Điều kiện tiên quyết hiện thực hóa mục tiêu 80% học sinh được học về AI

Nhận diện thách thức

Theo dự thảo Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, định hướng đến năm 2035, Việt Nam phấn đấu đến năm 2030 có 80% học sinh phổ thông, học sinh dự bị đại học được học về trí tuệ nhân tạo (AI) phù hợp với lứa tuổi, gắn với tư duy số, tư duy tính toán, đạo đức công nghệ và sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm.

Đây được xem là bước đi có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh AI đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức học tập, lao động và sáng tạo. Việc trang bị kiến thức về AI từ bậc phổ thông không chỉ giúp học sinh biết sử dụng công nghệ hiệu quả mà còn hình thành tư duy số, năng lực giải quyết vấn đề, khả năng thích ứng với thị trường lao động trong tương lai. Quan trọng hơn, học sinh cần được trang bị kỹ năng sử dụng AI một cách an toàn, có trách nhiệm và giữ vững liêm chính học thuật ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Ông Trịnh Nguyễn Thi Bằng - Hiệu trưởng Trường THPT Trần Đại Nghĩa (Cần Thơ), cho rằng đây là mục tiêu rất cần thiết và có ý nghĩa chiến lược. AI sẽ trở thành một năng lực nền tảng của công dân trong kỷ nguyên số, tương tự như ngoại ngữ hay tin học trước đây.

Tuy nhiên, một số thách thức cũng được ông Trịnh Nguyễn Thi Bằng chỉ ra trong quá trình thực hiện để đạt mục tiêu này.

Trước hết là đội ngũ giáo viên. AI phát triển rất nhanh trong khi phần lớn giáo viên chưa được đào tạo bài bản về AI, đặc biệt là kỹ năng tích hợp AI vào từng môn học. Nếu chỉ biết sử dụng công cụ mà chưa hiểu nguyên lý, đạo đức và phương pháp sư phạm thì rất khó phát huy hiệu quả.

Thứ hai là điều kiện hạ tầng. Không phải trường nào cũng có đủ phòng máy, thiết bị, đường truyền Internet ổn định hay tài khoản AI để học sinh thực hành. Sự chênh lệch về điều kiện giữa các địa phương cũng cần được quan tâm.

Thứ ba là học liệu và cơ chế triển khai. Hiện nay giáo viên còn thiếu bài học mẫu, tiêu chí đánh giá, hướng dẫn cụ thể về mức độ được phép sử dụng AI trong học tập và kiểm tra, đánh giá. Nếu không có khung hướng dẫn thống nhất thì mỗi nơi sẽ triển khai theo một cách khác nhau.

Bên cạnh đó là vấn đề đạo đức AI. Điều quan trọng không phải chỉ dạy học sinh biết sử dụng AI mà còn phải biết sử dụng đúng. Học sinh cần được hình thành tư duy phản biện, biết kiểm chứng thông tin, tôn trọng bản quyền, trung thực học thuật và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Đồng quan điểm, ông Đặng Văn Quang - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Minh Đài (Phú Thọ), cho biết thực tiễn triển khai tại trường cho thấy việc hiện thực hóa mục tiêu này vẫn còn nhiều khó khăn. Cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ ở nhiều trường miền núi còn hạn chế; thiết bị học tập, đường truyền internet và phòng học thông minh chưa đáp ứng yêu cầu. Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên chưa được đào tạo chuyên sâu về AI; chương trình, tài liệu giảng dạy và học liệu số vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Tiết dạy Nghiên cứu bài học môn Lịch sử tại Trường THPT Trần Đại Nghĩa (Cần Thơ). Ảnh: NTCC.

Hoàn thiện điều kiện để đưa AI vào trường học

Tại Trường THPT Trần Đại Nghĩa, AI được xác định không phải là một môn học riêng mà là năng lực cần được hình thành xuyên suốt quá trình học tập của học sinh.

Chia sẻ từ ông Trịnh Nguyễn Thi Bằng, trong năm học vừa qua, nhà trường đã triển khai thí điểm giáo dục AI đến 100% học sinh của 34 lớp, lồng ghép trong 15 môn học và hoạt động giáo dục. Giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác AI để hỗ trợ học tập, thiết kế sản phẩm, phân tích dữ liệu, mô phỏng thí nghiệm, đồng thời luôn nhấn mạnh việc sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm và trung thực học thuật.

Thời gian tới, ông Trịnh Nguyễn Thi Bằng cho biết, nhà trường sẽ tiếp tục tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên, khuyến khích giáo viên chủ động học tập và chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng AI trong từng môn học.

Thứ hai, hoàn thiện hệ thống học liệu, xây dựng ngân hàng bài học tích hợp AI, các chuyên đề và hoạt động trải nghiệm phù hợp với từng khối lớp.

Thứ ba, đầu tư hạ tầng số, từng bước nâng cấp phòng máy, thiết bị trình chiếu, kết nối Internet và lựa chọn các nền tảng AI phù hợp với học sinh phổ thông.

Thứ tư, xây dựng văn hóa sử dụng AI có trách nhiệm, trong đó học sinh được hướng dẫn xem AI là công cụ hỗ trợ tư duy chứ không thay thế tư duy.

Để việc triển khai đạt hiệu quả trên toàn quốc, ông Trịnh Nguyễn Thi Bằng kiến nghị Bộ GD&ĐT sớm ban hành chương trình và chuẩn đầu ra theo từng cấp học; xây dựng kho học liệu dùng chung, bài học minh họa và tiêu chí đánh giá; tổ chức tập huấn chuyên sâu cho giáo viên; đồng thời có chính sách đầu tư hạ tầng, hỗ trợ các trường còn khó khăn.

Ngoài ra, cần tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường với các trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và các chuyên gia AI để học sinh có nhiều cơ hội trải nghiệm thực tiễn.

Khi đó, giáo dục AI sẽ không chỉ dừng ở việc sử dụng công cụ mà thực sự góp phần hình thành năng lực số, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng của thế hệ công dân trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Để hiện thực hóa mục tiêu 80% học sinh phổ thông, học sinh dự bị đại học được học về trí tuệ nhân tạo (AI) đến năm 2030, theo ông Đặng Văn Quang, điều kiện tiên quyết là phải có chương trình thống nhất trên phạm vi cả nước, tài liệu phù hợp với từng cấp học, đồng thời tổ chức bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên về kiến thức AI, tư duy số, đạo đức công nghệ và kỹ năng sử dụng AI an toàn. Việc đầu tư hạ tầng số, thiết bị dạy học và xây dựng kho học liệu mở cũng đóng vai trò quyết định.

“Về phía nhà trường, chúng tôi sẽ chủ động nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên, từng bước tích hợp nội dung AI vào các môn học và hoạt động trải nghiệm, tăng cường giáo dục kỹ năng sử dụng AI có trách nhiệm cho học sinh, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng AI trong quản lý và dạy học”, ông Đặng Văn Quang chia sẻ.

Nêu kiến nghị, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Minh Đài mong muốn Bộ GD&ĐT sớm ban hành chương trình, tài liệu hướng dẫn thống nhất; có cơ chế hỗ trợ đầu tư hạ tầng, thiết bị cho các trường còn khó khăn và tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu cho giáo viên.

Khi có sự phối hợp đồng bộ giữa ngành Giáo dục, địa phương và nhà trường, mục tiêu trang bị kiến thức AI cho học sinh hoàn toàn có thể đạt được, góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực số chất lượng cao cho đất nước trong giai đoạn phát triển mới.