Đọc 'Cú ngoặt bóng của tôi' để hiểu tinh thần bóng đá tổng lực

Cruyff là hiện thân của bóng đá tổng lực

Đọc "Cú ngoặt bóng của tôi" (My Turn: The Autobiography) không chỉ để ta nhìn lại cuộc đời một huyền thoại, mà còn để lần theo nguồn gốc của thứ bóng đá tổng lực vẫn hiện diện trên sân cỏ hôm nay.

Khi một cầu thủ không còn bị đóng khung trong một vị trí

Nếu chỉ nhìn bóng đá qua những trận đấu hiện đại, người ta dễ nghĩ những khái niệm như pressing, kiểm soát bóng, di chuyển không bóng, hậu vệ chơi chân hay tiền vệ chiếm lĩnh không gian là sản phẩm của thế kỷ 21. Nhưng Johan Cruyff đã góp phần đặt nền móng cho tư duy ấy từ nhiều thập niên trước.

Trong "Cú ngoặt bóng của tôi", câu chuyện về Cruyff cũng là câu chuyện về sự hình thành một cách nhìn khác đối với bóng đá. Ông trưởng thành ở Ajax Amsterdam trong thời kỳ Rinus Michels xây dựng thứ bóng đá sau này được biết đến rộng rãi với tên gọi “Total Football” hay ở Việt Nam gọi là "bóng đá tổng lực".

Điểm cốt lõi của nó không đơn giản là việc cả đội cùng tấn công hay tất cả cầu thủ đều phải biết chơi nhiều vị trí. Quan trọng hơn, đó là quan niệm rằng vị trí chỉ là điểm xuất phát, còn không gian và chuyển động mới quyết định cách một đội bóng vận hành.

Khi một cầu thủ rời vị trí, một người khác phải lập tức lấp vào khoảng trống. Khi mất bóng, cả đội cùng phản ứng. Khi có bóng, các cầu thủ liên tục tạo ra những tam giác chuyền bóng và những khoảng trống mới. Vì vậy, một cầu thủ dù không chạm bóng vẫn có thể tham gia trực tiếp vào việc quyết định tình huống.

Cruyff là hiện thân đặc biệt của tư duy ấy. Ông không hẳn là một cây săn bàn thuần túy. Cruyff có thể lùi sâu nhận bóng, kéo hậu vệ ra khỏi vị trí, di chuyển sang cánh, kiến tạo hoặc tự mình kết thúc tình huống. Điều khiến ông đặc biệt không chỉ nằm ở kỹ thuật mà còn ở khả năng nhìn thấy điều sẽ xảy ra trước khi nó xảy ra. Đó là lý do hình ảnh Cruyff vẫn còn nguyên sức sống khi bóng đá đã thay đổi rất nhiều.

Tự truyện của Cruyff đã được xuất bản tại Việt Nam

Từ Cruyff đến Guardiola, một dòng chảy chưa kết thúc

Giá trị lớn của Cú ngoặt bóng của tôi nằm ở chỗ cuốn sách cho phép độc giả nhìn bóng đá hiện đại theo chiều ngược lại. Thay vì bắt đầu từ Pep Guardiola rồi tìm hiểu tiki-taka, positional play hay pressing, người đọc có thể bắt đầu từ Cruyff để nhìn thấy những ý tưởng ấy được hình thành như thế nào.

Guardiola từng là học trò của Cruyff tại Barcelona. Khi trở thành HLV, ông tiếp tục phát triển những nguyên tắc mà Cruyff đã đặt nền móng như kiểm soát bóng để kiểm soát trận đấu, tạo ưu thế về vị trí, sử dụng không gian một cách có chủ đích và xem mỗi cầu thủ như một phần của hệ thống thay vì một cá nhân độc lập. Từ đó, những gì Cruyff theo đuổi tiếp tục ảnh hưởng đến nhiều thế hệ bóng đá sau này.

Đáng nói hơn, di sản ấy không chỉ nằm trong chiến thuật. Cruyff thay đổi cả cách người ta đánh giá một cầu thủ. Một cầu thủ giỏi không nhất thiết phải là người có nhiều pha xử lý nổi bật nhất. Anh ta có thể là người khiến đồng đội có thêm thời gian, tạo ra khoảng trống hoặc giúp cả hệ thống vận hành hiệu quả hơn. Đó cũng là lý do đọc Cruyff giúp người hâm mộ nhìn bóng đá sâu hơn những con số về bàn thắng, kiến tạo hay danh hiệu.

Khi đã hiểu tinh thần bóng đá tổng lực, người xem bắt đầu chú ý đến những thứ trước đây thường bị bỏ qua: một tiền đạo kéo hậu vệ đi khỏi vị trí, một tiền vệ đứng giữa hai tuyến, một hậu vệ dâng lên để tạo thêm phương án chuyền bóng hay một cầu thủ chạy không bóng để mở khoảng trống cho đồng đội.

Bóng đá từ đó không còn đơn thuần là cuộc chơi của người đang giữ bóng. Nó trở thành cuộc chơi của 11 người cùng tạo ra và khai thác không gian. Đó chính là điều khiến "Cú ngoặt bóng của tôi" vượt khỏi khuôn khổ một cuốn tự truyện thể thao. Cruyff kể về cuộc đời mình, nhưng qua câu chuyện ấy, độc giả có thể nhìn thấy một phần lịch sử tư tưởng bóng đá.

Và nếu muốn hiểu vì sao bóng đá ngày nay đề cao pressing, kiểm soát, vị trí, không gian và sự linh hoạt đến vậy, có lẽ cần quay lại với Cruyff. Bởi tinh thần bóng đá tổng lực không nằm lại ở Amsterdam của những năm 1970. Nó vẫn đang hiện diện trên những sân bóng mà chúng ta xem mỗi cuối tuần.