Công nghệ số: Đừng sợ AI, hãy hiểu mình

Nhiều em lo ngại ngành Công nghệ thông tin (CNTT) sẽ ngày càng áp lực, cạnh tranh khốc liệt và dễ bị AI thay thế.

Nỗi lo của học sinh trước "cơn sóng" AI

Dù yêu thích lĩnh vực công nghệ, Nguyễn Minh Khang, học sinh lớp 12 Trường THPT Nguyễn Hữu Huân (phường Thủ Đức, TPHCM) vẫn chần chừ khi đăng ký xét tuyển ngành CNTT vì lo ngại AI sẽ thay thế lập trình viên trong tương lai.

Nam sinh cho biết, điều khiến em băn khoăn nhất là chọn hướng học nào để không bị lỗi thời sau khi ra trường. "Em thích công nghệ nhưng đang phân vân giữa Công nghệ phần mềm, Khoa học máy tính và An ninh mạng. Em sợ vài năm nữa AI phát triển quá nhanh thì ngành mình học sẽ không còn nhiều cơ hội việc làm", Khang chia sẻ.

Tương tự, Trần Khánh Vy, học sinh Trường THPT Gia Định (Phường Thạnh Mỹ Tây, TPHCM) cho biết áp lực lớn nhất hiện nay không chỉ là chọn ngành mà còn là chọn trường.

Vy cho rằng nhiều bạn có tâm lý muốn vào các trường đào tạo công nghệ có điểm chuẩn cao, thuộc khối Đại học Quốc gia TPHCM như Trường Đại học Bách khoa, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên hay Trường Đại học Công nghệ Thông tin vì lo học ở môi trường khác sẽ khó cạnh tranh việc làm.

"Nhiều bạn đồng trang lứa nghĩ phải học trường top mới dễ xin việc sau này nên em cũng khá áp lực", Vy nói.

Trong khi đó, Lê Hoàng Nam, học sinh Trường THPT Trưng Vương (phường Sài Gòn, TPHCM) cho biết, em từng bị gia đình phản đối khi muốn đăng ký ngành Công nghệ phần mềm vì cho rằng AI hiện có thể viết code rất nhanh.

"Anh trai em nói nhiều công ty công nghệ nước ngoài đang cắt giảm nhân sự nên học phần mềm bây giờ khá rủi ro. Điều đó làm em khá hoang mang", Nam chia sẻ.

Không chỉ học sinh xét tuyển đại học, nhiều em quan tâm AI, Digital Marketing hay Truyền thông đa phương tiện nhưng học lực chưa đủ vào đại học cũng lo lắng về cơ hội nghề nghiệp nếu chọn học cao đẳng trong lĩnh vực công nghệ.

Chọn đúng năng lực thay vì chạy theo ngành "hot"

Trao đổi về xu hướng nghề nghiệp trong lĩnh vực công nghệ, ThS Nguyễn Thị Diệu Anh - Phó Trưởng Khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Văn Hiến cho biết, nhóm kỹ năng tăng trưởng nhanh hiện nay gồm AI, dữ liệu lớn, mạng máy tính, an ninh mạng và năng lực công nghệ ứng dụng.

Theo ThS Diệu Anh, nhiều vị trí như chuyên gia dữ liệu lớn, kỹ sư fintech, chuyên gia AI/Machine Learning, lập trình viên phần mềm hay chuyên gia bảo mật đều được dự báo tiếp tục tăng trưởng mạnh đến năm 2030. Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở việc chọn ngành "hot", mà là hiểu bản thân phù hợp với vai trò nào trong thế giới công nghệ.

"Nếu thích xây dựng sản phẩm, website, ứng dụng hay hệ thống phần mềm, học sinh có thể chọn Công nghệ thông tin hoặc Công nghệ phần mềm. Nếu yêu thích AI, thuật toán và mô hình thông minh, các em nên quan tâm đến Khoa học máy tính. Với những bạn thích phân tích dữ liệu, dự đoán xu hướng, hỗ trợ ra quyết định thì Khoa học dữ liệu là hướng phù hợp", ThS Diệu Anh chia sẻ.

Những học sinh yêu thích bảo mật hệ thống, chống tấn công mạng có thể chọn An toàn thông tin hoặc An ninh mạng. Trong khi đó, các em có thiên hướng sáng tạo hình ảnh, game, multimedia có thể theo đuổi Thiết kế số, Game hoặc Truyền thông đa phương tiện ứng dụng công nghệ.

Đáng chú ý, xu hướng công nghệ liên ngành cũng đang phát triển mạnh với các lĩnh vực như công nghệ giáo dục, công nghệ y khoa hay công nghệ truyền thông.

"Trong thời AI, sinh viên CNTT không chỉ học một công cụ mà phải học năng lực thích ứng. Công cụ có thể thay đổi rất nhanh nhưng tư duy giải quyết vấn đề, tư duy hệ thống, khả năng học công nghệ mới và làm dự án thực tế là năng lực lâu dài", ThS Diệu Anh nhấn mạnh.

Theo chuyên gia này, để tăng khả năng cạnh tranh, sinh viên cần đầu tư nghiêm túc trong suốt quá trình học đại học thông qua việc học chắc nền tảng, rèn tiếng Anh, tham gia câu lạc bộ, cuộc thi, thực tập sớm, xây dựng portfolio cá nhân và liên tục cập nhật công nghệ AI.

Liên quan đến lo ngại AI sẽ thay thế lập trình viên, ThS Diệu Anh cho hay, AI chỉ là công cụ hỗ trợ chứ không thể thay thế hoàn toàn vai trò của kỹ sư phần mềm.

"Doanh nghiệp vẫn cần con người biết phân tích bài toán, thiết kế hệ thống, hiểu người dùng, kiểm soát bảo mật dữ liệu và phối hợp làm việc nhóm. Người có giá trị trong tương lai không phải là người code nhanh nhất mà là người biết sử dụng AI để giải quyết vấn đề hiệu quả nhất", ThS Anh nhận định.

Ở góc nhìn đào tạo bậc cao đẳng, ThS Nguyễn Duy Tiến - Trưởng phòng Tuyển sinh - Công tác sinh viên, Trường Cao đẳng Công nghệ TPHCM cho biết, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên hầu hết lĩnh vực, từ AI, khoa học dữ liệu, công nghệ phần mềm đến an ninh mạng, truyền thông và kinh doanh số tiếp tục nằm trong số những lĩnh vực thu hút sự quan tâm lớn của thí sinh mùa tuyển sinh năm 2026.

Năm nay, nhà trường tuyển sinh khoảng 3.000 chỉ tiêu trình độ cao đẳng ở các nhóm ngành kỹ thuật - công nghệ, kinh tế và ngôn ngữ nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao của thị trường lao động.

"Công nghệ số hiện là nhóm ngành giữ vai trò xương sống trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Nhu cầu tuyển dụng nhân lực ở lĩnh vực này đang tăng rất nhanh và dự báo tiếp tục bùng nổ trong những năm tới", ThS Tiến cho biết.

Không chỉ tập trung đào tạo kiến thức chuyên môn, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp hiện chuyển mạnh sang hướng đào tạo thực hành, gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Tại Trường Cao đẳng Công nghệ TPHCM, mô hình "đào tạo kép" đang được triển khai ở nhiều ngành công nghệ. Theo đó, sinh viên không chỉ học tại trường mà còn được tham gia học kỳ doanh nghiệp ngay trong chương trình chính khóa.

Ở học kỳ này, sinh viên trực tiếp học tập tại doanh nghiệp và được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn kỹ năng nghề nghiệp thực tế. "Sau học kỳ doanh nghiệp, nhiều sinh viên được doanh nghiệp ký ghi nhớ tuyển dụng ngay từ khi chưa tốt nghiệp”, ông Tiến chia sẻ.

Đại diện nhà trường cho biết, hiện trường có hơn 150 doanh nghiệp đối tác tham gia hợp tác đào tạo và tuyển dụng ở các nhóm ngành công nghệ, kỹ thuật và kinh tế. Đây được xem là một trong những lợi thế giúp sinh viên tăng cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.

Ngoài yếu tố việc làm, thời gian đào tạo ngắn cũng là điểm được nhiều học sinh quan tâm. Theo ông Tiến, chương trình cao đẳng hiện kéo dài khoảng 2 năm, giúp sinh viên sớm tiếp cận thị trường lao động.

Trước tâm lý lo ngại không học trường top sẽ khó cạnh tranh, ThS Diệu Anh cho rằng tên trường không phải yếu tố duy nhất quyết định thành công của sinh viên công nghệ. Nếu các trường lớn mạnh về nghiên cứu hàn lâm và thuật toán chuyên sâu thì nhiều trường khác hiện tập trung vào hướng ứng dụng, thực chiến và khả năng thích nghi với doanh nghiệp. Sinh viên được tiếp cận dự án thực tế, kỹ năng nghề nghiệp, AI, dữ liệu, lập trình ứng dụng hay an ninh mạng ngay từ sớm.

"Có rất nhiều sinh viên không học ở trường top đầu nhưng vẫn trở thành lập trình viên giỏi, kỹ sư AI hay chuyên gia an ninh mạng vì các em học rất chủ động và làm nhiều dự án từ sớm", ThS Anh nói.