Trả lời phỏng vấn Báo điện tử VTC News bên lề Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026, bà Mari Pangestu, nguyên Bộ trưởng Thương mại Indonesia, Đặc phái viên của Tổng thống Indonesia về thương mại quốc tế và hợp tác đa phương, cho rằng Việt Nam và Indonesia có nhiều dư địa hợp tác trong các lĩnh vực công nghiệp mới khi hai nền kinh tế sở hữu những lợi thế khác biệt và có thể bổ trợ cho nhau trong chuỗi giá trị khu vực.
Bà Mari Pangestu, nguyên Bộ trưởng Thương mại Indonesia, Đặc phái viên của Tổng thống Indonesia về thương mại quốc tế và hợp tác đa phương phát biểu tại AFF 2026. (Ảnh: Trần Hải)
Theo bà, năng lượng tái tạo, chuyển đổi năng lượng và xe điện là những lĩnh vực giàu tiềm năng nhất trong quan hệ hợp tác kinh tế song phương.
"Indonesia có các khoáng sản quan trọng như nickel và đang đẩy mạnh chế biến để sản xuất các nguyên liệu đầu vào cho pin. Trong khi đó, các bộ phận, linh kiện của xe điện có thể được sản xuất tại cả Việt Nam và Indonesia. Đây là lĩnh vực mà chúng ta có thể xây dựng chuỗi cung ứng mang tính bổ trợ cho nhau ", bà nói.
Bà Mari Pangestu cũng đánh giá Việt Nam đang đi trước Indonesia trong ngành bán dẫn. Theo bà, đây là cơ sở để hai nước tham gia vào những công đoạn khác nhau của chuỗi cung ứng và mở rộng hợp tác trong tương lai.
ASEAN trước cơ hội lớn
Đánh giá về triển vọng kinh tế khu vực trong thập niên tới, bà Mari Pangestu cho rằng ASEAN đang phải đối mặt đồng thời với cả thách thức và cơ hội từ quá trình tái cấu trúc kinh tế toàn cầu.
Theo bà, một trong những sức ép lớn nhất hiện nay đến từ các biện pháp thuế quan và những động thái thương mại của Mỹ, có thể ảnh hưởng tới khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu quan trọng này của nhiều nền kinh tế trong khu vực.
Bên cạnh đó là áp lực từ Trung Quốc. Khi khả năng tiếp cận thị trường Mỹ bị hạn chế và tăng trưởng tiêu dùng trong nước chậm lại, Trung Quốc đang gia tăng xuất khẩu sang các thị trường khác, tạo ra làn sóng nhập khẩu từ Trung Quốc tại nhiều quốc gia, trong đó có các nước ASEAN.
Song, theo bà Pangestu, chính những biến động này cũng đang thúc đẩy một làn sóng dịch chuyển đầu tư mới trên toàn cầu. Các doanh nghiệp đang tìm kiếm những địa điểm sản xuất có khả năng tiếp cận thị trường Mỹ thuận lợi hơn, đồng thời giảm thiểu rủi ro từ căng thẳng thương mại.
Để tận dụng cơ hội này, bà cho rằng các quốc gia ASEAN cần củng cố sức chống chịu từ bên trong thông qua cải cách trong nước, đầu tư vào hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô nhằm nâng cao sức hấp dẫn đối với đầu tư và thương mại.
Song song với đó, ASEAN cần làm sâu sắc hơn tiến trình hội nhập kinh tế khu vực thông qua các cơ chế như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), đồng thời mở rộng hợp tác với các đối tác bên ngoài như Liên minh châu Âu (EU) hay Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).
“Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, việc đa dạng hóa thị trường và đối tác là rất cần thiết ”, bà nhận định.
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn và các đại biểu chụp ảnh chung tại phiên khai mạc AFF 2026. (Ảnh: Đắc Huy)
Không thể dựa vào lao động giá rẻ
Nhìn về dài hạn, bà Mari Pangestu cho rằng ASEAN cần thay đổi mô hình tăng trưởng nếu muốn duy trì năng lực cạnh tranh và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đến năm 2045.
Theo bà, lợi thế dựa trên lao động giá rẻ hoặc khai thác tài nguyên thiên nhiên sẽ không còn đủ để bảo đảm tăng trưởng bền vững trong tương lai.
"Chúng ta phải gia tăng giá trị gia tăng trong nền kinh tế và trong chuỗi cung ứng. Điều đó đòi hỏi phải nâng cao độ phức tạp của các sản phẩm được sản xuất cũng như phát triển mạnh hơn các ngành công nghiệp hỗ trợ" , bà nói.
Quá trình chuyển đổi này đòi hỏi đầu tư mạnh mẽ hơn vào hạ tầng, kỹ năng lao động và năng lực công nghệ. Đồng thời, các nền kinh tế ASEAN cũng phải thích ứng với những xu hướng mới như trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số và giảm phát thải carbon.
"Xanh hóa các ngành công nghiệp và quá trình khử carbon hiện đã trở thành một phần của năng lực cạnh tranh" , bà nhận định.
Ngành bán dẫn được đánh giá là một trong những lĩnh vực giàu tiềm năng hợp tác giữa Việt Nam và Indonesia trong thời gian tới. (Ảnh minh họa)
Cũng theo bà, AI có thể tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với thị trường lao động, năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự trở thành động lực phát triển nếu mọi tầng lớp trong xã hội đều có cơ hội tiếp cận và hưởng lợi.
Theo bà, điều này trước hết yêu cầu phải bảo đảm khả năng tiếp cận hạ tầng số và kết nối cho mọi nhóm dân cư, đặc biệt là những người có thu nhập thấp hoặc sống tại các khu vực còn hạn chế về điều kiện phát triển. Người dân cần được tiếp cận các dịch vụ tài chính an toàn, từ tài khoản ngân hàng, ví điện tử đến tín dụng, tiết kiệm và các sản phẩm bảo hiểm phù hợp.
“Khi đã được kết nối, người dân cần biết cách sử dụng công nghệ để tạo ra giá trị cho công việc và cuộc sống của mình” , bà nói.
Theo bà Pangestu, kinh nghiệm từ nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, cho thấy hệ thống định danh số đóng vai trò nền tảng để người dân tham gia đầy đủ vào nền kinh tế số. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng giúp thu hẹp khoảng cách phát triển và bảo đảm quá trình chuyển đổi số diễn ra theo hướng bao trùm hơn.
