Kịch bản biến đổi khí hậu cập nhật năm 2025 cho thấy nhiệt độ trung bình tại Việt Nam tiếp tục tăng, trong khi nắng nóng, mưa cực đoan và nguy cơ ngập lụt có xu hướng gia tăng, đặc biệt theo kịch bản phát thải khí nhà kính cao.
Phát biểu tại hội thảo, bà Mai Kim Liên, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, nhấn mạnh biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng sâu rộng đến phát triển kinh tế - xã hội, tài nguyên và đời sống dân sinh. Vì vậy, việc cập nhật kịch bản có ý nghĩa thiết thực, giúp các bộ, ngành và địa phương chủ động đánh giá rủi ro, lựa chọn phương án ứng phó phù hợp với điều kiện thực tế.
Theo bà Mai Kim Liên, Kịch bản biến đổi khí hậu năm 2025 được xây dựng trên cơ sở cập nhật các kết quả nghiên cứu mới, tri thức khoa học quốc tế và bổ sung thông tin phục vụ đánh giá tác động ở quy mô địa phương. Điểm đáng chú ý là kịch bản lần này lần đầu cung cấp thông tin theo các ngưỡng nóng lên toàn cầu 1,5°C, 2°C, 3°C và 4°C; đồng thời xây dựng kịch bản chuyên sâu cho khu vực đô thị và bước đầu đánh giá tác động đến một số lĩnh vực nhạy cảm như sản xuất nông nghiệp, sức khỏe cộng đồng và kết cấu công trình.
Nắng nóng gia tăng, mưa cực đoan diễn biến phức tạp
Theo kịch bản cập nhật, nhiệt độ trung bình năm trên toàn lãnh thổ Việt Nam được dự tính tiếp tục tăng. Mức độ biến đổi phụ thuộc vào diễn biến phát thải khí nhà kính và mức nóng lên toàn cầu.
Đáng chú ý, theo kịch bản phát thải cao, đến cuối thế kỷ XXI, số ngày nắng nóng ở Việt Nam có thể tăng thêm hơn 50 ngày, trong khi số ngày nắng nóng gay gắt tăng khoảng 20 ngày. Ngược lại, số ngày rét đậm tại khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ được dự tính giảm mạnh.
Đối với lượng mưa, xu hướng biến đổi có sự khác biệt giữa các vùng và các mùa. Lượng mưa trung bình năm trên phạm vi cả nước chưa thể hiện xu hướng tăng hoặc giảm rõ rệt, nhưng các hiện tượng mưa cực đoan được dự tính gia tăng.
Cụ thể, lượng mưa cực đại trong một ngày và trong năm ngày có thể tăng khoảng 30-40% tại Bắc Bộ và Nam Bộ theo kịch bản phát thải cao. Số ngày có lượng mưa trên 100 mm cũng có thể tăng mạnh tại một số khu vực thuộc Bắc Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ.
Trong khi đó, hạn hán được dự tính gia tăng cả về tần suất và cường độ, đặc biệt tại Trung Bộ và Cao nguyên Trung Bộ. Những thay đổi này đặt ra yêu cầu đánh giá đồng thời các nguy cơ liên quan đến nắng nóng, mưa lớn, hạn hán và khả năng chống chịu của hệ thống hạ tầng, sản xuất và đời sống dân cư.
PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà chia sẻ tại hội thảo công bố Kịch bản biến đổi khí hậu cho Việt Nam, bản cập nhật năm 2025 tại TP.HCM
Nước biển dâng, Đồng bằng sông Cửu Long đối mặt nguy cơ ngập cao
Bên cạnh những thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa, nước biển dâng tiếp tục là một trong những thách thức lớn đối với Việt Nam, nhất là các khu vực ven biển và vùng đồng bằng thấp.
Theo kịch bản được công bố, đến cuối thế kỷ XXI, mực nước biển trung bình khu vực Biển Đông có thể tăng khoảng 46,1 cm theo kịch bản thấp và 63,7 cm theo kịch bản cao. Đối với toàn bộ vùng ven biển Việt Nam, mức tăng theo kịch bản cao khoảng 61,9 cm, trong khi giới hạn trên của khoảng bất định có thể lên tới 82 cm.
Đồng bằng sông Cửu Long được xác định là một trong những khu vực có nguy cơ ngập cao. Nước biển dâng kết hợp với mưa lớn và các yếu tố địa hình có thể làm gia tăng áp lực đối với hệ thống thoát nước, công trình bảo vệ bờ biển, hoạt động sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.
Những thông tin này cho thấy việc đánh giá rủi ro khí hậu không thể chỉ dựa vào một hiện tượng riêng lẻ, mà cần xem xét tổng hợp các yếu tố có khả năng làm gia tăng thiệt hại. Kịch bản khí hậu cần được lồng ghép vào quy hoạch đô thị, giao thông, hạ tầng thoát nước, sản xuất nông nghiệp và phương án phòng, chống thiên tai.
Kịch bản là cơ sở khoa học để chủ động thích ứng
Một điểm cần lưu ý là Kịch bản biến đổi khí hậu không phải dự báo chắc chắn về những gì sẽ xảy ra trong tương lai. Đây là tập hợp các khả năng được xây dựng trên cơ sở khoa học, phản ánh những diễn biến khí hậu có thể xảy ra tương ứng với các mức phát thải và ngưỡng nóng lên toàn cầu khác nhau.
Mức biến đổi nhiệt độ trung bình năm so với thời kỳ cơ sở tại TP. HCM theo kịch bản phát thải cao.
Việc lựa chọn kịch bản cần phù hợp với mục tiêu, đặc điểm địa phương, lĩnh vực và mức độ rủi ro. Các công trình hạ tầng có tuổi thọ dài, khu vực đô thị có mật độ dân cư cao hay những vùng chịu tác động của nước biển dâng cần được xem xét trên cơ sở các thông tin khí hậu tương ứng.
Để hỗ trợ khai thác dữ liệu, hệ thống WebGIS cũng được xây dựng nhằm tạo điều kiện cho cơ quan quản lý, đơn vị nghiên cứu và địa phương tra cứu thông tin phục vụ quy hoạch, đánh giá tác động và xây dựng phương án thích ứng.
Thông qua việc cập nhật kịch bản, cơ quan chuyên môn kỳ vọng các bộ, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học và địa phương tăng cường phối hợp, khai thác hiệu quả dữ liệu khí hậu, qua đó lồng ghép các yếu tố rủi ro vào quá trình hoạch định chính sách và phát triển kinh tế - xã hội.
Trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan có xu hướng gia tăng, việc sử dụng thông tin khoa học để chuẩn bị các phương án ứng phó từ sớm sẽ góp phần giảm thiểu thiệt hại, nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng và bảo đảm tính bền vững của các quyết định đầu tư trong dài hạn.
