Cả hai phản ánh bài toán chung về tình trạng thiếu giáo viên nghiêm trọng.
Ngày 3/2, Chính phủ Hàn Quốc thông báo sẽ cắt giảm hơn 2,2 nghìn giáo viên tiểu học và gần 1,5 nghìn giáo viên trung học vì suy giảm dân số do tỷ lệ sinh giảm. Từ năm 2023, việc cắt giảm đã được triển khai bằng cách không tuyển người thay thế cho giáo viên nghỉ hưu và giảm số lượng giáo viên mới so với các năm trước.
Tuy nhiên, quyết định này vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ các tổ chức giáo viên và giới chuyên môn. Theo họ, dù số lượng học sinh có giảm, khối lượng công việc của giáo viên không hề nhẹ đi.
Ngược lại, sự gia tăng của học sinh đa văn hóa, học sinh không đạt chuẩn học tập cơ bản và các yêu cầu hành chính ngày càng nhiều đang khiến áp lực nghề nghiệp lớn hơn trước. Việc cắt giảm giáo viên một cách “cơ học”, chỉ dựa trên quy mô học sinh, bị cho là thiếu cân nhắc và tiềm ẩn rủi ro dài hạn.
Những lo ngại này không phải không có cơ sở, nếu đối chiếu với Nhật Bản, quốc gia từng áp dụng chính sách tương tự. Trong nhiều năm qua, “thiếu giáo viên” đã trở thành nỗi ám ảnh của hệ thống giáo dục Nhật. Không ít trường học rơi vào cảnh hiệu trưởng, phó hiệu trưởng phải kiêm nhiệm công việc giảng dạy hoặc quản lý lớp. Giáo viên phải đứng lớp thay đồng nghiệp nghỉ thai sản hay nghỉ chăm con.
Nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ chính sách giảm số lượng giáo viên do tỷ lệ sinh thấp. Từ cuối những năm 1980, khi khủng hoảng sinh suất trở nên rõ rệt, Nhật Bản bắt đầu giảm tốc độ tăng biên chế giáo viên. Sang những năm 2000, nước này liên tục cắt giảm tuyển dụng giáo viên mới. Các trường ít học sinh bị sáp nhập hoặc đóng cửa, còn các vị trí trống thường được lấp bằng giáo viên tạm thời hoặc không chính thức.
Đến thập niên 2010, vấn đề trở nên trầm trọng hơn khi một lượng lớn giáo viên nghỉ hưu cùng lúc. Khối lượng công việc của những người ở lại tăng vọt, trong bối cảnh nghề giáo ngày càng kém hấp dẫn vì thời gian làm thêm kéo dài, áp lực từ phụ huynh và môi trường làm việc căng thẳng. Hệ quả là ngày càng ít người trẻ muốn bước vào ngành.
Theo Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản, đến năm 2022, tình trạng thiếu giáo viên đã xuất hiện ở tất cả các cấp học trên toàn quốc. Tỷ lệ trường báo cáo thiếu giáo viên lên tới 13,1% ở các trường chuyên biệt, 7% ở THCS, gần 5% ở tiểu học và THPT.
Nhật Bản ngay lập tức nới lỏng điều kiện tuyển dụng, cho phép sinh viên năm 3 ứng tuyển giáo viên, khuyến khích giáo viên nghỉ hưu trở lại làm việc. Thậm chí nước này chấp thuận tuyển dụng người không có chứng chỉ sư phạm. Tuy nhiên, kết quả vẫn hạn chế.
Từ bài học muộn màng của Nhật Bản, các chuyên gia giáo dục kêu gọi Hàn Quốc thảo luận thận trọng hơn trước khi tiếp tục cắt giảm tuyển dụng. Ông Song Gwan-cheol, nhà nghiên cứu tại Viện Lao động và Xã hội Hàn Quốc, cho rằng nếu chỉ dựa vào số lượng học sinh mà không tính đến số giờ dạy, cường độ lao động… thì Hàn Quốc sẽ “đi vào vết xe đổ” của Nhật Bản. Bài toán giáo viên phải gắn liền với chất lượng và tính bền vững của hệ thống giáo dục.
Từ năm 2026, Nhật Bản bắt đầu tăng phụ cấp cố định thay cho tiền làm thêm giờ, đặt mục tiêu giảm 30% số giờ làm thêm trung bình mỗi tháng và triển khai các chương trình điều phối nguồn nhân lực giáo dục “dự bị”. Nhưng ngay cả chính phủ cũng thừa nhận, chưa có gì đảm bảo những biện pháp này sẽ đảo ngược xu hướng thiếu giáo viên.
