Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày Tờ trình tại Kỳ họp - Ảnh: VGP/Nhật Bắc
Theo Tờ trình, Chính phủ đề xuất bổ sung đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm dài khoảng 8,4 km, đồng thời bổ sung 2 nhánh kết nối từ 2 tuyến đường sắt hiện hữu vào các ga của tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Sau điều chỉnh, sơ bộ tổng mức đầu tư dự án là 289.000 tỷ đồng, tăng hơn 86.000 tỷ so với sơ bộ tổng mức đầu tư được Quốc hội phê duyệt.
Về phạm vi, dự án có điểm đầu tại vị trí nối ray qua biên giới thuộc tỉnh Lào Cai, điểm cuối tại ga Nam Hải Phòng. Tuyến chính dài khoảng 362,9 km, các tuyến nhánh dài khoảng 62,9 km, đi qua 6 tỉnh, thành phố gồm: Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng.
Theo phương án mới, dự án đầu tư đường đơn từ ga Lào Cai đến ga Bắc Hồng; đường đôi từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng và đoạn Yên Viên - Gia Lâm; sử dụng khổ đường 1.435 mm, khai thác chung hành khách và hàng. Tốc độ thiết kế tối đa đạt 160 km/h.
Tuyến chính đoạn từ ga Lào Cai đến ga Nam Hải Phòng có tốc độ thiết kế 120 km/h đối với đoạn qua khu vực đầu mối thành phố Hà Nội, tốc độ thiết kế 80 km/h đối với các đoạn tuyến còn lại. Công nghệ áp dụng là công nghệ đường sắt chạy trên ray, điện khí hóa cho tuyến chính và đoạn nhánh nối Yên Viên - Gia Lâm. Các tuyến nhánh kết nối cảng biển sử dụng đầu máy diesel và sẽ chuyển đổi đầu máy sử dụng năng lượng sạch trong tương lai. Sơ bộ tổng nhu cầu sử dụng đất khoảng 2.075,4 ha.
Đặc biệt, Chính phủ đề nghị điều chỉnh tiến độ thực hiện lập báo cáo nghiên cứu khả thi từ năm 2025, phấn đấu hoàn thành dự án vào năm 2030.
Đoạn tuyến nhánh kết nối ga Nam Hải Phòng với ga Nam Đồ Sơn trong dự án triển khai đồng bộ cùng tiến độ khu bến Nam Đồ Sơn. UBND TP. Hải Phòng chịu trách nhiệm huy động nguồn lực, bảo đảm hiệu quả đầu tư. Bộ Xây dựng tổ chức triển khai tuyến nhánh này, bảo đảm tiến độ, tránh thất thoát, lãng phí.
Cần rà soát kỹ nguồn vốn, tiến độ và hiệu quả đầu tư
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban nhận thấy, dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng là dự án quan trọng quốc gia đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 187/2025/QH15.
Trên cơ sở các yếu tố mới về địa hình, địa chất, quy hoạch, nhu cầu vận tải và phương án kết nối, Chính phủ đã đề nghị điều chỉnh phạm vi, quy mô, công nghệ, sơ bộ tổng mức đầu tư và một số nội dung liên quan. Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy việc trình Quốc hội xem xét quyết định điều chỉnh là có cơ sở và đúng thẩm quyền, hồ sơ cơ bản đáp ứng yêu cầu.
Tuy nhiên, đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát tính thống nhất, chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác và trung thực của hồ sơ. Về quy hoạch, quy mô đầu tư và công nghệ, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá, việc điều chỉnh cơ bản phù hợp với định hướng phát triển hạ tầng chiến lược và hành lang kinh tế Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng; theo đó đề nghị tiếp tục rà soát sự đồng bộ với quy hoạch địa phương, quy hoạch sử dụng đất và hệ thống đường sắt, cảng biển, logistics; bổ sung đánh giá sơ bộ tác động môi trường tương ứng với phạm vi, quy mô sau điều chỉnh.
Đối với đầu tư hoàn thiện đường đôi ngay giai đoạn 2026-2030, đề nghị bổ sung số liệu, phương pháp xác định ngưỡng mãn tải của đoạn Bắc Hồng-Nam Hải Phòng làm căn cứ cho khoản chi phí tăng thêm 22.814 tỷ đồng.
Về tổng mức đầu tư, nguồn vốn và hiệu quả đầu tư: Sơ bộ tổng mức đầu tư đề nghị điều chỉnh từ 203.231 tỷ đồng lên 289.333 tỷ đồng, tăng 86.108 tỷ đồng, tương đương 42,4%. Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ tiêu chí phân loại, nguyên nhân tăng vốn, kiểm soát khối lượng, đơn giá, tiêu chuẩn kỹ thuật và quản lý chi phí. Có ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát các khoản tư vấn, đào tạo, mua sắm tránh trùng lặp về nguồn kinh phí.
Nhu cầu vốn giai đoạn 2026-2030 khoảng 224.586 tỷ đồng, trong khi kế hoạch mới bố trí 148.478 tỷ đồng, còn thiếu 76.108 tỷ đồng. Vốn vay dự kiến 179.737 tỷ đồng, Ủy ban đề nghị xây dựng kế hoạch bố trí vốn phù hợp với khả năng cân đối ngân sách và đầu tư công trung hạn, bảo đảm an toàn nợ công, khả năng trả nợ. Trường hợp không thu xếp đủ vốn vay, phải có phương án xử lý và định kỳ báo cáo Quốc hội.
Ủy ban Kinh tế-Tài chính cũng đề nghị làm rõ hiệu quả tài chính, phương án doanh thu, chi phí vận hành, bảo trì và bù đắp. Không chỉ đánh giá hiệu quả kinh tế-xã hội mà phải xác định được khả năng thu hồi vốn, trả nợ và hiệu quả khai thác từng tuyến nhánh.
Về đất đai, tiến độ và tổ chức thực hiện, Ủy ban Kinh tế-Tài chính cho rằng mục tiêu hoàn thành dự án chậm nhất vào năm 2030 là rất khó khăn. Đề nghị rà soát tiến độ, xác định rõ các mốc về chuẩn bị đầu tư, chuẩn bị mặt bằng, tái định cư, vốn, lựa chọn nhà thầu và thi công.
Đối với đoạn tuyến nhánh kết nối ga Nam Hải Phòng và ga Nam Đồ Sơn, cần quy định rõ thời điểm triển khai, chi phí, nguồn vốn, trách nhiệm quản lý và quyết toán. Đề nghị làm rõ phương án xử lý phần diện tích đã thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư theo hướng tuyến trước đây nhưng không còn sử dụng sau khi điều chỉnh.
Ngoài ra, cần đánh giá kinh phí đã thực hiện và phương án quản lý, khai thác, sử dụng để phòng chống thất thoát, lãng phí. Các địa phương cần công khai phạm vi, tiến độ thực hiện sau điều chỉnh, tăng cường đối thoại, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.
Diệu Anh
