiến bộ. Từ vị trí 151 cuối năm 2022, Indonesia vươn lên hạng 118 vào tháng 7/2026, tăng 33 bậc.

Đến tháng 10/2026, Indonesia giành chức vô địch FIFA ASEAN Cup lần đầu được tổ chức sau khi thắng Thái Lan trên chấm luân lưu. Đây là danh hiệu cấp đội tuyển quốc gia quan trọng dưới nhiệm kỳ Thohir, dù cần phân biệt với giải vô địch Đông Nam Á truyền thống.

Không chỉ thành tích, năng lực tài chính của PSSI cũng cải thiện. Theo báo cáo tháng 8/2026, liên đoàn ghi nhận doanh thu khoảng 722 tỷ rupiah trong kỳ tài chính 2025-2026, trong đó 63 tỷ rupiah đến từ ngân sách nhà nước. Nguồn còn lại được huy động qua tài trợ, bản quyền truyền hình, bán vé và sản phẩm thương mại.

Thohir cũng thúc đẩy xây dựng trung tâm huấn luyện quốc gia tại Nusantara, rộng 34,52 ha, với sự hỗ trợ 5,4 triệu USD từ FIFA và khoảng 10 triệu USD từ Chính phủ Indonesia cho giai đoạn đầu.

Quyết định thay Shin Tae-yong bằng Patrick Kluivert gây tranh cãi, trước khi Indonesia thất bại trong chiến dịch giành vé dự World Cup.

Những kết quả phản ánh khả năng huy động nguồn lực và mở rộng quan hệ quốc tế của người đứng đầu PSSI. Tuy nhiên, doanh thu tăng không đồng nghĩa liên đoàn đã tự chủ tài chính, cũng chưa đủ chứng minh chất lượng bóng đá trong nước được cải thiện tương ứng.

Khi tiền bạc không giải quyết được vấn đề

Thành công nổi bật nhất của Thohir là nâng trình độ đội tuyển trong thời gian ngắn thông qua chính sách bổ sung cầu thủ gốc Indonesia trưởng thành tại châu Âu.

Jay Idzes, Kevin Diks, Maarten Paes, Thom Haye hay Calvin Verdonk mang đến kinh nghiệm, nền tảng thể lực và tư duy chiến thuật từ các giải đấu phát triển hơn. Nhờ lực lượng này, Indonesia thu hẹp khoảng cách với những đối thủ vốn vượt trội về trình độ.

Tuy nhiên, việc bổ sung cầu thủ được đào tạo tại Hà Lan không chứng minh các học viện Indonesia đã tiến bộ tương ứng. PSSI có thể nâng chất lượng đội tuyển bằng nguồn nhân sự từ nước ngoài, nhưng khó sử dụng cách làm tương tự để thay thế toàn bộ hệ thống đào tạo trong nước.

Thất bại tại vòng loại World Cup 2026 còn bộc lộ những giới hạn trong công tác quản trị chuyên môn.

Tháng 1/2025, Thohir quyết định sa thải Shin Tae-yong khi Indonesia vẫn còn cơ hội giành vé trực tiếp dự World Cup. Người thay thế là Patrick Kluivert, cựu tiền đạo Barcelona và tuyển Hà Lan, nhưng chưa có thành tích huấn luyện tương xứng với danh tiếng thời cầu thủ.

Kluivert chỉ thắng ba trong tám trận. Indonesia thua Saudi Arabia và Iraq ở vòng loại thứ tư, chính thức lỡ hẹn với World Cup. Tháng 10/2025, PSSI chấm dứt hợp đồng với nhà cầm quân Hà Lan, chỉ chín tháng sau khi bổ nhiệm.

Quyết định thay Shin giữa chiến dịch vòng loại trở thành một trong những tranh cãi lớn nhất nhiệm kỳ Thohir. Indonesia mất một HLV đã xây dựng đội tuyển nhiều năm, nhưng người kế nhiệm không duy trì được đà tiến bộ.

Dù PSSI ghi nhận doanh thu 722 tỷ rupiah, tình trạng nợ lương vẫn tồn tại tại nhiều CLB Indonesia.

Vấn đề tương tự xuất hiện ở bóng đá trẻ. Sau vị trí thứ tư tại U23 châu Á 2024, Indonesia không thể vượt qua vòng loại giải năm 2026. Đội bóng hòa Lào 0-0, thắng Macau 5-0 rồi thua Hàn Quốc 0-1, kết thúc vòng loại với bốn điểm.

Tại SEA Games 33, U22 Indonesia tiếp tục bị loại từ vòng bảng, thành tích tệ nhất trong 16 năm. Chỉ hai năm sau chức vô địch SEA Games 2023, lứa cầu thủ kế tiếp đã không thể bảo vệ danh hiệu.

Ở cấp đội tuyển, Indonesia cũng dừng bước từ vòng bảng ASEAN Cup hai kỳ liên tiếp 2024 và 2026. Theo Detik, đội bóng lặp lại thành tích đáng thất vọng từng xuất hiện giai đoạn 2012-2014.

Chức vô địch FIFA ASEAN Cup tháng 10/2026 phần nào xoa dịu sức ép, nhưng không xóa được câu hỏi về sự ổn định giữa các thế hệ cầu thủ.

Bất cập còn thể hiện rõ ở giải quốc nội. Theo Hiệp hội Cầu thủ Chuyên nghiệp Indonesia (APPI), đến cuối tháng 8/2026, có 28 CLB từ hạng cao nhất đến Liga 4 tồn đọng nghĩa vụ tiền lương với 303 cầu thủ, tổng giá trị khoảng 14,8 tỷ rupiah.

Đại diện APPI, Muhammad Agus Riza Hufaida, chỉ ra nghịch lý khi bóng đá Indonesia đặt mục tiêu nâng tầm giải đấu, nhưng quyền lợi cơ bản của cầu thủ vẫn chưa được bảo đảm. Hiệp hội yêu cầu tăng cường giám sát và xử lý nghiêm những CLB vi phạm.

Con số này đặc biệt đáng chú ý khi đặt cạnh khoản doanh thu 722 tỷ rupiah của PSSI. Liên đoàn có thể kiếm được nhiều tiền hơn, nhưng không thể tự động khiến các CLB quản lý tài chính tốt hơn.

Nhìn lại gần bốn năm, Thohir có công đưa Indonesia tiến xa tại Asian Cup, vòng loại World Cup, cải thiện nguồn thu và giành một danh hiệu khu vực. Tuy nhiên, ông chưa giải quyết được những bất cập về quản trị CLB, đào tạo trẻ và sự ổn định trong chính sách chuyên môn.

Tiền bạc và quan hệ quốc tế giúp Indonesia rút ngắn khoảng cách ở cấp đội tuyển, nhưng không thể thay thế một hệ thống đào tạo đủ mạnh, giải vô địch chuyên nghiệp được quản lý chặt chẽ và chiến lược phát triển nhất quán.

Thành công lâu dài của Thohir vì thế không chỉ được đo bằng thứ hạng FIFA hay những danh hiệu. Thước đo quan trọng hơn nằm ở khả năng giúp bóng đá Indonesia tiếp tục tiến bộ mà không phải liên tục trông chờ vào cầu thủ được đào tạo ở châu Âu hay những thay đổi trên băng ghế huấn luyện.