Bình thường mới trong quan hệ kinh tế Mỹ - Trung Quốc

Sức ép cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc trong các lĩnh vực chiến lược khó giảm. (Ảnh tạo bởi AI

Giới phân tích quốc tế cho rằng, phía sau những tín hiệu tích cực ấy không phải là sự đảo chiều trong quan hệ song phương, mà là sự hình thành một trạng thái mới: Hợp tác có chọn lọc, cạnh tranh có kiểm soát, nhưng trong các lĩnh vực chiến lược vẫn là đối đầu dài hạn.

Căng thẳng đã hạ nhiệt?

Trang mạng The Observer của Trung Quốc bình luận, sau nhiều năm phủ bóng bởi thuế quan, các biện pháp kiểm soát công nghệ và cạnh tranh địa chính trị, chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Donald Trump đã mang lại một khoảng lặng đáng chú ý cho quan hệ kinh tế Mỹ - Trung Quốc.

Sau chuyến thăm, căng thẳng thương mại giữa hai nước tạm thời hạ nhiệt, các kênh đối thoại kinh tế song phương được mở rộng. Điểm nhấn lớn nhất là hai bên nhất trí xây dựng quan hệ ổn định mang tính chiến lược, đồng thời thành lập Hội đồng Thương mại và Hội đồng Đầu tư nhằm duy trì đối thoại thường xuyên. Những tín hiệu này nhanh chóng cải thiện tâm lý của cộng đồng doanh nghiệp quốc tế, vốn đã mệt mỏi vì nhiều năm bất định trong quan hệ thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, nếu nhìn lại diễn biến trong những năm qua, sự lạc quan đó vẫn cần được đặt trong một bối cảnh rộng hơn.

Lịch sử quan hệ Mỹ - Trung Quốc dưới thời Tổng thống Donald Trump cho thấy những giai đoạn hòa dịu thường không kéo dài. Năm 2017, trong chuyến thăm đầu tiên tới Bắc Kinh, hai bên đã ký kết các thỏa thuận hợp tác trị giá hơn 250 tỷ USD và khi đó Nhà Trắng cũng đánh giá đây là “thành công mang tính lịch sử”. Nhưng chỉ ít tháng sau, cuộc chiến thương mại giữa Washington và Bắc Kinh chính thức bùng nổ, mở ra chu kỳ đối đầu kéo dài nhiều năm.

Chính vì một giai đoạn không thể dự đoán như thế, nhiều chuyên gia cho rằng, đợt hòa hoãn lần này nhiều khả năng mang tính chiến thuật hơn là bước ngoặt chiến lược.

Thực tế cho thấy, trong khi tạm dừng việc mở rộng các biện pháp thuế quan, Washington vẫn tiếp tục siết chặt nhiều lĩnh vực khác. Mỹ triển khai điều tra về Quy chế quan hệ thương mại bình thường vĩnh viễn (PNTR) đối với Trung Quốc, mở rộng cơ chế kiểm soát đầu tư sang các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán lượng tử và bán dẫn, đồng thời tăng cường các biện pháp hạn chế công nghệ đối với các doanh nghiệp Trung Quốc.

Điều đó phản ánh một thực tế quan trọng rằng cạnh tranh giữa hai nền kinh tế không hề chấm dứt mà đang chuyển sang một hình thái mới theo hướng chọn lọc và có mục tiêu rõ ràng hơn.

Ở góc độ kinh tế, cả Washington và Bắc Kinh đều không có lý do hay lợi ích gì để quay lưng lại với đối thoại. Cạnh tranh vẫn sẽ tiếp diễn, nhưng đối thoại là điều kiện cần để kiểm soát rủi ro và duy trì những lợi ích mà hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn đang chia sẻ.

Trung Quốc vẫn là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời là thị trường tiêu thụ lớn đối với nhiều ngành hàng thế mạnh của Mỹ như nông sản, năng lượng và hàng không. Ngược lại, hàng tiêu dùng giá cạnh tranh từ Trung Quốc tiếp tục góp phần kiềm chế lạm phát tại Mỹ và hỗ trợ hoạt động của nhiều doanh nghiệp Mỹ.

Chính sự phụ thuộc lẫn nhau này khiến cả hai bên đều không muốn đẩy quan hệ đến trạng thái đối đầu toàn diện.

Chọn lọc và thực dụng

Điều đáng chú ý hơn cả không nằm ở những tín hiệu hạ nhiệt từ các nhà lãnh đạo, mà ở cách thức cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc đang thay đổi.

Nếu giai đoạn trước chủ yếu được nhận diện bằng các đợt áp thuế trả đũa lẫn nhau, hiện nay, trọng tâm đang chuyển sang cạnh tranh về công nghệ, chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn kỹ thuật và luật chơi quốc tế. Trong thời gian tới, quan hệ kinh tế thương mại Mỹ-Trung có thể sẽ không còn ở trạng thái cực đoan là đối đầu toàn diện hay chuyển sang hợp tác sâu rộng, mà bước vào giai đoạn bình thường mới, đan xen giữa xung đột và ổn định, cạnh tranh có chọn lọc, vừa siết vừa thả.

Trong khi đó, nhiều mốc thời gian trong 6 tháng cuối năm 2026 có thể sẽ trở thành những thời điểm bản lề trong cuộc cạnh tranh kinh tế thương mại Mỹ-Trung Quốc trong giai đoạn tiếp theo, đồng thời cũng là đòn bẩy để Washington gia tăng sức ép nhằm giành lợi thế trên bàn đàm phán.

Phía Mỹ không nâng tầm “ổn định chiến lược” thành định vị mới cho quan hệ song phương như Trung Quốc, mà chủ trương mối quan hệ này phải được xây dựng trên cơ sở “công bằng và có đi có lại”, thiên về tính ngang bằng trong trao đổi lợi ích. Cách lý giải này mang đậm tư duy “Nước Mỹ trước tiên”, lấy tiêu chuẩn của Mỹ làm thước đo, nhằm duy trì vị thế áp đảo. Vì vậy, tín hiệu tích cực lần này giống như một đợt nghỉ ngơi chiến lược hơn.

Trong tương lai, kinh tế thương mại Mỹ - Trung Quốc sẽ hình thành một cục diện phân tầng rõ rệt. Trong các lĩnh vực tiêu dùng thiết yếu như dệt may, đồ gia dụng hay điện tử dân dụng, thương mại song phương nhiều khả năng vẫn duy trì ổn định bởi nhu cầu của thị trường Mỹ vẫn rất lớn và khó có nguồn thay thế với chi phí tương đương. Đồng thời, Washington cũng tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu các mặt hàng có lợi thế sang Trung Quốc nhằm gia tăng lợi ích kinh tế thực chất.

Ngược lại, ở các lĩnh vực được xem là có ý nghĩa chiến lược như xe năng lượng mới, bán dẫn, thiết bị công nghệ cao, drone, tàu biển hay AI, sức ép đối với Trung Quốc được dự báo sẽ chỉ tăng mà khó giảm. Hàng rào công nghệ cũng ngày càng nghiêm ngặt.

Đáng chú ý, cuộc đối đầu thuế quan công khai có thể lắng xuống, khi Mỹ chuyển sang các biện pháp kiềm chế phi thuế quan mang tính dài hạn, tạo ra một khuôn khổ cạnh tranh có tính thể chế và bình thường hóa hơn. Nâng cấp thành “vòng vây đa chiều” bằng các quy tắc, quy định đầu tư, tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm soát xuất khẩu...

Một xu hướng nổi bật là quá trình “phi Trung Quốc hóa” chuỗi cung ứng. Washington cùng các đồng minh siết chặt kiểm soát đầu tư từ Trung Quốc, đồng thời xây dựng các chuỗi cung ứng mới cho các lĩnh vực chiến lược. Điều đó cho thấy cạnh tranh Mỹ - Trung không còn chỉ xoay quanh thuế quan, mà đã mở rộng sang cuộc đua định hình các quy tắc và mạng lưới kinh tế toàn cầu.

Quan hệ kinh tế Mỹ - Trung đang bước vào một giai đoạn mới, nơi cạnh tranh không còn đồng nghĩa với đối đầu trên mọi mặt trận. Thay vào đó, đối thoại, kiềm chế và hợp tác có chọn lọc sẽ song hành với cạnh tranh chiến lược, tạo nên một trạng thái bình thường mới giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.