Ở tuổi mà nhiều người chọn sự an yên với gia đình, con cháu hoặc du lịch nghỉ dưỡng sau khi trang giáo án khép lại, thì cô giáo dạy Văn Thanh Thường lại chọn cho mình một khúc quanh đầy thử thách: Trở thành thực tập sinh “báo chí”. Cùng Báo GD&TĐ trò chuyện về lựa chọn khác biệt này của chị.
- Việc rời xa bục giảng để dấn thân vào những chuyến đi thực tế vất vả đã thay đổi nhãn quan của một cô giáo dạy Văn như thế nào khi nhìn về con người và đất nước?
Việc rời bục giảng đã thay đổi tôi rất nhiều. Trước kia, tôi nhìn đất nước qua trang sách, qua thi ca và ký ức văn chương còn bây giờ, tôi nhìn đất nước bằng bàn chân, hơi thở và mồ hôi.
Khi đứng ở Đền Và hay nơi biên cương, tôi không còn nhìn con người như những hình tượng nghệ thuật nữa, mà là những số phận sống, những thân phận lao động thầm lặng. Nhãn quan của tôi chuyển từ cái đẹp lãng mạn sang cái đẹp nhân sinh – nơi sự hy sinh và bền bỉ chính là vẻ đẹp lớn nhất.
- Chị mang tinh thần hướng thiện từ những trang giáo án vào thơ ca và bây giờ là những bài báo thực tập của mình như thế nào?
Với tôi, đó không phải là khái niệm triết học, mà là lối sống. Trong giáo án, tôi luôn dạy học trò sống tử tế trước khi viết hay. Trong thơ, tôi chọn viết những điều làm con người mềm lại. Và khi học báo, tôi càng hiểu rằng: Một bài báo tốt cần đúng sự thật, và phải đúng đạo lý. Tôi cố gắng để từng con chữ của mình, dù là thơ hay báo, đều mang tinh thần hướng thiện, không làm tổn thương, không kích động.
- Chị có gặp khó khăn khi phải tiết chế sự bay bổng của một người sáng tác thơ để làm quen với sự gai góc, trực diện của một nhà báo?
Có, và đó là thử thách lớn. Thơ cho phép tôi bay, báo chí buộc tôi đứng vững. Thơ đi vào cảm xúc, báo chí đi vào sự thật. Khi học báo, tôi phải học cách tiết chế cái tôi nghệ sĩ, học cách nhìn sự việc bằng con mắt khách quan, bằng tư duy dữ kiện. Nhưng tôi không xem đó là đánh mất mình, mà là tái cấu trúc bản thân. Tôi tin rằng, nếu giữ được đạo đức nghề báo và trái tim người viết thơ, thì hai con đường này không mâu thuẫn, mà bổ trợ cho nhau.
- Phải chăng chính những chuyến đi thực tế đã giúp chị tìm thấy những “viên ngọc thô” mà nếu chỉ ngồi ở bàn viết hay bục giảng, chị sẽ không bao giờ chạm tới được?
Đúng vậy. Những chuyến đi cho tôi điều mà không trang sách nào dạy được. “Viên ngọc thô” của đời sống nằm trong mồ hôi, bùn đất, tiếng thở dài và cả sự im lặng. Khi tôi nhìn thấy những con người lao động nơi rừng sâu, tôi hiểu rằng thơ không phải là tưởng tượng, mà là chắt lọc từ hiện thực sống. Nếu không đi, không va đập, thơ chỉ là cái đẹp bề mặt.
Cô Nguyễn Thanh Thường đi thực tế tại xã Vạn Xuân, Thanh Hóa. Ảnh: NVCC.
- Ở độ tuổi đã có nhiều cống hiến, điều gì thôi thúc chị chấp nhận làm thực tập sinh báo chí, xông pha đến tận vùng cao Di Linh hay biên giới xa xôi để ”Gùi Xuân trên vai”?
Tôi chọn làm thực tập sinh báo chí vì không muốn dừng lại trong vùng an toàn. Trí tuệ nếu không tiếp tục học sẽ hóa cũ, tâm hồn nếu không tiếp tục đi sẽ hóa hẹp. Tôi muốn học lại từ đầu, khiêm nhường như một người mới, để làm mới tư duy, cảm xúc và cách nhìn đời. “Gùi Xuân trên vai” là hành trình địa lý, và cũng là hành trình tái sinh nội tâm.
- Từ đây, chị dự định khai thác những góc khuất nào của Hà Nội mà thơ ca chưa nói hết?
Tôi muốn đi vào Hà Nội của những con người thầm lặng: Những công nhân vệ sinh đêm, những người bán hàng rong sớm, những phận đời phía sau ánh đèn phố cổ. Thơ thường nói về Hà Nội đẹp, còn báo chí cho tôi cơ hội nói về Hà Nội thật, nơi có cả ánh sáng và bóng tối, cả lãng mạn và nhọc nhằn.
- Chị kỳ vọng gì vào sự kết hợp giữa: Tâm hồn nhà giáo - Trải nghiệm nhà thơ và sự dấn thân của một nhà báo trong hành trình sắp tới?
Tôi muốn một con đường hợp nhất. Nhà giáo cho tôi đạo đức nghề nghiệp, nhà thơ cho tôi chiều sâu cảm xúc, nhà báo cho tôi bản lĩnh xã hội. Tôi không muốn chỉ là người viết hay, mà muốn là người viết có trách nhiệm. Hành trình sắp tới của tôi là hành trình phụng sự con người, sự thật và những giá trị nhân văn bền vững.
Nhà giáo Nguyễn Thanh Thường sinh năm 1968, hiện sinh sống và làm việc tại Hà Nội, có nhiều thơ đăng trên báo, tạp chí. Mới đây, chị không còn nhìn cuộc đời qua lăng kính mộng mơ của thơ ca hay vẻ đẹp ước lệ trong văn chương mà dấn thân vào những cung đường biên cương, vùng đất khô khốc để chạm vào “mồ hôi của đá”. Cuộc chuyển mình từ một người truyền thụ kiến thức sang một người săn tìm sự thật là câu chuyện về một ý chí tự học không mệt mỏi, lựa chọn dũng cảm của chị để làm mới một tâm hồn nhân văn trước những biến động của thời đại.
