Đối thoại trong thế giới bất định

Vững “tinh thần đối thoại” trong thế giới bất định. (Nguồn: Getty Images)

Với hơn 3.000 đại biểu đến từ trên 130 quốc gia và nền kinh tế, trong đó có hơn 60 nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ, Davos 2026 không chỉ là nơi các nhà lãnh đạo gặp gỡ, mà còn là tấm gương phản chiếu tâm trạng của kinh tế toàn cầu: Lo âu, phân mảnh nhưng chưa tuyệt vọng.

Kịch tính từ phút đầu

WEF Davos năm nay, theo truyền thông quốc tế, mang màu sắc bất đồng và căng thẳng hơn đồng thuận ngay từ phiên khai mạc, trong bối cảnh tăng trưởng toàn cầu mong manh, trật tự kinh tế dựa trên luật lệ suy yếu, cạnh tranh địa kinh tế gia tăng và AI phát triển vượt xa khả năng điều chỉnh chính sách.

Sự trở lại của Tổng thống Donald Trump cùng phái đoàn Mỹ lớn nhất từ trước tới nay nhanh chóng đưa hội nghị thành tâm điểm địa chính trị. Các tuyên bố cứng rắn về thuế quan, NATO, xung đột Nga - Ukraine và tham vọng kiểm soát Greenland làm dấy lên nghi vấn về vai trò của Davos như một không gian đối thoại và ươm mầm ý tưởng.

Phát biểu tại WEF, Tổng thống Trump tiếp tục nhấn mạnh lợi ích quốc gia và không loại trừ sử dụng sức mạnh để đạt mục tiêu chiến lược, cho thấy trật tự toàn cầu dựa trên luật lệ đang chịu sức ép trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng. Trong khi đó, Thủ tướng Canada Mark Carney nhận định trật tự thế giới mới đã hình thành, hệ thống quản trị toàn cầu do Mỹ dẫn dắt đang rạn nứt, buộc các quốc gia tầm trung phải thích ứng với thực tế mới.

Song, kịch tính tại Davos 2026 không chỉ đến từ địa chính trị. Trong phát biểu mở màn, CEO BlackRock Larry Fink cảnh báo mặt trái của làn sóng AI, khi sự bùng nổ công nghệ này đang làm giàu cho một nhóm nhỏ sở hữu mô hình, dữ liệu và hạ tầng cốt lõi, trong khi phần lớn người lao động có nguy cơ bị bỏ lại phía sau.

Thực tế củng cố cho lo ngại đó. Theo Chỉ số Bloomberg Billionaires (BBI), tài sản ròng của 50 người Mỹ giàu nhất tăng trung bình gần 10 tỷ USD trong năm 2025. Trong khi đó, dữ liệu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cho thấy 50% dân số ở “nửa sau” chỉ nắm khoảng 1% tài sản chứng khoán, còn 1% hộ gia đình giàu nhất sở hữu gần một nửa vốn chủ sở hữu của các tập đoàn. AI, trong bối cảnh thiếu khung điều tiết phù hợp, đang đẩy nhanh quá trình tập trung của cải và khoét sâu bất bình đẳng.

Những cảnh báo tương tự cũng được GS. Geoffrey Hinton, chủ nhân giải Nobel 2024 hay “bố già của AI” nhắc lại khi cho rằng làn sóng tự động hóa có thể thay thế lao động trí thức và văn phòng nhanh hơn dự báo, tạo ra cú sốc xã hội nếu các chính phủ không chuẩn bị. Davos 2026 vì thế cho thấy một nghịch lý: Công nghệ hứa hẹn nâng cao năng suất toàn cầu, nhưng đồng thời đặt nền kinh tế trước nguy cơ bất ổn sâu sắc hơn.

Đối thoại trong “kỷ nguyên cạnh tranh” mới

Bức tranh lớn của Davos 2026 được phác họa rõ nét trong Báo cáo Rủi ro toàn cầu 2026 do WEF công bố. Dựa trên khảo sát hơn 1.300 lãnh đạo chính phủ, doanh nghiệp và học giả, báo cáo cho thấy thế giới đang bước vào một giai đoạn bất ổn mang tính hệ thống. Gần một nửa số người được hỏi dự báo hai năm tới sẽ “hỗn loạn”, trong khi chỉ 1% tin rằng môi trường toàn cầu sẽ ổn định.

Rủi ro đứng đầu trong ngắn hạn lần đầu tiên không phải là khủng hoảng tài chính hay đại dịch, mà là đối đầu địa kinh tế. Việc “vũ khí hóa” các công cụ kinh tế - từ thuế quan, chuỗi cung ứng đến hạn chế công nghệ và dòng vốn - đang đẩy thương mại toàn cầu vào thế phòng thủ. Đây không còn là những cuộc chiến thương mại đơn lẻ, mà là biểu hiện của cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, với hệ quả lan tỏa đến tăng trưởng, đầu tư và ổn định tài chính.

Bên cạnh đó, rủi ro kinh tế vĩ mô cũng gia tăng nhanh chóng. Nợ công cao, lạm phát kéo dài và biến động tài chính khiến dư địa chính sách của nhiều quốc gia bị thu hẹp.

CEO John Doyle của Marsh, Tập đoàn môi giới bảo hiểm lớn nhất thế giới, mô tả thời điểm hiện nay không phải là một cuộc khủng hoảng đơn lẻ, mà là “kỷ nguyên đa khủng hoảng”, nơi các cú sốc địa chính trị, công nghệ và khí hậu chồng lấn lên nhau.

Đáng chú ý, rủi ro liên quan đến AI tăng nhanh nhất trong toàn bộ khảo sát của WEF. Chỉ trong một năm, nguy cơ từ những hệ quả bất lợi của AI đã vọt từ nhóm rủi ro thấp lên top đầu trong dài hạn.

WEF cảnh báo, tự động hóa quy mô lớn có thể làm gián đoạn thị trường lao động, gia tăng bất bình đẳng thu nhập và kích hoạt bất ổn xã hội, ngay cả khi năng suất lao động tăng.

Trong bối cảnh này, tinh thần đối thoại mà Davos theo đuổi trở nên mong manh nhưng cũng cấp thiết hơn bao giờ hết. Sự phân mảnh kinh tế toàn cầu đang làm suy yếu khả năng phối hợp chính sách, trong khi các thách thức mang tính xuyên biên giới, từ biến đổi khí hậu đến an ninh công nghệ, không thể giải quyết bằng hành động đơn phương.

Lực đẩy hợp tác

Thực tế, dù bao trùm bởi gam màu xám và sự lạnh giá của thị trấn tuyết trên dãy Alps, WEF 2026 không hoàn toàn thiếu những tín hiệu tích cực. WEF lần thứ 56, với tất cả kịch tính và mâu thuẫn của nó, cho thấy tinh thần đối thoại vẫn chưa bị dập tắt, dù đang bị thử thách hơn bao giờ.

Tân Chủ tịch, kiêm CEO WEF Borge Brende cho rằng, “đối thoại không phải là sự xa xỉ, mà là điều kiện tối thiểu để thế giới tránh trượt sâu hơn vào đối đầu”. Việc các nhà lãnh đạo các nước và tổ chức quốc tế, trong đó có châu Âu và Liên hợp quốc hiện diện mạnh mẽ tại Davos cho thấy vẫn tồn tại một lực đẩy ủng hộ hợp tác và trật tự dựa trên luật lệ.

Dù Davos không phải là nơi ban hành các quyết định chính sách cụ thể nhưng giới phân tích đánh giá đây là thước đo phản ánh kỳ vọng của thế giới năm 2026, trong bối cảnh trật tự kinh tế toàn cầu dựa trên luật lệ đang chịu sức ép chưa từng có.

Với giới đầu tư, Hội nghị Davos được xem là thước đo kỳ vọng cho trung và dài hạn. Các thảo luận về lãi suất, chuỗi cung ứng, an ninh công nghệ và AI sẽ định hình dòng vốn trong những năm tới. Nhiều nhà phân tích cho rằng, dù tăng trưởng toàn cầu khó bứt phá, nhưng cơ hội vẫn tồn tại ở các thị trường mới nổi và các lĩnh vực gắn với chuyển đổi công nghệ, nếu rủi ro địa chính trị không vượt ngưỡng kiểm soát.

Như Tổng thư ký LHQ António Guterres nhiều lần nhấn mạnh, trong bối cảnh luật lệ quốc tế bị thách thức từ nhiều phía, đối thoại trở thành tuyến phòng thủ cuối cùng để ngăn trật tự kinh tế và chính trị toàn cầu trượt vào vòng xoáy bất ổn kéo dài.

Vượt trên mọi bất đồng, việc Davos 2026 duy trì được một không gian đối thoại chính là đóng góp quan trọng nhất đối với ổn định và quản trị rủi ro toàn cầu trong năm 2026 và những năm tiếp theo.