Chiếc mặt nạ của FIFA trong vụ Super League

Tài liệu nội bộ cho thấy FIFA từng tham gia sâu vào các cuộc thảo luận về Super League trước khi công khai phản đối dự án.

Khi Super League xuất hiện vào tháng 4/2021, Gianni Infantino đứng trước Đại hội UEFA tại Montreux và tuyên bố FIFA “kiên quyết phản đối” dự án. Thông điệp ấy đặt tổ chức quyền lực nhất bóng đá thế giới về phía người hâm mộ, các liên đoàn và những CLB chống lại kế hoạch ly khai.

Nhưng một tài liệu nội bộ đề tháng 10/2020, được The Guardian công bố, lại cho thấy một câu chuyện khác. Chỉ vài tháng trước khi Super League bị dư luận phản đối dữ dội, FIFA từng tham gia các cuộc đàm phán sâu với nhóm sáng lập dự án do Chủ tịch Real Madrid, Florentino Perez dẫn đầu.

Đây không phải những cuộc trao đổi mang tính thăm dò. Bản dự thảo tiến đến giai đoạn thỏa thuận sơ bộ, trong đó FIFA được xem là đối tác chiến lược, nắm vai trò quan trọng trong cách giải đấu vận hành và khai thác thương mại. Một phương án thậm chí còn đề xuất đổi tên giải thành “FIFA Super League”.

Khoảng cách giữa những gì FIFA từng thảo luận trong hậu trường và lập trường tổ chức này công khai sau đó đặt ra câu hỏi lớn về sự minh bạch. FIFA phản đối Super League vì những nguyên tắc của bóng đá, hay chỉ thay đổi thái độ khi nhận ra dự án không còn khả năng tồn tại trước sức ép từ dư luận?

FIFA không chỉ đứng ngoài quan sát

Tài liệu cho thấy FIFA từng cân nhắc tham gia sâu vào bộ máy quản trị Super League thông qua một loại “cổ phần vàng”. Quyền này cho phép tổ chức can thiệp vào những quyết định quan trọng, từ thể thức thi đấu, cách phân chia doanh thu đến việc bổ nhiệm các lãnh đạo cấp cao.

Hai bên dự kiến thiết lập mối quan hệ hợp tác kéo dài ít nhất 12 năm và thành lập một liên doanh để quản lý bản quyền thương mại, nguồn thu cũng như các hoạt động kinh doanh liên quan. Với cấu trúc như vậy, FIFA không đơn thuần bảo trợ giải đấu mà có thể trở thành một phần trong trung tâm quyền lực mới của bóng đá cấp CLB.

Kế hoạch còn bao gồm một phiên bản Club World Cup mở rộng, được tổ chức hàng năm trong ba tuần. Khác với thể thức có vòng bảng được FIFA áp dụng từ năm 2025, giải đấu trong bản dự thảo sẽ diễn ra theo hình thức loại trực tiếp và gắn chặt với Super League.

Kế hoạch Super League từng đề xuất giảm mạnh số đợt tập trung đội tuyển quốc gia để mở rộng lịch thi đấu cấp CLB.

Về lý thuyết, mọi thay đổi vẫn phải được Hội đồng FIFA và Đại hội FIFA phê chuẩn. Tuy nhiên, các liên đoàn thành viên được cho là hầu như không được tham vấn trong quá trình xây dựng kế hoạch.

Điều này đặc biệt đáng chú ý bởi FIFA luôn khẳng định mình đại diện cho bóng đá toàn cầu. Một dự án có thể làm thay đổi tận gốc lịch thi đấu, nguồn thu và cán cân quyền lực của môn thể thao này lại được thảo luận chủ yếu giữa FIFA với một nhóm CLB lớn.

Super League khi ấy được thiết kế với 15 thành viên thường trực và 5 suất dành cho các đội vượt qua vòng loại. Các CLB tham dự phải gia nhập Hiệp hội các CLB Bóng đá Thế giới, tổ chức được Florentino Perez thành lập năm 2019.

Bản dự thảo còn đề cập việc xây dựng một Super League nữ theo mô hình tương tự. Dù chưa đưa ra thời điểm khởi tranh, chi tiết này cho thấy tham vọng của nhóm sáng lập không dừng ở một giải đấu dành cho bóng đá nam, mà hướng đến việc xây dựng cả một hệ thống thi đấu mới nằm ngoài cấu trúc truyền thống.

Khi quyền lợi đội tuyển bị đẩy xuống sau

Một trong những nội dung gây tranh cãi nhất là kế hoạch thu hẹp mạnh các đợt tập trung đội tuyển quốc gia. Thay vì nhiều khoảng nghỉ quốc tế trong năm, cầu thủ chỉ trở về làm nhiệm vụ quốc gia trong hai giai đoạn, mỗi giai đoạn kéo dài hai tuần.

Với các CLB lớn, phương án này giúp lịch thi đấu trở nên liền mạch và dành thêm không gian cho những giải đấu có giá trị thương mại cao. Nhưng với nhiều liên đoàn quốc gia, đó có thể là một đòn mạnh về tài chính.

Các trận đấu của đội tuyển không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn. Đây còn là nguồn thu quan trọng từ bản quyền truyền hình, tài trợ, bán vé và quảng cáo. Việc cắt giảm số trận đồng nghĩa nhiều liên đoàn, đặc biệt tại những nền bóng đá nhỏ, có nguy cơ mất đi phần đáng kể nguồn lực để duy trì hoạt động.

Bản dự thảo cũng nhắc đến khả năng thu hẹp các giải vô địch quốc gia và xây dựng lại toàn bộ lịch thi đấu quốc tế. Nói cách khác, Super League không chỉ muốn tạo ra thêm một sân chơi mới. Dự án này có thể buộc phần còn lại của bóng đá thế giới phải tự điều chỉnh để phục vụ nó.

Gianni Infantino từng tuyên bố FIFA “kiên quyết phản đối” Super League khi dự án được công bố vào tháng 4/2021.

Đó cũng là mâu thuẫn lớn nhất trong câu chuyện. FIFA có trách nhiệm bảo vệ lợi ích chung của 211 liên đoàn thành viên, nhưng lại từng thảo luận một dự án có thể chuyển thêm quyền lực và tiền bạc về phía nhóm CLB giàu nhất châu Âu.

The Guardian cho biết chưa có bằng chứng cho thấy FIFA ký hợp đồng cuối cùng với Super League. Tuy nhiên, việc kế hoạch tiến đến giai đoạn thỏa thuận sơ bộ cho thấy tổ chức này từng xem dự án là một cơ hội nghiêm túc, thay vì một ý tưởng mà họ phản đối ngay từ đầu.

Vì thế, điều đáng bàn không chỉ là Super League từng suýt được gắn tên FIFA. Vấn đề lớn hơn nằm ở cách một tổ chức có quyền lực khổng lồ có thể giữ hai thái độ hoàn toàn khác nhau: một trong phòng họp kín và một trước công chúng.

Sau khi Super League sụp đổ, FIFA lựa chọn đứng về phía những người phản đối. Nhưng tài liệu mới cho thấy trước khi làn sóng phẫn nộ bùng lên, tổ chức này từng sẵn sàng ngồi cùng bàn với những người muốn thay đổi trật tự bóng đá thế giới.

Với Infantino, tiết lộ này xuất hiện vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm. Những tranh cãi liên tiếp quanh các dự án thương mại và đầu tư tư nhân khiến câu hỏi về hướng đi của FIFA ngày càng lớn. Tổ chức này đang bảo vệ cấu trúc của bóng đá thế giới, hay chỉ tìm cách đứng ở vị trí trung tâm trong mọi mô hình quyền lực mới?