Định hình hệ giá trị văn hoá kinh doanh Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới

Chiều 21/3, tại Hà Nội, Diễn đàn quốc gia thường niên “Văn hóa với doanh nghiệp” năm 2026 đã được tổ chức với chủ đề “Văn hóa kinh doanh Việt Nam - Hệ giá trị mới từ tư duy đột phá của Nghị quyết Đại hội Đảng XIV”.

Tham dự Diễn đàn có Phó Thủ tướng Mai Văn Chính, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam Hồ Anh Tuấn. Diễn đàn còn có sự tham dự của đại diện các ban, bộ, ngành; các cơ quan quản lý; nhiều chuyên gia văn hoá; doanh nghiệp trên cả nước; đại diện các cơ quan báo chí.

Văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển

Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Mai Văn Chính một lần nữa khẳng định: văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển. Điều đáng suy ngẫm là cách nhìn nhận văn hóa như một loại “tài sản”, không phải tài sản hữu hình, mà là giá trị tích lũy lâu dài, khó sao chép và có khả năng tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững nhất.

Một nền kinh tế mạnh không chỉ được đo bằng quy mô GDP, năng lực công nghệ, thị phần hay mức độ hội nhập, mà còn được đánh giá bằng văn hóa kinh doanh; trách nhiệm xã hội; tính minh bạch; tinh thần sáng tạo và khát vọng cống hiến của doanh nghiệp.

“Trong nền kinh tế hiện đại dựa trên tri thức, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và toàn cầu hóa, văn hoá được thấm sâu, thể hiện trong cách doanh nghiệp quản trị, cách doanh nhân ứng xử, cách chúng ta cạnh tranh, hợp tác và phụng sự xã hội và trở thành nguồn lực nội sinh, là sức mạnh mềm của nền kinh tế quốc gia trong kỷ nguyên mới”, Phó thủ tướng Mai Văn Chính khẳng định.

Từ thực tiễn các quốc gia trên thế giới và ở nước ta: Văn hoá kinh doanh chính là tài sản quý giá, bền vững nhất của doanh nghiệp; là nền tảng tạo lập thương hiệu doanh nghiệp. Công nghệ có thể thay đổi; thị trường có thể biến động; sản phẩm có thể lạc hậu, nhưng văn hoá và uy tín thương hiệu luôn là giá trị bền vững để doanh nghiệp tồn tại, phát triển lâu dài và định vị vị trí.

Phó thủ tướng Mai Văn Chính phát biểu tại Diễn đàn. (Ảnh: Vân Chi)

Sau 40 năm Đổi mới, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã có bước chuyển mình ngoạn mục, phát triển không ngừng về quy mô, gặt hái những thành tựu quan trọng với văn hóa và triết lý kinh doanh riêng, đồng thời xác lập những bước tiến quan trọng về chất lượng, uy tín thương hiệu và khả năng đóng góp cho đất nước:

Hiện nay, cả nước có trên 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động; khoảng 5,2 triệu hộ kinh doanh. Khu vực doanh nghiệp tư nhân đóng góp khoảng 60 - 65% GDP; tạo việc làm cho hơn 30 triệu lao động. Kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 đạt trên 920 tỷ USD; đưa Việt Nam trở thành một trong 20 nền kinh tế thương mại lớn nhất thế giới.

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã vươn ra thị trường quốc tế trong các lĩnh vực: công nghệ; điện tử; nông nghiệp công nghệ cao; logistics; dịch vụ số và thương mại điện tử. Việt Nam đã hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo với hơn 4 nghìn startup, trong đó nhiều doanh nghiệp đã thu hút đầu tư quốc tế.

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, việc xây dựng văn hoá kinh doanh càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh đã có Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ 14 và Bộ Chính trị đã ban hành các nghị quyết chiến lược mang tính đột phá, trong đó có Nghị quyết về tiếp tục hoàn thiện thể chế, hội nhập quốc tế, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước và đặc biệt Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam đặt ra yêu cầu xây dựng đội ngũ doanh nhân với chuẩn mực đạo đức và văn hoá kinh doanh mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hoá kinh doanh của nhân loại.

Đảng, Nhà nước ta luôn xác định người dân, doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể, mục tiêu, động lực phát triển đất nước; mọi chủ trương, chính sách phải xuất phát từ cuộc sống, từ nguyện vọng và lợi ích chính đáng của nhân dân, lấy hạnh phúc, ấm no của nhân dân làm mục tiêu phấn đấu; không ngừng hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại, khơi thông nguồn lực; cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn...

Hiện nay Việt Nam đã tham gia 17 hiệp định thương mại tự do, với hơn 60 nền kinh tế trên thế giới, trong đó có nhiều hiệp định thế hệ mới với tiêu chuẩn rất cao. Những hiệp định này mở ra thị trường rộng lớn cho doanh nghiệp Việt Nam, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều yêu cầu ngày càng khắt khe về: tính minh bạch, trách nhiệm xã hội, bảo vệ môi trường, quản trị doanh nghiệp.

Xu hướng kinh doanh toàn cầu hiện nay cho thấy: người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến văn hóa kinh doanh, các nhà đầu tư chú trọng trách nhiệm môi trường-xã hội-quản trị, các chuỗi cung ứng toàn cầu yêu cầu minh bạch và bền vững. Do đó, văn hoá kinh doanh không chỉ là chuẩn mực đạo đức, mà còn là điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu sâu rộng, cộng đồng doanh nghiệp và đội ngũ doanh nhân Việt Nam cần “Nhìn xa, trông rộng; Nghĩ sâu, làm lớn” để phát triển mạnh mẽ và bền vững hơn. Theo đó, doanh nghiệp muốn đi xa phải đi cùng văn hoá; muốn làm lớn phải coi trọng văn hóa; muốn xây dựng thương hiệu mạnh phải xây dựng bằng những giá trị bền vững dựa trên nền tảng đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội.

Văn kiện Đại hội lần thứ 14 của Đảng nhấn mạnh: phát triển kinh tế nhanh và bền vững, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, phát huy mạnh mẽ mọi nguồn lực của đất nước. Trong đó: kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế và các thành phần kinh tế cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh. Điều đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với văn hoá kinh doanh và đạo đức doanh nhân.

Đất nước ta đang hướng tới 2 mục tiêu chiến lược 100 năm, để hiện thực hoá khát vọng đó, chúng ta cần thêm nhiều doanh nghiệp mới ra đời và cùng xây dựng một cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh hơn, bản lĩnh hơn, sáng tạo hơn, trách nhiệm hơn và mang đậm bản sắc văn hoá Việt Nam hơn.

“Tại Diễn đàn hôm nay, chúng ta cùng chứng kiến lễ công bố Bộ giá trị Văn hoá kinh doanh Việt Nam do Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp xây dựng trên cơ sở kế thừa truyền thống văn hoá dân tộc; tiếp thu tinh hoa quản trị hiện đại của thế giới; tham vấn rộng rãi các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp”, Phó Thủ tướng phát biểu.

Văn hóa kinh doanh là năng lực cạnh tranh cốt lõi

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy, Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam đã xác lập tư duy đột phá khi xác định: “Phát triển văn hóa, con người là nền tảng nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”. Quan điểm này không chỉ đặt văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội mà còn nhấn mạnh vai trò điều tiết của văn hóa đối với mọi hoạt động phát triển, trong đó có hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy cho rằng, sự thành bại của doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào công nghệ hay nguồn vốn mà sâu xa hơn là ở tính chính trực, sự minh bạch, bản sắc văn hóa mà doanh nghiệp đó xây dựng và lan tỏa. Việc xây dựng đội ngũ doanh nhân Việt Nam có chuẩn mực đạo đức, văn hoá kinh doanh, bản lĩnh và khát vọng vươn tầm quốc tế là nhiệm vụ trọng tâm. Mỗi doanh nghiệp cần soi chiếu hoạt động của mình theo hệ giá trị quốc gia và chuẩn mực con người Việt Nam như yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo.

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy, văn hóa kinh doanh không còn là khẩu hiệu hay lớp “trang trí đạo đức”, mà trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi. (Ảnh: Vân Chi)

Đồng thời, ngành Văn hóa sẽ tập trung hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý, xây dựng các bộ quy tắc ứng xử, đặc biệt trên không gian mạng, nhằm tạo môi trường kinh doanh minh bạch và cạnh tranh công bằng.

Trong bối cảnh ấy, văn hóa kinh doanh không còn là khẩu hiệu hay lớp “trang trí đạo đức”, mà trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi. Một doanh nghiệp có thể sở hữu công nghệ tiên tiến, nguồn vốn lớn, nhưng nếu thiếu tính chính trực, thiếu minh bạch và không xây dựng được bản sắc văn hóa, thì những lợi thế ấy khó có thể chuyển hóa thành giá trị bền vững.

Đặt trong hệ quy chiếu rộng hơn, việc xây dựng đội ngũ doanh nhân Việt Nam hôm nay không chỉ là câu chuyện năng lực điều hành, mà là quá trình hình thành một lớp “chủ thể văn hóa” - những người vừa mang bản lĩnh kinh doanh, vừa là người kiến tạo và lan tỏa hệ giá trị Việt Nam trong không gian toàn cầu.

Thứ trưởng nhấn mạnh, điều quan trọng là yêu cầu hoàn thiện thể chế văn hóa. Đây chính là khâu chuyển hóa các giá trị từ nhận thức sang hành động. Việc xây dựng các bộ quy tắc ứng xử, đặc biệt trong không gian mạng, hay việc cụ thể hóa các chuẩn mực đạo đức thành quy phạm pháp luật không chỉ nhằm kiểm soát hành vi, mà sâu xa hơn là tạo dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, thúc đẩy cạnh tranh công bằng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Sự chuyển dịch từ mô hình quản lý tập trung sang quản trị hiện đại cũng phản ánh một bước tiến trong nhận thức: Nhà nước không chỉ kiểm soát, mà đóng vai trò kiến tạo môi trường để các giá trị văn hóa được thực hành một cách tự nhiên và bền vững trong cộng đồng doanh nghiệp.

Ở góc độ rộng hơn, việc xây dựng môi trường văn hóa trong doanh nghiệp, từ đời sống tinh thần của người lao động đến hệ sinh thái sáng tạo, chính là cách thức nuôi dưỡng “năng lượng nội sinh” cho phát triển. Văn hóa, trong trường hợp này, không phải là kết quả, mà là điều kiện tiên quyết.

Công bố Bộ giá trị Văn hóa kinh doanh Việt Nam

Tại Diễn đàn, ông Hồ Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam, đã công bố Bộ giá trị Văn hóa kinh doanh Việt Nam, với 7 nhóm giá trị cốt lõi và “28 chữ vàng”: “Thượng tôn pháp luật - Chữ tín làm đầu - Lấy dân làm gốc - Đổi mới sáng tạo - Trách nhiệm cộng đồng - Gìn giữ bản sắc - Khát vọng vươn xa”.

Chủ tịch Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam (VNABC) Hồ Anh Tuấn công bố Bộ giá trị Văn hóa kinh doanh Việt Nam. (Ảnh: Vân Chi)

Nếu nhìn dưới góc độ văn hóa học, đây là một nỗ lực đáng chú ý nhằm “chuẩn hóa” hệ giá trị của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập. Bộ giá trị này vừa kế thừa truyền thống văn hóa dân tộc, vừa tiếp thu tinh hoa quản trị hiện đại, tạo nên một hệ quy chiếu để doanh nghiệp tự soi chiếu và điều chỉnh hành vi.

Đây được xem là bước phát triển mới của Cuộc vận động “Xây dựng Văn hoá doanh nghiệp Việt Nam” do Thủ tướng Chính phủ phát động từ năm 2016, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh văn minh, trách nhiệm và bền vững; đồng thời nâng cao uy tín và vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong nền kinh tế toàn cầu.

Bộ giá trị Văn hóa kinh doanh Việt Nam được nghiên cứu kỹ lưỡng, tập hợp trí tuệ, tâm huyết, sáng kiến của các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp, không chỉ là những tuyên ngôn mang tính biểu tượng, mà được cụ thể hóa thành những tiêu chí rõ ràng, minh bạch, giúp mỗi doanh nghiệp tự soi chiếu, định vị và kiến tạo bản sắc riêng trên hành trình phát triển.

Phó Thủ tướng cùng các đại biểu thực hiện nghi thức phát động và cam kết thực thi Bộ giá trị Văn hoá kinh doanh Việt Nam. (Ảnh: Vân Chi)