Mỗi năm, virus hợp bào hô hấp (Respiratory Syncytial Virus - RSV) gây khoảng 33 triệu ca nhiễm trùng đường hô hấp dưới, hơn 3 triệu ca nhập viện và gần 60.000 ca tử vong nội viện ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn thế giới. Riêng trẻ dưới 6 tháng tuổi ghi nhận khoảng 1,4 triệu ca nhập viện và 27.300 ca tử vong, cho thấy đây là nhóm dễ tổn thương nhất trước loại virus này.
GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến - Chủ tịch Hội Phụ Sản Việt Nam phát biểu khai mạc
Tại Việt Nam, RSV cũng là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh hô hấp ở trẻ nhỏ. Các nghiên cứu tại nhiều bệnh viện nhi cho thấy virus này chiếm khoảng 24-48% nguyên nhân gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em.
Theo nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương, 42,7% trẻ nhập viện do RSV là nhóm dưới 3 tháng tuổi, tiếp theo là nhóm từ 3-6 tháng tuổi. Đây là giai đoạn hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện, trong khi đường thở còn nhỏ, khiến trẻ dễ bị viêm, phù nề và tắc nghẽn khi nhiễm virus.
Thông tin trên được các chuyên gia chia sẻ tại tọa đàm "Chiến lược chăm sóc cho phụ nữ mang thai: Mẹ chủ động - Con được bảo vệ", do Hội Phụ sản Việt Nam tổ chức ngày 26/7 tại Hà Nội.
GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, cho biết chăm sóc thai kỳ hiện không chỉ dừng ở việc theo dõi sự phát triển của thai nhi mà ngày càng hướng đến dự phòng những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ sau sinh.
"Xu hướng này đã được phản ánh trong các hướng dẫn chuyên môn mới, góp phần chuẩn hóa thực hành lâm sàng và tăng cường chăm sóc dự phòng cho mẹ và bé", GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến nói.
Hơn 8 trên 10 trẻ hồi sức tích cực vì RSV không có bệnh nền
Theo các chuyên gia, trẻ sinh non, mắc bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch vẫn là nhóm có nguy cơ cao diễn tiến nặng khi mắc RSV. Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là bệnh không chỉ xảy ra ở nhóm trẻ này.
Các chuyên gia sản phụ khoa và nhi khoa tham dự tọa đàm
PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Hà Nội, cho biết 81,2% trẻ phải điều trị hồi sức tích cực (ICU) do RSV là những trẻ sinh đủ tháng, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh và không có bệnh nền.
"Nhiều trẻ ban đầu chỉ xuất hiện các triệu chứng như ho, sổ mũi hoặc khó thở nhẹ nhưng có thể nhanh chóng chuyển sang viêm tiểu phế quản, suy hô hấp và cần các biện pháp hỗ trợ chuyên sâu như thở máy hoặc đặt nội khí quản. Bên cạnh đó, trẻ mắc RSV thường phải điều trị lâu hơn, có nhu cầu nhập ICU cao hơn và cần nhiều can thiệp y khoa như chụp X-quang phổi, bù dịch hay sử dụng kháng sinh so với nhiều bệnh nhiễm trùng hô hấp khác", PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy thông tin.
Theo số liệu được trình bày tại hội thảo, khoảng 23,8% trẻ nhập viện tại các đơn vị hồi sức hoặc chăm sóc đặc biệt do RSV phải thở máy xâm lấn.
Không chỉ gây bệnh cấp tính, RSV còn để lại nhiều hệ lụy lâu dài đối với hệ hô hấp của trẻ. Các nghiên cứu cho thấy trẻ từng nhiễm RSV có nguy cơ khò khè không thường xuyên tăng 3,2 lần, khò khè tái diễn tăng 4,3 lần so với trẻ chưa mắc bệnh. Nguy cơ hen suyễn được ghi nhận tăng từ 2 đến 12 lần, trong khi khoảng 27% trẻ nhập viện vì viêm tiểu phế quản nặng có thể được chẩn đoán hen trước 5 tuổi.
Theo các chuyên gia, hiện việc điều trị RSV chủ yếu vẫn là điều trị hỗ trợ như kiểm soát triệu chứng, bù dịch và hỗ trợ hô hấp. Điều này khiến dự phòng trở thành giải pháp quan trọng nhằm giảm số ca bệnh nặng cũng như hạn chế áp lực lên hệ thống y tế.
Thu hẹp "khoảng trống miễn dịch" trong 6 tháng đầu đời
Các chuyên gia cho biết 6 tháng đầu sau sinh là giai đoạn trẻ dễ mắc RSV nhất do hệ miễn dịch còn non yếu. Đây cũng là thời điểm lượng kháng thể trẻ tự tạo ra chưa đủ để chống lại nhiều tác nhân gây bệnh.
Theo TS.BS Ngô Thị Yên, nguyên Trưởng khoa Chăm sóc trước sinh, Bệnh viện Từ Dũ, trong 3 tháng cuối thai kỳ, người mẹ có thể truyền kháng thể qua nhau thai cho thai nhi. Cơ chế tự nhiên này giúp trẻ có một phần miễn dịch ngay từ khi chào đời và hỗ trợ bảo vệ trong những tháng đầu đời.
"Một thai kỳ được chăm sóc tốt không chỉ mang lại lợi ích cho sức khỏe của mẹ mà còn giúp trẻ có thêm nền tảng miễn dịch ngay từ khi sinh ra", TS.BS Ngô Thị Yên chia sẻ.
Chung tay phòng ngừa bệnh đường hô hấp do virus RSV gây ra
Chuyển từ 'chữa bệnh' sang 'phòng bệnh': Bảo vệ trẻ nhỏ trước "bộ 3" tác nhân hô hấp đáng lo ngại
Vaccine RSV thế hệ mới phòng viêm phổi triển khai tại Hệ thống tiêm chủng VNVC toàn quốcCác chuyên gia cho rằng việc bảo vệ trẻ trước RSV cần được thực hiện bằng nhiều biện pháp đồng bộ trong suốt thai kỳ và sau sinh, gồm khám thai định kỳ, dinh dưỡng hợp lý, tư vấn y khoa và áp dụng các biện pháp dự phòng theo khuyến cáo chuyên môn.
TTND.PGS.TS Lưu Thị Hồng, nguyên Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế), nhận định chủ động phòng ngừa trong thai kỳ là hướng đi phù hợp với định hướng chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em.
"Không chỉ giúp bảo vệ trẻ ngay từ những ngày đầu đời, cách tiếp cận này còn góp phần giảm gánh nặng cho hệ thống y tế và nâng cao chất lượng chăm sóc thai sản", TTND.PGS.TS Lưu Thị Hồng nói.
GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến thông tin thêm, trẻ sơ sinh chưa có kháng thể tự thân và cần thời gian để vaccine phát huy tác dụng nếu được tiêm sau khi sinh. Việc tiêm vaccine cho phụ nữ mang thai giúp tạo kháng thể truyền sang con ngay trong bào thai, góp phần bảo vệ trẻ trong 6 tháng đầu đời.
Bên cạnh đó, sữa mẹ vẫn là nguồn dinh dưỡng và kháng thể tự nhiên tốt nhất đối với trẻ sơ sinh. Trừ những trường hợp có chống chỉ định, các bà mẹ nên cho con bú sữa mẹ để tăng cường miễn dịch. Việc tiêm chủng trong thai kỳ cũng góp phần bảo vệ cả mẹ và con trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như RSV, bạch hầu, ho gà và uốn ván.
Hiện nay Hội Phụ sản Việt Nam đã ban hành hướng dẫn về chủ động phòng ngừa RSV cho trẻ nhũ nhi. Đồng thời, Cục Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế) cũng cập nhật Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, trong đó nhấn mạnh vai trò của chăm sóc thai kỳ và dự phòng các bệnh truyền nhiễm như RSV, cúm, ho gà, sởi và uốn ván.
Theo các chuyên gia, những cập nhật này giúp hoàn thiện định hướng chuyên môn trong chăm sóc sức khỏe mẹ và bé, đồng thời tạo cơ sở để phụ nữ mang thai trao đổi với bác sĩ về các biện pháp bảo vệ phù hợp, nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh hô hấp nặng ở trẻ trong giai đoạn 6 tháng đầu đời.
Vĩnh Hoàng
