Ngày 21/10, Quốc hội thảo luận tại Tổ, cho ý kiến đối với: Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế. Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Tham gia thảo luận tại Tổ 3 có: Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Đoàn ĐBQH các tỉnh, thành phố: Hải Phòng, Hà Tĩnh, Lạng Sơn.
Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 3. Nguồn: Quochoi.vn.
Cho ý kiến về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) nhấn mạnh, thuốc lá là loại hàng hóa mà không chỉ người mua, người sử dụng mà cả gia đình và xã hội đều phải “trả giá”. Đó không chỉ là số tiền mua thuốc lá mà còn là hậu quả bệnh tật, chi phí điều trị, chi phí y tế và những thiệt hại kinh tế mà gia đình, xã hội phải gánh chịu.
Theo đại biểu, mỗi năm, thuốc lá liên quan đến hơn 100.000 trường hợp tử vong tại Việt Nam, trong đó khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do phơi nhiễm với khói thuốc thụ động. Việt Nam vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ ba trong ASEAN. Đáng chú ý, chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do sử dụng thuốc lá ước tính lên tới 108.000 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP năm 2022.
Cũng theo Đại biểu, những con số đó cho thấy việc sửa đổi Luật lần này không chỉ là bổ sung một số quy định mà cần tạo ra những công cụ đủ mạnh để giảm tiêu dùng thuốc lá, giảm những chi phí mà gia đình và xã hội đang phải chi trả.
Vấn đề đầu tiên được đại biểu đặc biệt quan tâm là quy định về cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Theo đại biểu, Luật năm 2012 đã quy định về nội dung, hình thức, diện tích và việc thay đổi định kỳ cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá. Tuy nhiên, dự thảo Luật lần này chưa sửa đổi các quy định liên quan, dù trong quá trình thẩm tra đã có nhiều ý kiến kiến nghị.
Đại biểu chỉ rõ, sáu mẫu cảnh báo sức khỏe đang áp dụng đã được sử dụng suốt 13 năm mà chưa thay đổi về hình ảnh và nội dung. Diện tích cảnh báo hiện chiếm 50% bao thuốc, với những thông điệp như "Hút thuốc dẫn đến cái chết từ từ và đau đớn", "Hút thuốc gây bệnh tim mạch". Tuy nhiên, hiệu quả tác động đến hành vi người hút thuốc còn hạn chế.
Trong khi đó, nhiều quốc gia đã áp dụng quy định nghiêm ngặt hơn. Brunei và Myanmar áp dụng diện tích cảnh báo 75%; Thái Lan và Singapore áp dụng bao bì thuốc lá trơn với diện tích cảnh báo khoảng 85-90% ở mặt trước và mặt sau. Dẫn ví dụ, Đại biểu Vũ Văn Tiến cho biết, thay vì những thông điệp chung chung, cảnh báo trên bao thuốc lá tại Pháp được thiết kế cụ thể, trực diện, chỉ rõ những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe như nguy cơ bị mù, giảm khả năng sinh sản, ung thư miệng và họng, đột quỵ, bệnh tim mạch, ung thư phổi, cũng như tác hại của khói thuốc đối với trẻ em và những người xung quanh. Các cảnh báo còn sử dụng hình ảnh trực quan về hậu quả bệnh tật, đồng thời cung cấp thông tin về dịch vụ hỗ trợ cai nghiện thuốc lá. Đại biểu cũng nhấn mạnh, không chỉ nói với người sử dụng rằng thuốc lá có hại, cần nói rõ hại cái gì, hại ai và hại như thế nào. Từ kinh nghiệm quốc tế, Đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá lên 85%, tiến tới áp dụng bao bì trơn, đồng thời thường xuyên đổi mới hình ảnh và nội dung cảnh báo để nâng cao hiệu quả phòng ngừa.
Bày tỏ tán thành với ý kiến của Đại biểu Vũ Văn Tiến về việc nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng cho biết, dự thảo Nghị định đã đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe lên ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và mặt chính sau của bao, tút, hộp thuốc lá.
Tuy nhiên, Đại biểu đề nghị cân nhắc đưa mức tối thiểu này vào Luật, kèm theo thời gian chuyển tiếp hợp lý, bởi việc quy định mức bảo vệ tối thiểu thuộc về quyết định chính sách của Quốc hội. Các nội dung mang tính kỹ thuật như mẫu hình ảnh, cách tính diện tích in cảnh báo, chu kỳ thay đổi cảnh báo và xử lý sản phẩm tồn kho có thể giao Chính phủ quy định chi tiết. Theo Đại biểu, cách thiết kế này vừa bảo đảm Luật tập trung vào các nguyên tắc, chính sách lớn, vừa tạo cam kết rõ ràng hơn về tiến độ thực hiện.
Đối với việc bảo đảm môi trường không khói thuốc, đặc biệt là nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý các địa điểm cấm hút thuốc, Đại biểu Vũ Văn Tiến cho biết, Luật hiện hành đã quy định các địa điểm cấm hút thuốc, nghĩa vụ của người hút thuốc và trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc. Dự thảo Luật tiếp tục mở rộng phạm vi bảo vệ tại các cơ sở giáo dục theo hướng cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà và trong khuôn viên. Tuy nhiên, dự thảo chưa sửa đổi quy định về trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc.
Theo Đại biểu, sau 13 năm thi hành Luật, điểm yếu lớn vẫn nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Tại một số địa điểm cấm hút thuốc như khách sạn, nhà hàng, quán ăn, quán cà phê, quán bar, cơ sở karaoke, tình trạng vi phạm vẫn còn phổ biến. Việc nhắc nhở chưa thường xuyên, xử lý vi phạm còn ít. Bên cạnh đó, một số lãnh đạo cơ quan, đơn vị chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc.Vì vậy, đại biểu đề nghị cụ thể hóa trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc; đồng thời rà soát, hoàn thiện chế tài theo hướng đủ sức răn đe, không chỉ đối với người trực tiếp vi phạm mà cả các trường hợp buông lỏng quản lý, không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm theo quy định.
Đại biểu Vũ Văn Tiến đồng thời đề xuất kiểm soát thuốc lá thông qua chính sách thuế, giá và hạn chế trưng bày tại điểm bán. Đại biểu cho rằng, đây không đơn thuần là câu chuyện tăng thu ngân sách hay quản lý hoạt động kinh doanh mà trước hết là vấn đề bảo vệ sức khỏe cộng đồng.Theo đại biểu, hiện nay tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá ở Việt Nam chỉ khoảng 36%. Trong khi thu nhập của người dân tăng lên, thuốc lá vẫn là mặt hàng có giá thấp, dễ tiếp cận. So với Pháp, giá thuốc lá tại Việt Nam có thể thấp hơn trên 10 lần. Từ thực tế đó, Đại biểu đề nghị có các giải pháp đồng bộ, tiếp tục điều chỉnh chính sách thuế, giá theo hướng giảm khả năng chi trả đối với thuốc lá, qua đó hạn chế tiêu dùng. Đồng thời, cần cấm thực chất việc trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức tại điểm bán, hạn chế tối đa các trường hợp ngoại lệ nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng trưng bày sản phẩm để quảng cáo trá hình. Đặc biệt, Đại biểu Vũ Văn Tiến cũng cho rằng, không thể tiếp tục duy trì giá thuốc lá quá thấp để rồi ngân sách, bệnh viện và sức khỏe người dân phải trả phần còn lại. Theo Đại biểu, việc sửa đổi Luật cần hướng tới các giải pháp thực chất, đủ mạnh để giảm tiêu dùng thuốc lá, giảm gánh nặng bệnh tật và thiệt hại kinh tế, qua đó bảo vệ tốt hơn sức khỏe người dân và cộng đồng.
Cùng mối quan tâm, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) tán thành việc hạn chế sự hiện diện của thuốc lá tại các điểm bán nhằm giảm tác động quảng bá, đặc biệt đối với trẻ em và thanh thiếu niên. Tuy nhiên, quy định cấm trưng bày thuốc lá, trừ trường hợp do Chính phủ quy định, còn khá rộng về phạm vi giao quyền. Vì vậy, Đại biểu đề nghị bổ sung ngay trong Luật các nguyên tắc giới hạn ngoại lệ. Ngoại lệ phải có mục đích và phạm vi rõ ràng, không làm tăng khả năng tiếp cận của người chưa đủ 18 tuổi và phải bảo đảm hiệu quả của chính sách hạn chế quảng bá thuốc lá. Trên cơ sở những nguyên tắc này, Chính phủ sẽ quy định cụ thể về địa điểm, điều kiện và phương thức kiểm soát. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng đề nghị các trường hợp ngoại lệ cần được chuẩn bị đầy đủ trong dự thảo Nghị định để bảo đảm áp dụng thống nhất ngay khi Luật có hiệu lực.
Đặc biệt quan tâm đến việc bảo vệ người chưa đủ 18 tuổi, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị quy định rõ trách nhiệm của người bán thuốc lá và các chủ thể tham gia hoạt động kinh doanh trên môi trường số. Theo đại biểu, dự thảo quy định cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá có quyền từ chối bán nếu khách hàng không chứng minh được đủ tuổi mua thuốc lá. Tuy nhiên, quy định này chưa đủ chặt chẽ để bảo đảm thực hiện hiệu quả việc cấm bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi. Từ đó, Đại biểu đề nghị chuyển từ cách tiếp cận trao quyền sang quy định nghĩa vụ. Lý giải đề xuất này, Đại biểu cho rằng, nếu chỉ quy định người bán "có quyền" thì việc yêu cầu chứng minh tuổi vẫn có thể phụ thuộc vào sự lựa chọn của người bán. Vì vậy, cần quy định theo hướng cơ sở bán thuốc lá phải yêu cầu người mua chứng minh tuổi khi có căn cứ nghi ngờ người đó chưa đủ 18 tuổi và không được bán nếu người mua không chứng minh được đã đủ tuổi theo quy định. Đại biểu đề nghị giao Chính phủ quy định phương thức chứng minh tuổi, bảo đảm đơn giản, khả thi, phù hợp với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân; tránh phát sinh yêu cầu lưu giữ dữ liệu quá mức hoặc chi phí đầu tư thiết bị không cần thiết đối với các điểm bán nhỏ. Đồng thời, cần duy trì quy định niêm yết thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi.
Theo Đại biểu, đây là biện pháp đơn giản, ít tốn kém, giúp cả người bán và người mua nhận biết rõ giới hạn pháp luật. Không chỉ tại các điểm bán trực tiếp, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, việc bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên trước tác hại của thuốc lá phải được thực hiện hiệu quả trên môi trường số. Đại biểu tán thành quy định cấm bán thuốc lá trên nền tảng thương mại điện tử và bằng các phương thức điện tử khác; đồng thời đánh giá tích cực việc dự thảo đề cập đến hoạt động tiếp thị liên kết. Tuy nhiên, cần làm rõ trách nhiệm của các nền tảng trong việc phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin chào bán, quảng cáo và tiếp thị thuốc lá vi phạm pháp luật. Nếu một tài khoản bị xử lý nhưng ngay sau đó có thể mở tài khoản khác để tiếp tục hoạt động thì hiệu quả của lệnh cấm sẽ bị hạn chế rất nhiều", đại biểu cảnh báo.Từ đó, đại biểu đề nghị rà soát đồng bộ với pháp luật về thương mại điện tử, quảng cáo và quản lý thông tin trên mạng; xác định rõ trách nhiệm của người bán, người quảng cáo, người tiếp thị liên kết và đơn vị vận hành nền tảng. Đối với các nền tảng xuyên biên giới, cần có đầu mối tiếp nhận thông tin, yêu cầu phối hợp và theo dõi kết quả xử lý.
