Đối thoại di sản giữa lòng phố cổ

Hành trình 5 năm đánh thức di sản

Nằm trong chuỗi sự kiện “Tết Việt - Tết Phố” Xuân Bính Ngọ 2026, “Sắc màu truyền thống” trưng bày 52 tác phẩm của 29 tác giả, trong đó có các họa sĩ được đào tạo bài bản và 24 “họa sĩ nhí” là học sinh từ chính lớp học của những nghệ sĩ tham gia dự án.

Sự kết hợp ấy tạo nên một không gian thị giác đa thế hệ, nơi tinh thần truyền thống không chỉ được nhắc lại mà được tái diễn giải bằng những cảm xúc mới.

Theo giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, để có được trưng bày hôm nay là cả một hành trình kéo dài suốt 5 năm. Năm 2020, dự án “Từ truyền thống tới truyền thống” được khởi xướng tại đình Nam Hương (75 Hàng Trống), khi phần lớn nghệ sĩ còn là sinh viên mỹ thuật. Với sự háo hức của tuổi trẻ, họ bắt đầu những cuộc đối thoại đầu tiên với tranh Hàng Trống, tranh Hổ, tranh Tết - những dòng tranh dân gian từng gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần người Hà Nội.

Từ những thử nghiệm ban đầu ấy, dự án dần mở rộng thành chuỗi hoạt động “Chuyện Đình trong Phố”, đưa nghệ thuật đương đại vào các không gian đình thờ tổ nghề trong khu phố cổ. Đình Phả Trúc Lâm, đình Hà Vỹ, đình Tú Thị, đình Yên Thái, đình Trung Yên, đình Phúc Kiến, đình Kim Ngân, đình Vũ Thạch… lần lượt trở thành điểm đến của những cuộc “đánh thức” bằng nghệ thuật.

Mỗi ngôi đình mang một vẻ kiến trúc, một bề dày lịch sử riêng biệt và những câu chuyện về tổ nghề, buộc nghệ sĩ phải lắng nghe và tiết chế. Ở đó, tác phẩm không thể áp đặt mà phải đối thoại, không thể phô trương mà cần hòa nhập.

Không dừng lại trong phạm vi các đình cổ, dự án còn mở rộng tới những không gian di sản quy mô lớn như Hội quán Quảng Đông (22 Hàng Buồm) với dự án “Hồn nhiên như cô Tiên”, hay Văn Miếu - Quốc Tử Giám với chương trình “Đối thoại với dòng tranh Ukiyo-e”. Việc đặt tranh khắc gỗ Nhật Bản trong tương quan với mỹ thuật truyền thống Việt Nam cho thấy tinh thần bảo tồn không đồng nghĩa với khép kín, mà là đặt di sản trong dòng chảy giao thoa văn hóa.

Từ năm 2025, dự án bước sang một giai đoạn mới với tên gọi “Sắc màu truyền thống”, do họa sĩ Bùi Kim Hiền khởi xướng, cùng sự phối hợp của các họa sĩ Trần Thị Hội, Lương Thị Thanh Phương và Phạm Khắc Thắng. Nếu trước đó trọng tâm là cuộc đối thoại giữa nghệ sĩ trẻ và không gian di sản, thì nay dự án đặt thêm mục tiêu quan trọng là nuôi dưỡng thế hệ sáng tạo kế tiếp.

Sự xuất hiện của các “họa sĩ nhí” là một điểm nhấn đặc biệt. Các em không chỉ học về mỹ thuật truyền thống qua sách vở, mà trực tiếp thực hành với lụa, sơn mài, giấy dó và trưng bày tác phẩm của mình trong chính không gian di tích. Quá trình ấy tạo nên một vòng tuần hoàn tự nhiên, từ học tập đến sáng tác, đối thoại và chia sẻ góc nhìn.

Thông qua việc tiếp cận và thực hành trên các chất liệu truyền thống, dự án giúp các em nhỏ từng bước hình thành cảm thụ thẩm mỹ và ý thức gìn giữ di sản. Ở đó, di sản không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành trải nghiệm cụ thể, chạm được bằng tay, nhìn thấy bằng mắt và cảm nhận bằng cảm xúc.

Trưng bày mở cửa phục vụ công chúng đến ngày 28/2 tại đền Quan Đế.

Kích hoạt di sản bằng sáng tạo

Giám tuyển Nguyễn Thế Sơn cho rằng, việc lựa chọn đền Quan Đế làm điểm dừng chân cho triển lãm lần này mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Đền Quan Đế nằm trên phố Hàng Buồm - con phố từng là trung tâm giao thương nhộn nhịp của Thăng Long xưa, gắn với cộng đồng người Hoa và là minh chứng cho sự giao thoa văn hóa trong lịch sử đô thị Hà Nội.

Chính trong không gian ấy, “Sắc màu truyền thống” cất lên một tiếng nói trẻ trung nhưng không tách rời căn tính. Những chất liệu truyền thống như sơn mài, lụa, giấy dó khi đặt giữa kiến trúc cổ càng được tôn lên giá trị vật chất và tinh thần, tạo nên sự cộng hưởng tự nhiên giữa nghệ thuật và không gian.

Điều đáng ghi nhận là cách sắp đặt triển lãm tôn trọng cấu trúc kiến trúc và nhịp điệu không gian ngôi đền cũng như di sản phố cổ. Tác phẩm không chen lấn, không lấn át mà được bố trí như những điểm nhấn nhẹ nhàng, khiến người xem có cảm giác đang bước vào một dòng chảy thời gian liên tục, nơi quá khứ và hiện tại không đối lập mà song hành.

“Sắc màu truyền thống” vì thế không chỉ là một sự kiện mỹ thuật mùa xuân, mà còn phản ánh xu hướng xem di sản như một thực thể sống, có thể tiếp tục được kích hoạt bằng sáng tạo đương đại. Trong bối cảnh nghệ thuật ngày càng chịu ảnh hưởng của công nghệ và phương tiện hiện đại, việc quay trở lại với lụa, sơn mài, giấy dó không phải là sự hoài cổ, mà là một lựa chọn có ý thức nhằm tìm lại chiều sâu kỹ thuật và căn tính văn hóa.

Dưới sự giám tuyển của Nguyễn Thế Sơn, triển lãm được định hình như một mô hình kết nối bền vững giữa nghệ sĩ, không gian di sản, thế hệ trẻ và công chúng. Thành công của dự án không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm hay sự chú ý của công chúng, mà ở khả năng xây dựng một chu trình tiếp nối liên thế hệ.

Ở đó, những nghệ sĩ từng là sinh viên háo hức năm nào nay trở thành người dẫn dắt lớp trẻ. Đồng thời, những đứa trẻ hôm nay có thể là nghệ sĩ của tương lai, tiếp tục mang theo tình yêu với di sản.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi phố cổ ngày càng đông đúc và biến đổi, “Sắc màu truyền thống” xuất hiện như một khoảng lặng cần thiết. Không ồn ào, không phô diễn mà lựa chọn cách tồn tại bằng sự tinh tế, nhã nhặn.

Những gam màu trẻ trung hiện diện trong đền Quan Đế suốt những ngày Xuân Bính Ngọ không chỉ làm phong phú thêm đời sống văn hóa phố cổ, mà còn nhắc nhớ rằng di sản chỉ thực sự sống khi có người tiếp tục đối thoại với nó.