Cầm trên tay một viên kim cương, người ta có thể thấy nó lấp lánh. Nhưng để biết chính xác viên đá nặng bao nhiêu, màu gì, tinh khiết đến đâu, được cắt ra sao, hay thậm chí đó có phải kim cương tự nhiên hay không, viên đá cần được phân tích bằng các phương pháp và thiết bị chuyên môn. Một tờ chứng thư vì vậy không chỉ là giấy xác nhận, mà là kết quả của cả quy trình nhận diện, kiểm tra và phân tích do các chuyên gia giám định thực hiện.
Thay vì nhìn chứng thư như một danh sách thông số, có thể đọc nó như chuỗi câu hỏi mà giám định viên lần lượt trả lời.
Câu hỏi thứ nhất: Viên đá này thực sự là gì?
Trước khi nói đến vẻ đẹp, giám định viên phải xác định bản chất vật liệu: kim cương tự nhiên, kim cương được tạo trong phòng thí nghiệm hay vật liệu mô phỏng. Khi kim cương phòng thí nghiệm ngày càng hiện diện trên thị trường, bước nhận diện này trở thành một nội dung quan trọng của hoạt động giám định.
International Gemological Institute (IGI) đặt bước này vào vị trí trọng tâm trong quy trình kiểm định kim cương. IGI bắt đầu phân loại kim cương được tạo trong phòng thí nghiệm từ năm 2005. Với loại đá này, báo cáo của IGI có thể thể hiện cả phương pháp tạo ra viên đá khi được xác định.
Các tổ chức khác cũng phát triển năng lực riêng ở mảng này. Gemological Institute of America (GIA) cung cấp dịch vụ kiểm định kim cương phòng thí nghiệm, sử dụng các phương pháp phân tích để phân biệt với kim cương tự nhiên. Asian Institute of Gemological Sciences (AIGS) cung cấp dịch vụ kiểm tra kim cương tấm (melee), bao gồm phát hiện kim cương tổng hợp CVD. HRD Antwerp duy trì các nghiên cứu về kim cương phòng thí nghiệm, bởi khi công nghệ sản xuất thay đổi, việc hiểu những đặc điểm mới của vật liệu là cơ sở để phát triển phương pháp nhận diện phù hợp.
Câu hỏi thứ hai: Chất lượng viên đá được mô tả bằng ngôn ngữ nào?
Khi đã xác định được bản chất, viên đá được đánh giá theo bốn yếu tố: carat (trọng lượng), color (màu sắc), clarity (độ tinh khiết) và cut (giác cắt), thường gọi là 4Cs. Đây là "ngôn ngữ chung" phổ biến để mô tả kim cương hiện nay, và GIA có vai trò quan trọng trong việc hình thành hệ thống này.
Năm 1953, hệ thống Phân loại Kim cương Quốc tế (International Diamond Grading System) của GIA được đưa vào sử dụng. Từ đó, các tiêu chí và thang đo của tổ chức này trở thành một phần quan trọng trong cách ngành trang sức quốc tế đánh giá kim cương. Báo cáo của GIA có thể ghi nhận trọng lượng, màu sắc, độ tinh khiết, giác cắt, kích thước và các dấu hiệu đặc trưng; với kim cương tự nhiên, báo cáo có thể bao gồm đánh giá 4Cs và sơ đồ đặc điểm độ tinh khiết.
IGI áp dụng 4Cs cho cả kim cương tự nhiên lẫn kim cương phòng thí nghiệm, dựa trên đặc điểm vật lý và hóa học của vật liệu, với việc đánh giá được thực hiện trong môi trường kiểm soát. AIGS cũng thực hiện phân cấp kim cương theo tiêu chuẩn.
Câu hỏi thứ ba: Viên đá có được xử lý và đến từ đâu?
Một viên đá có thể đã trải qua các phương pháp xử lý để thay đổi vẻ ngoài. Báo cáo của IGI có thể ghi nhận các dấu hiệu xử lý được phát hiện trong quá trình kiểm tra. HRD Antwerp tập trung một phần nghiên cứu vào các phương pháp xử lý màu.
Với đá quý nói chung, câu hỏi còn mở rộng sang nguồn gốc địa lý. Đây là thế mạnh của AIGS: phòng giám định của tổ chức này cung cấp báo cáo xác định danh tính, tình trạng tự nhiên, phương pháp xử lý và phân tích nguồn gốc địa lý. Sau gần 50 năm, phạm vi chuyên môn của AIGS đã mở rộng từ kim cương sang nhiều nhóm đá màu, với thế mạnh kiểm định ruby, sapphire, emerald, spinel, jadeite và nhiều loại đá quý hiếm khác.
Câu hỏi thứ tư: Ai đứng sau câu trả lời?
Độ tin cậy của một chứng thư gắn liền với tổ chức phát hành, và mỗi tổ chức mang dấu ấn của nơi mình ra đời.
Từ Mỹ, với sứ mệnh chuyên nghiệp hóa ngành trang sức. GIA được Robert M. Shipley thành lập năm 1931, với mục tiêu chuyên nghiệp hóa ngành trang sức thông qua giáo dục, nghiên cứu và giám định. Ngoài giám định, GIA còn hoạt động trong nghiên cứu, đào tạo và phát triển thiết bị, tạo nền tảng kiến thức và kỹ thuật cho việc phân tích kim cương và đá quý.
Từ Antwerp, trung tâm kim cương của châu Âu. Antwerp từ lâu là một trong những trung tâm giao dịch và chế tác kim cương quan trọng của thế giới, nơi nhu cầu mô tả chính xác đặc điểm viên đá gắn liền với chuỗi giao dịch quốc tế. Hai tên tuổi ra đời tại đây. IGI được Marcel Lorie thành lập năm 1975, từ một tổ chức tập trung vào đá quý đã phát triển hệ thống phòng giám định và cơ sở đào tạo tại nhiều thị trường, kiểm định kim cương, đá quý và trang sức. HRD Antwerp bắt nguồn từ Hoge Raad voor Diamant (Hội đồng Kim cương cấp cao), thành lập năm 1973 theo sáng kiến của Chính phủ Bỉ và đại diện ngành kim cương; phòng giám định của HRD ra đời năm 1976, và sau quá trình tái cấu trúc năm 2007, tổ chức tiếp tục cung cấp dịch vụ chứng nhận kim cương và trang sức.
Từ Bangkok, trung tâm giao thương đá quý của châu Á. AIGS thành lập năm 1978 tại Bangkok (Thái Lan) và là một trong những tổ chức đào tạo và giám định đá quý quốc tế lâu đời nhất châu Á. AIGS nổi tiếng về đào tạo chuyên gia ngọc học, nghiên cứu chuyên sâu và dịch vụ kiểm định, chứng nhận đá quý, kim cương theo tiêu chuẩn quốc tế. Nhờ kết hợp nền tảng học thuật, kinh nghiệm thực tiễn và công nghệ hiện đại, AIGS được nhiều doanh nghiệp và chuyên gia trong ngành tin tưởng. Việc tích hợp đào tạo, giám định và nghiên cứu (đặc biệt về đá màu và đá hiếm) trong cùng một hệ thống giúp AIGS duy trì tính độc lập chuyên môn và chuẩn mực kỹ thuật.
Đằng sau những con số ngắn gọn trên một tờ chứng thư là cả quy trình
GIA, IGI, AIGS và HRD Antwerp có lịch sử, phạm vi chuyên môn và hệ thống dịch vụ khác nhau. Điểm chung là các tổ chức đều sử dụng phương pháp phân tích, thiết bị chuyên môn và hệ thống tiêu chuẩn để nhận diện, đánh giá và mô tả đặc điểm của viên đá.
Cũng cần hiểu đúng vai trò của chứng thư. Chứng thư không đưa ra giá bán cho viên đá. Giá trị cốt lõi của nó là một bản ghi nhận có hệ thống về những đặc điểm được xác định tại thời điểm kiểm tra, làm cơ sở để các bên tham chiếu và đối chiếu trong giao dịch.
Vì vậy, phía sau những con số ngắn gọn trên một tờ chứng thư là cả quy trình từ nhận diện vật liệu, phân tích đặc điểm đến đối chiếu với tiêu chuẩn giám định. Đó cũng là lý do tên tuổi và năng lực chuyên môn của tổ chức đứng sau chứng thư trở thành một phần quan trọng trong hệ sinh thái kiểm định kim cương quốc tế.
