“Sinh trắc học trong nhiều trường hợp của nhiều ngân hàng vẫn bị vượt qua. Đây là thực tế”, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an), nói tại hội thảo Smart Banking 2026 do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam tổ chức ngày 22/10.
Theo ông Tùng, NHNN đã ban hành nhiều biện pháp mạnh. Thiết bị đã bị can thiệp hệ điều hành không được thực hiện giao dịch thanh toán, giao dịch lần đầu trên thiết bị mới bị giới hạn hạn mức, còn giao dịch vượt ngưỡng phải xác thực sinh trắc học. Tuy nhiên, thực tế vẫn xảy ra những vụ mất tiền lên tới hàng trăm tỷ đồng.
Lãnh đạo A05 cho biết ở nhiều hệ thống, đối tượng chỉ cần chèn một bức ảnh tĩnh hoặc một đoạn video ngắn thay cho khuôn mặt thật là đã qua được bước xác thực. Đó là chưa kể tình trạng tội phạm thuê người, thậm chí “nuôi nhốt” người để trực tiếp thực hiện giao dịch. Trong các vụ mất tiền lớn, dòng tiền thường bị chuyển đi rất nhanh, dù là lừa đảo trực tuyến hay tấn công xâm nhập hệ thống.
Ông Tùng cũng cảnh báo việc dùng trí tuệ nhân tạo để gian lận đang nổi lên. Ông dẫn các vụ việc gần đây tại Ý, Singapore và Ấn Độ. Ở các vụ này, kẻ gian dùng công nghệ tạo tin nhắn giả mạo hoặc dùng deepfake dựng kịch bản giả danh quan chức cấp cao của chính phủ, từ đó dẫn dắt nạn nhân để chiếm quyền tài khoản và chiếm đoạt tiền.
Trước tình hình này, lãnh đạo A05 đề nghị tiếp tục rà soát, làm sạch thông tin khi khách hàng mở thẻ, mở tài khoản, để bảo đảm mọi giao dịch đều do chính chủ tài khoản thực hiện. Ông cũng đề nghị các ngân hàng đầu tư cho hạ tầng và biện pháp bảo vệ an ninh mạng tương xứng với tốc độ phát triển dịch vụ số.
Trước tình hình này, lãnh đạo A05 đề nghị tiếp tục rà soát, làm sạch thông tin khi khách hàng mở thẻ, mở tài khoản, để bảo đảm mọi giao dịch đều do chính chủ tài khoản thực hiện. Ông cũng đề nghị các ngân hàng đầu tư cho hạ tầng và biện pháp bảo vệ an ninh mạng tương xứng với tốc độ phát triển dịch vụ số.
Cũng tại hội thảo, ông Lê Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán NHNN, cho biết khi lừa đảo trực tuyến và gian lận thanh toán nổi lên, trọng tâm chính sách của ngành đã chuyển sang làm sạch dữ liệu. NHNN ban hành Quyết định 2345 yêu cầu xác thực sinh trắc học với giao dịch trực tuyến, sau đó yêu cầu đối chiếu sinh trắc học khi mở tài khoản, thẻ và ví điện tử.
Đến nay, toàn ngành đã làm sạch 177 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và 3 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức. Theo ông Dũng, các biện pháp này đã khắc phục rất triệt để tình trạng tài khoản đứng tên giả.
Hệ thống SIMO, nền tảng chia sẻ thông tin rủi ro dùng chung toàn ngành, cũng phát huy hiệu quả. Từ khi vận hành, đã có 2 triệu lượt khách hàng tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau khi nhận cảnh báo, với tổng số tiền khoảng 7.600 tỷ đồng.
Ông Dũng cho biết thời gian tới, NHNN sẽ cập nhật quy định về an toàn bảo mật dịch vụ trực tuyến và thanh toán trực tuyến để ứng phó với các phương thức lừa đảo mới. Ngành ngân hàng cũng sẽ tăng cường khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng VNeID.
Hệ thống SIMO sẽ được mở rộng từ 21 ngân hàng và tổ chức hiện nay ra toàn bộ tổ chức có hoạt động thanh toán, đồng thời áp dụng cả cho thẻ và ví điện tử. Thay vì kiểm soát từng tài khoản hay từng chiếc thẻ riêng lẻ, NHNN sẽ tập trung vào “danh tính gian lận”, tức theo dõi chính đối tượng đứng sau. NHNN cũng tiếp tục trao đổi dữ liệu và phối hợp truy vết với Bộ Công an.
Với AI, Thông tư 53 yêu cầu ngân hàng quản trị theo hướng có trách nhiệm. Theo đó, AI phải được giám sát, có yếu tố con người tham gia và được kiểm soát trong toàn bộ vòng đời.
“Ngân hàng chậm đổi mới thì có thể bỏ lỡ cơ hội. Tuy nhiên nếu đi nhanh mà dùng AI thiếu kiểm soát, không có trách nhiệm thì sẽ phải đối mặt với rất nhiều rủi ro về dữ liệu, về an toàn, về tuân thủ”, ông Dũng nói.
