Đối sánh điểm thi tốt nghiệp THPT và học bạ: Cần 'thước đo' chung

Đánh giá quá trình

Trường THPT Bình Sơn (xã Bình Sơn, Quảng Ngãi) thực hiện nội bộ việc đối sánh giữa điểm trung bình môn và điểm thi tốt nghiệp từ nhiều năm nay. Theo ông Phạm Thạch Sinh - Hiệu trưởng nhà trường, độ chênh lệch giữa hai kết quả thường không lớn, dao động khoảng 0,1 đến 0,5 - 0,7 điểm. “Không có hiện tượng học sinh đạt học lực giỏi nhưng khi thi chỉ được 3 - 4 điểm”, ông Sinh cho biết.

Để bảo đảm tính thực chất, nhà trường chỉ đạo các tổ chuyên môn xây dựng đề kiểm tra định kỳ bám sát cấu trúc và mức độ đề thi tốt nghiệp các năm, đồng thời tăng cường kiểm tra chung theo khối lớp. Nhờ đó, điểm số phản ánh khá sát năng lực học sinh và phù hợp với yêu cầu của kỳ thi mang tính quốc gia.

Theo ông Sinh, sự ổn định này cũng được thể hiện qua việc Trường THPT Bình Sơn được Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh đưa vào danh sách các trường ưu tiên xét tuyển học bạ. Các trường đại học đã phân tích dữ liệu nhiều năm và nhận thấy điểm học bạ của nhà trường có độ tin cậy cao, tương ứng với chất lượng sinh viên sau khi nhập học.

Ông Nguyễn Quang Hưng - Hiệu trưởng Trường THPT Phan Châu Trinh (phường Hải Châu, TP Đà Nẵng), cho biết đối sánh giữa điểm thi tốt nghiệp và học bạ thực tế vẫn được các sở GD&ĐT thống kê hằng năm. Các số liệu này phản ánh khá rõ bức tranh chất lượng giáo dục tại từng cơ sở.

Theo ông Nguyễn Quang Hưng, không nên nhìn nhận đơn thuần rằng điểm lệch là do đề kiểm tra dễ. Thực tế, trong 4 môn thi tốt nghiệp THPT, học sinh thường sử dụng điểm của 3 môn để xét tuyển sinh đại học, còn 1 môn không thuộc tổ hợp xét tuyển nên mức độ đầu tư thấp hơn. Vì vậy, kết quả môn này có thể không cao như điểm trung bình quá trình, góp phần tạo ra độ chênh nhất định khi đối sánh.

“Việc đối sánh kết quả là một trong những yếu tố đánh giá độ tin cậy về kết quả học tập của học sinh. Nếu độ lệch quá cao, tính tin cậy của học bạ trong việc xét tốt nghiệp và xét tuyển đại học sẽ bị đặt dấu hỏi. Đối sánh là để mỗi trường tự nhìn lại và điều chỉnh kế hoạch dạy học và kiểm tra - đánh giá”, ông Nguyễn Quang Hưng chia sẻ.

Kết quả thi tốt nghiệp THPT thường thấp hơn điểm trung bình cuối năm học được dự liệu và mang tính tất yếu. Bày tỏ quan điểm, bà Trần Thị Kim Vân - Hiệu trưởng Trường THCS - THPT Nguyễn Khuyến (phường Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng), đồng thời cho rằng, đề kiểm tra tại trường phổ thông chủ yếu đánh giá quá trình và bám sát mức độ tiếp thu của học sinh, trong khi đề thi tốt nghiệp vừa phục vụ xét tốt nghiệp, vừa có tính phân hóa cao để các trường đại học sử dụng làm căn cứ tuyển sinh.

Vì mục tiêu đánh giá khác nhau nên điểm học bạ cao hơn điểm thi là điều hiển nhiên. Thực tế, rất hiếm trường hợp học sinh có điểm thi cao đột biến so với điểm trung bình năm, trừ một số em đạt điểm 10 tuyệt đối khi học bạ vốn đã ở mức trên 9,0.

Học sinh các trường THPT thuộc địa bàn xã Bình Sơn (Quảng Ngãi) với sân chơi Robot xanh - môi trường xanh. Ảnh: NTCC

Bài toán đồng bộ trong đánh giá

Năm 2023, Bộ GD&ĐT tổng hợp và so sánh tổng điểm thi 3 môn ở 5 khối xét tuyển đại học truyền thống, gồm A00, A01, C00 và D00. Cụ thể, có 60% thí sinh đỗ đại học bằng phương thức xét tuyển sử dụng kết quả học bạ có tổng điểm thi tốt nghiệp theo tổ hợp ba môn khoảng 20 điểm. Trong khi đó, 60% thí sinh trúng tuyển bằng điểm thi đạt hơn 23 điểm. Điểm chênh lệch giữa 2 nhóm thí sinh này là 3 điểm. Nếu xét kết quả học bạ, 60% số thí sinh đỗ bằng điểm thi có điểm học bạ là 25, cao hơn nhóm đỗ đại học bằng học bạ 1 điểm.

Thế nhưng, theo khảo sát của một số cơ sở giáo dục đại học như Trường Đại học Công Thương TP Hồ Chí Minh, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội... cho thấy, kết quả học tập của hai nhóm sinh viên này không có sự khác biệt rõ rệt. Thậm chí, theo thống kê từ hơn 10.000 sinh viên trúng tuyển trong 3 năm, từ 2001 - 2023 của Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, nhóm sử dụng kết quả học bạ để xét tuyển có điểm trung bình học tập cao hơn từ 0,11 – 0,25 so với nhóm đỗ bằng điểm thi tốt nghiệp.

Theo bà Trần Thị Kim Vân, kết quả đối sánh có ý nghĩa nhất định trong việc điều chỉnh chất lượng dạy học. Với nhà trường, đây là kênh thông tin để rà soát lại công tác giảng dạy và tổ chức ôn tập. Nếu khoảng cách giữa điểm học bạ và điểm thi “quá lớn”, đó là tín hiệu buộc nhà trường phải xem xét lại phương pháp đánh giá nhằm bảo đảm kết quả thực chất hơn.

Ở góc độ tuyển sinh, dữ liệu đối sánh cũng giúp các trường đại học cân nhắc lựa chọn phương thức phù hợp. Thông qua mức độ tương thích giữa học bạ và điểm thi, các cơ sở đào tạo sẽ quyết định nên ưu tiên xét tuyển học bạ hay dựa nhiều hơn vào kết quả thi tốt nghiệp để bảo đảm chất lượng đầu vào.

Hiệu trưởng Trường THCS - THPT Nguyễn Khuyến đồng thời nhấn mạnh yếu tố khách quan từ độ khó của đề thi theo từng năm. Có những môn học từng xuất hiện tình trạng điểm thi tốt nghiệp THPT thấp trên diện rộng, làm gia tăng độ chênh so với học bạ. Đây là yếu tố nằm ngoài sự điều chỉnh của nhà trường nhưng tác động trực tiếp đến kết quả đối sánh.