Ở tuổi gần tròn một thế kỷ, đạo diễn – nhà văn Xuân Phượng tiếp tục khiến công chúng xúc động khi ra mắt tập hồi ký thứ ba mang tên Chân cứng đá mềm. Không chỉ là một cuốn sách kể chuyện đời, tác phẩm còn mở ra những lát cắt đặc biệt về lịch sử chiến tranh, điện ảnh tài liệu Việt Nam và hành trình dấn thân bền bỉ của một người phụ nữ sống trọn đời cho lý tưởng và nghệ thuật.
Buổi ra mắt hồi ký "Chân cứng đá mềm" của nhà văn Xuân Phượng
Tại buổi ra mắt sách diễn ra tại TP.HCM, đông đảo nhà văn, nhà nghiên cứu và độc giả đã dành nhiều tình cảm cho Xuân Phượng – người được xem như biểu tượng của tinh thần “chân cứng đá mềm” trong cuộc sống và sáng tạo nghệ thuật.
Nhìn lại hành trình của Xuân Phượng, người ta thấy ở bà không chỉ là dấu ấn của một nhà văn mà còn là chân dung của một thế hệ trí thức Việt Nam sống hết mình cùng lịch sử dân tộc. Từ một cô tiểu thư Hà thành rời gia đình đi theo kháng chiến năm 16 tuổi, bà từng làm công tác hóa dược phục vụ chiến trường, trở thành bác sĩ, rồi phóng viên chiến trường, đạo diễn phim tài liệu. Khi tuổi đã cao, bà tiếp tục mở phòng tranh Lotus để đưa mỹ thuật Việt Nam ra thế giới. Và ở tuổi ngoài 90, bà bước vào văn chương với sức viết khiến nhiều người nể phục.
Bìa hồi ký “Chân cứng đá mềm” của nhà Xuân Phượng
Nếu hai tập hồi ký trước Gánh gánh… gồng gồng… và Khắc đi… khắc đến… khắc họa những chặng đường nhiều biến động của cuộc đời, thì Chân cứng đá mềm được xem là sự kết tinh của trải nghiệm, ký ức và chiêm nghiệm sống sau gần một thế kỷ đi qua lịch sử dân tộc.
Trong phát biểu tại buổi ra mắt sách, nhà văn Trịnh Bích Ngân nhận định: “Chân cứng đá mềm không chỉ là tựa đề của một cuốn sách. Đó là tuyên ngôn sống, là đúc kết trọn vẹn nhất về cuộc đời của đạo diễn, nhà văn Xuân Phượng”.
Một trong những chi tiết gây xúc động mạnh trong hồi ký là quyết định đổi nghề của Xuân Phượng vào năm 37 tuổi. Khi ấy, bà đang có công việc ổn định với vị trí trưởng phòng khám bệnh thuộc Ủy ban Liên lạc văn hóa với nước ngoài. Nhưng sau chuyến đi cùng đoàn làm phim của đạo diễn Hà Lan Joris Ivens vào tuyến lửa Vĩnh Linh năm 1967, cuộc đời bà đã thay đổi.
Giữa mưa bom bão đạn, chứng kiến cảnh người dân sống trong địa đạo, trẻ em sinh ra trong hầm trú ẩn và những cái chết do bom đạn Mỹ gây ra, Xuân Phượng nhận ra sức mạnh của điện ảnh tài liệu và trách nhiệm của người cầm máy trước lịch sử.
Lời khuyên của đạo diễn Joris Ivens tại sân bay Gia Lâm trước lúc chia tay đã trở thành bước ngoặt lớn trong cuộc đời bà: “Đất nước của bạn đang rất cần những phóng viên chiến trường”.
Từ đó, Xuân Phượng rời bỏ nghề bác sĩ để bước vào con đường làm phim đầy hiểm nguy. Đó không phải lựa chọn bồng bột, mà là một quyết định dấn thân có ý thức của một người muốn sống có ích cho thời đại mình.
Khách mời tham gia chia sẻ tại lễ ra mắt sách
Điểm đặc biệt của Chân cứng đá mềm nằm ở chỗ đây không chỉ là hồi ký cá nhân mà còn là một phần ký ức lịch sử được kể lại bằng trải nghiệm trực tiếp của người trong cuộc. Qua từng trang sách, người đọc bắt gặp những chuyến đi sinh tử ở Vĩnh Linh, Hà Tĩnh, Quảng Bình; những lần đoàn phim đối mặt bom đạn; những hầm trú ẩn đầy trẻ em và tiếng ru vang lên giữa lòng đất.
Tác phẩm cũng tái hiện nhiều dấu mốc quan trọng của điện ảnh tài liệu Việt Nam như bộ phim Vĩ tuyến 17 – Chiến tranh nhân dân hay hành trình làm phim về chiến dịch Pa Thí ở Lào.
Nhà nghiên cứu Đỗ Viết Nghiệm cho rằng sức hấp dẫn của hồi ký nằm ở “sự kết hợp chặt chẽ giữa tính chân thật và kỹ thuật kể chuyện có chiều sâu”. Theo ông, Xuân Phượng không kể toàn bộ cuộc đời theo lối liệt kê mà chọn những lát cắt tiêu biểu, những câu chuyện giàu tính điện ảnh và cảm xúc. Chính điều đó khiến cuốn sách dù chỉ hơn 200 trang vẫn tạo cảm giác dày dặn về tư liệu và giàu sức gợi.
Nhiều người gọi việc Xuân Phượng tiếp tục viết ở tuổi 97 là một “kỳ tích sáng tạo”. Nhưng với bà, viết không phải để hoài niệm đơn thuần mà để tiếp tục sống cùng ký ức và giữ cho tâm hồn không già cỗi.
Nhạc sĩ Trần Tiến chia sẻ tại sự kiện
Trong bài viết Diệu pháp chống già trong Chân cứng đá mềm, nhà nghiên cứu Bùi Thanh Truyền cho rằng điều đặc biệt nhất ở Xuân Phượng chính là khả năng giữ lửa cho khát vọng sống và sáng tạo. Sau tất cả những mất mát và biến động của thời cuộc, điều còn lại nơi bà là lòng biết ơn với cuộc đời, với đồng đội và với những năm tháng đã đi qua.
Không chỉ có giá trị văn học, Chân cứng đá mềm còn là một tư liệu quý về lịch sử chiến tranh và điện ảnh tài liệu Việt Nam. Quan trọng hơn, cuốn sách truyền đi một năng lượng sống đặc biệt: dù tuổi tác hay nghịch cảnh có lớn đến đâu, con người vẫn có thể tiếp tục sáng tạo, tiếp tục yêu thương và bước đi bằng một tinh thần không khuất phục.
Có lẽ vì thế mà Chân cứng đá mềm không chỉ là tên một cuốn hồi ký, mà còn là chân dung tinh thần của chính Xuân Phượng – người phụ nữ đã đi qua gần một thế kỷ lịch sử bằng đôi chân bền bỉ và một trái tim chưa bao giờ ngừng cháy.
N/A
