Mỗi dịp Quốc khánh 2/9, người Việt lại có những khoảnh khắc rất riêng để tự hào về quê hương, đất nước. Đó có thể là lá cờ đỏ sao vàng xuất hiện trên từng con phố, những ca khúc về Tổ quốc vang lên, hay đơn giản là cảm giác bồi hồi khi nhìn lại hành trình 81 năm kể từ ngày 2/9/1945. Thế nhưng niềm tự hào ấy không chỉ nằm trong những nghi lễ trang trọng. Nó còn hiện diện trong cách mỗi người Việt nhìn thấy hình ảnh đất nước mình ngày càng đẹp hơn, tự tin hơn và được biết đến nhiều hơn. Trong hành trình ấy, nghệ sĩ đang có một cách rất đặc biệt để góp phần kể câu chuyện Việt Nam, đó là bằng điện ảnh, âm nhạc và những tác phẩm nghệ thuật chạm đến cảm xúc.
Có lẽ, không phải ai thuộc thế hệ trẻ hôm nay cũng có cơ hội trực tiếp trải qua những năm tháng lịch sử mà cha ông từng đi qua. Khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại ngày một lớn, và vì thế, việc để lịch sử tiếp tục sống trong tâm thức của thế hệ sau không chỉ nằm ở những trang sách. Nghệ thuật có thể làm một điều rất khác khi biến những câu chuyện từng được ghi lại bằng tư liệu thành những hình ảnh, âm thanh và cảm xúc mà người trẻ có thể nhìn thấy, lắng nghe và đồng cảm.
Điện ảnh Việt Nam thời gian qua đã cho thấy rõ điều đó qua những tác phẩm như Mưa Đỏ, Địa Đạo: Mặt Trời Trong Bóng Tối hay Tử Chiến Trên Không. Mỗi bộ phim có một câu chuyện và cách tiếp cận riêng, nhưng đều cho thấy nỗ lực đưa những lát cắt về lịch sử, chiến tranh, con người và tinh thần Việt Nam đến gần hơn với khán giả đương đại.
Phim Mưa Đỏ tạo nên cơn sốt trong năm 2025.Với thế hệ từng sống trong những năm tháng ấy, đó có thể là ký ức. Nhưng với một người trẻ sinh ra khi đất nước đã hòa bình, đó lại là một thế giới gần như chỉ tồn tại qua sách vở và lời kể. Khi được tái hiện trên màn ảnh rộng, lịch sử bỗng trở nên cụ thể hơn. Một nhân vật biết yêu, biết sợ, biết hy sinh, một người lính đứng trước lựa chọn giữa sự sống và cái chết, một gia đình phải chia lìa bởi chiến tranh,... tất cả những điều ấy khiến lịch sử không còn là những mốc thời gian khô cứng mà trở thành câu chuyện về con người.
Có những bài học lịch sử được nhớ bằng lý trí, nhưng cũng có những bài học được nhớ bằng cảm xúc. Và nghệ thuật chính là một trong những cây cầu nối hai điều ấy.
Nếu điện ảnh giúp người trẻ nhìn về quá khứ thì âm nhạc lại có khả năng đưa văn hóa truyền thống bước thẳng vào đời sống hiện tại. Những năm gần đây, nhiều nghệ sĩ trẻ đã tìm cách đưa chất liệu dân gian, văn hóa vùng miền và những giá trị quen thuộc của người Việt vào các sản phẩm hiện đại.
Phương Mỹ Chi là một ví dụ đáng chú ý cho cách nghệ sĩ trẻ đưa văn hóa truyền thống bước vào đời sống hiện đại. Sau Vũ Trụ Cò Bay ra mắt cách đây ba năm, nữ ca sĩ tiếp tục hành trình ấy với album Dân Chơi Dân Ca, khai thác 8 chất liệu nghệ thuật truyền thống đến từ nhiều vùng miền như xòe Thái, hát xoan Phú Thọ, hát xẩm, dân ca Huế, dân ca Ê đê của vùng Tây Nguyên, cải lương - tuồng cổ, lý và nhạc Khmer Nam Bộ.
Phương Mỹ Chi là một ví dụ điển hình cho cách nghệ sĩ trẻ đưa văn hóa truyền thống bước vào đời sống hiện đại.Nếu Vũ Trụ Cò Bay cho thấy cách Phương Mỹ Chi kết nối âm nhạc với văn học Việt Nam thì Dân Chơi Dân Ca lại mở rộng không gian văn hóa, đưa những loại hình nghệ thuật vốn quen thuộc với các thế hệ trước đến gần hơn với khán giả trẻ bằng tư duy và cách thể hiện của một nghệ sĩ Gen Z. Đáng quý hơn, đây không phải sự "mượn" văn hóa để làm đẹp cho một sản phẩm mà cho thấy một hành trình tìm hiểu, tiếp nối và làm mới những giá trị đã được vun đắp qua nhiều thế hệ.
Không chỉ tìm về những chất liệu văn hóa trong sáng tạo, nghệ sĩ Việt hôm nay còn đang mang âm nhạc của mình bước ra những sân khấu rộng lớn hơn. Đức Phúc là một trong những trường hợp đáng chú ý khi mang âm nhạc Việt Nam đến một sân chơi quốc tế và giành thành tích đáng tự hào. Những bước tiến ấy không chỉ mang lại niềm vui cho cá nhân nghệ sĩ. Mỗi lần một ca sĩ Việt xuất hiện trên sân khấu quốc tế, đó cũng là một lần âm nhạc Việt Nam có thêm cơ hội được lắng nghe, được biết đến và được nhìn nhận bằng một góc nhìn mới.
Đức Phúc mang âm nhạc Việt Nam đến một sân chơi quốc tế và giành thành tích đáng tự hào.Rồi See Tình, Bắc Bling và nhiều sản phẩm khác tiếp tục cho thấy sức mạnh đặc biệt của âm nhạc đại chúng. Một giai điệu Việt có thể trở thành xu hướng trên mạng xã hội ở nhiều quốc gia. Một sản phẩm lấy cảm hứng từ văn hóa vùng miền có thể khiến hàng triệu người trẻ tò mò về những địa danh, phong tục hay nét đẹp văn hóa mà trước đó họ chưa từng biết đến.
Sơn Tùng M-TP hay MONO cũng là những nghệ sĩ thuộc thế hệ mới cho thấy nỗ lực tìm kiếm sự giao thoa giữa hiện đại và truyền thống ấy. Khi những hình ảnh, âm thanh, mỹ thuật mang dấu ấn Việt Nam được đặt trong một sản phẩm có cách thể hiện mới mẻ, chúng có cơ hội bước vào đời sống của những khán giả trẻ theo một cách tự nhiên hơn.
Đó có lẽ là điều đáng quý nhất của nghệ thuật khi không ép buộc người ta phải yêu văn hóa, mà khiến họ tự muốn tìm hiểu về nó.
Sơn Tùng M-TP hay MONO là những nghệ sĩ thuộc thế hệ mới cho thấy nỗ lực tìm kiếm sự giao thoa giữa hiện đại và truyền thốngMột người trẻ có thể nghe một ca khúc vì giai điệu bắt tai, xem một MV vì hình ảnh đẹp, đến rạp vì một bộ phim hấp dẫn nhưng sau tất cả, họ có thể bắt đầu đặt câu hỏi về những điều nằm phía sau tác phẩm. "Văn hóa là gì?", "Lịch sử đã đi qua như thế nào?", "Những hình ảnh ấy bắt nguồn từ đâu?",... và đó chính là lúc nghệ thuật hoàn thành vai trò kết nối.
Không dừng lại ở việc đưa văn hóa đến gần người Việt, nghệ sĩ hôm nay còn có cơ hội mang những giá trị ấy ra thế giới. Một bộ phim Việt được giới thiệu tại liên hoan phim quốc tế, một ca khúc Việt được khán giả nước ngoài yêu thích hay một nghệ sĩ Việt đứng trên sân khấu quốc tế đều có thể trở thành một điểm chạm để bạn bè quốc tế biết thêm về Việt Nam.
Họ không nhất thiết phải đứng trên sân khấu và nói những lời thật lớn lao về quê hương. Chỉ cần tác phẩm của họ đủ tốt, đủ khác biệt và trong đó có một phần bản sắc Việt, hình ảnh đất nước đã có thể tự mình lên tiếng.
Trong bối cảnh Việt Nam bước vào một giai đoạn phát triển mới, được nhắc đến nhiều hơn với khát vọng vươn mình, vai trò ấy càng trở nên đáng trân trọng. Vươn mình không chỉ là những con số về kinh tế, những thành tựu khoa học hay sự thay đổi của đời sống. Một đất nước đi xa cũng cần mang theo câu chuyện về mình. Và để thế giới muốn lắng nghe câu chuyện ấy, chúng ta cần những người biết kể nó bằng một ngôn ngữ hấp dẫn, hiện đại và giàu cảm xúc. Nghệ sĩ chính là những người có khả năng làm điều đó.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết trong Thư gửi các họa sĩ nhân dịp Triển lãm hội họa năm 1951 rằng: "Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy". Hơn bảy thập kỷ đã trôi qua, thế giới nghệ thuật đã thay đổi, cách con người thưởng thức và lan truyền tác phẩm cũng đã khác, thế nhưng tinh thần của lời dạy ấy vẫn còn nguyên giá trị.
Chỉ là hôm nay, những "chiến sĩ" trên mặt trận văn hóa có thể cầm máy quay, cây đàn, micro, cây bút, có thể đứng trên sân khấu hoặc âm thầm làm việc phía sau một tác phẩm. Mặt trận của họ cũng có thể nằm trên một màn ảnh rộng, một nền tảng âm nhạc hay một chiếc điện thoại của hàng triệu người trẻ. Và điều họ có thể làm, đôi khi rất giản dị, đó chính là kể một câu chuyện thật đẹp về Việt Nam.
Khối diễu hành Ngành Văn hóa - Thể thao trong dịp Đại lễ A80 năm 2025. Ảnh: VGP/Nhật Bắc.81 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng là 81 năm để mỗi thế hệ nhìn lại những gì cha ông đã làm nên và hiểu hơn giá trị thiêng liêng của hai tiếng Việt Nam. Thế nhưng niềm tự hào không chỉ để chúng ta nhìn về phía sau, niềm tự hào còn là động lực để mỗi người tiếp tục tạo ra những điều khiến thế hệ sau có thêm lý do để tự hào...
Với nghệ sĩ, đó có thể là hành trình đưa những câu chuyện cũ đến với khán giả mới, đưa các giá trị truyền thống vào những hình thức hiện đại và đưa sản phẩm mang dấu ấn Việt Nam bước ra thế giới. Bởi nếu cha ông đã trao lại cho chúng ta một đất nước để yêu thương và tự hào, thì thế hệ hôm nay có thể tiếp tục viết câu chuyện ấy bằng những cách của riêng mình. Và khi một bài hát khiến người trẻ yêu quê hương hơn, một bộ phim khiến họ xúc động trước lịch sử hay một tác phẩm khiến bạn bè quốc tế tò mò về Việt Nam, thì nghệ thuật đã âm thầm làm được một điều rất đẹp, đó là nối niềm tự hào của quá khứ với khát vọng vươn mình của hiện tại.
