Sự kiện quy tụ các đại biểu đến từ Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội, các Bộ, ngành Y tế, Giáo dục và Đào tạo, chính quyền địa phương, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp, viện dưỡng lão cùng các chuyên gia phát triển quốc tế. Diễn đàn tạo nên một không gian đối thoại công - tư cởi mở, xoay quanh hai trụ cột cốt lõi: Biến áp lực già hóa thành cơ hội "Kinh tế Bạc" và Tháo gỡ nút thắt pháp lý cho lực lượng Nhân viên chăm sóc người cao tuổi phi y tế.
Đại biểu và doanh nghiệp tham dự Diễn đàn
Già hóa dân số đang diễn ra với tốc độ nhanh tại Việt Nam, kéo theo nhu cầu chăm sóc người cao tuổi ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, bên cạnh những thách thức về an sinh xã hội, xu hướng này cũng mở ra cơ hội hình thành một ngành dịch vụ mới có tiềm năng phát triển mạnh mẽ. Muốn biến tiềm năng đó thành hiện thực, nhiều chuyên gia cho rằng yếu tố then chốt không chỉ nằm ở chính sách hay nguồn vốn đầu tư mà còn ở việc xây dựng đội ngũ nhân lực chăm sóc chuyên nghiệp.
Đây cũng là nội dung được nhiều đại biểu quan tâm tại Diễn đàn về kinh tế chăm sóc và phát triển ngành chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam. Thay vì chỉ nhìn nhận già hóa dân số như một sức ép đối với hệ thống an sinh, diễn đàn nhấn mạnh cần coi đây là cơ hội để phát triển nền "kinh tế bạc" – lĩnh vực được dự báo sẽ trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế trong tương lai.
Theo các chuyên gia, khi tuổi thọ người dân tăng lên, nhu cầu chăm sóc dài hạn không còn là vấn đề riêng của từng gia đình. Mô hình chăm sóc truyền thống vốn dựa chủ yếu vào người thân đang dần bộc lộ nhiều hạn chế khi quy mô gia đình ngày càng thu hẹp và lực lượng lao động trẻ phải dành nhiều thời gian cho công việc. Điều này tạo ra khoảng trống lớn về dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp.
Tuy nhiên, để thị trường này phát triển bền vững, nguồn nhân lực là bài toán cần được giải quyết trước tiên. Hiện nay, nghề chăm sóc người cao tuổi phi y tế vẫn chưa có mã ngành nghề chính thức cũng như khung tiêu chuẩn năng lực quốc gia. Điều này khiến lực lượng lao động chưa được công nhận đúng vị trí nghề nghiệp, trong khi các cơ sở đào tạo gặp khó khăn trong việc cấp chứng chỉ, còn doanh nghiệp lại thiếu cơ sở để tuyển dụng và mở rộng hoạt động.
Thực tế cho thấy, nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực này sẽ tiếp tục tăng nhanh cùng với quá trình già hóa dân số. Nếu không sớm chuẩn hóa nghề nghiệp, Việt Nam có nguy cơ thiếu hụt lực lượng lao động đủ kỹ năng để đáp ứng nhu cầu chăm sóc ngày càng lớn của xã hội.
Một trong những mô hình được đánh giá tích cực hiện nay là chương trình GRACE do VCCI-HCM triển khai với sự hỗ trợ của Sáng kiến Đầu tư cho Phụ nữ (Investing in Women). Chương trình đã áp dụng mô hình đào tạo theo vi bằng (micro-credentials), xây dựng đội ngũ giảng viên đạt chuẩn quốc tế, đồng thời chuẩn hóa năng lực cho hàng trăm học viên tham gia.
Không chỉ giúp nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, chương trình còn tạo thêm cơ hội việc làm ổn định cho nhiều lao động, đặc biệt là phụ nữ trung niên và lao động ở khu vực nông thôn. Khi công việc chăm sóc được đào tạo bài bản và được xã hội công nhận, đây sẽ trở thành một nghề có giá trị kinh tế, góp phần giảm gánh nặng chăm sóc không được trả lương vốn lâu nay chủ yếu đặt lên vai phụ nữ.
Phát biểu tại Diễn đàn ông Trần Ngọc Liêm – Phó Tổng Thư ký VCCI, Giám đốc VCCI-HCM cho biết VCCI đã kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo sớm ban hành mã nghề quốc gia đối với nghề chăm sóc người cao tuổi phi y tế. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm xây dựng hệ thống đào tạo thống nhất trên phạm vi cả nước, tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phát triển chương trình đào tạo và doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.
Bên cạnh vấn đề nhân lực, nhiều ý kiến tại diễn đàn cũng cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia phát triển dịch vụ chăm sóc người cao tuổi. Dù Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp lý liên quan đến dân số, chăm sóc người cao tuổi và phát triển kinh tế bạc, nhưng vẫn cần thêm các chính sách cụ thể về đất đai, tín dụng, ưu đãi đầu tư và cơ chế hợp tác công - tư để tạo động lực cho khu vực tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn.
Kinh nghiệm quốc tế cũng được chia sẻ tại diễn đàn cho thấy nhiều quốc gia đã thành công trong việc phát triển ngành chăm sóc như một lĩnh vực kinh tế quan trọng. Đại diện các đối tác Nhật Bản đề xuất mô hình kết hợp kinh nghiệm quản lý, tiêu chuẩn dịch vụ với nguồn nhân lực trong nước nhằm xây dựng hệ thống chăm sóc cộng đồng toàn diện, hướng đến mục tiêu giúp người cao tuổi duy trì khả năng tự lập và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Trong khi đó, bà Kate Wallace – Tổng Lãnh sự Australia tại TP HCM khẳng định sẵn sàng đồng hành cùng Việt Nam thông qua các chương trình hợp tác đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hệ thống chăm sóc chuyên nghiệp và thúc đẩy bình đẳng giới trong lĩnh vực kinh tế chăm sóc. Những kinh nghiệm này được kỳ vọng sẽ hỗ trợ Việt Nam rút ngắn quá trình hình thành hệ sinh thái dịch vụ chăm sóc người cao tuổi hiện đại và bền vững.
Trong bối cảnh dân số già hóa diễn ra nhanh chóng, việc đầu tư phát triển nguồn nhân lực chăm sóc không chỉ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi mà còn tạo thêm việc làm, mở rộng thị trường dịch vụ và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Khi nghề chăm sóc được chuẩn hóa, được công nhận và có lộ trình phát triển rõ ràng, nền kinh tế chăm sóc sẽ có thêm nền tảng để trở thành một trong những lĩnh vực tăng trưởng mới, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.
N/ANh
